print
Kaas - Elsschot, Willem niveau 4

Kaas

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1933
Uitgeverij:Uitgeverij Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:148
Genre:novelle, satire
Tags:zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.

Verfilmd in 1999 door Orlow Seunke.

 

Auteur

Willem Elsschot (1882-1960) is het pseudoniem van Alfons de Ridder. Hij werd geboren in Antwerpen en werkte als handelscorrespondent en later voor verschillende tijdschriften. Na de oorlog had hij daarnaast zijn eigen reclamebureau. Hij heeft een klein, maar hecht oeuvre geschreven dat in totaal maar 750 pagina's kent. In zijn werk komt vaak het zakenleven en het gezinsleven naar voren. Kaas is een van zijn populairste boeken.

Inhoud

Kaas is het verhaal van de eenvoudige Antwerpse kantoorbediende Frans Laarmans die van de ene dag op de andere besluit een agentschap in Edammer kazen te beginnen - niet uit financiële nood maar om enkele sporten te stijgen op de sociale ladder. Het is misschien wel Elsschots populairste roman.

Bron: www.uitgeverijathenaeum.nl

Leesaanwijzingen

Elsschot heeft zijn verhaal nuchter en zakelijk, maar ook humoristisch opgeschreven. Hij gebruikt korte zinnen en maakt korte hoofdstukken. Het is in het begin even wennen aan de wat oudere Vlaamse woorden, maar na een paar bladzijden zit je er helemaal in. Voordat het verhaal echt begint, is er een inleiding over het belang en de functie van stijl in de literatuur. Dit is - in vergelijking met de rest van het boek - een lastig stuk tekst. Je kunt er ook voor kiezen om het pas na afloop te lezen.

Om over na te denken

Waar droom jij van? Is het belangrijk om dromen te hebben? Is er een verschil tussen dromen en ambities?

Waardering

'Ik vond het boek Kaas van Willem Elsschot een leuk boek om te lezen. Dit heeft er vooral mee te maken dat het een vrij eenvoudig boek is en dat er toch, zonder dat het er te dik bovenop ligt, veel humor in voorkomt. Deze humor wordt vooral "veroorzaakt" door de hoofdpersoon, Laarmans. Dit is een nogal klungelig persoon die nooit goed nadenkt voor hij wat doet en ook een angsthaas is.'
Maarten Hollander, 4 havo, op: www.scholieren.com

'De karaktereigenschappen van Frans zijn goed beschreven. Je leert zijn frustraties, lafheid, onmacht en al zijn andere kanten kennen. Dat maakt hem ook zo levensecht. Hij is een echt persoon met problemen zoals iedereen heeft.'
Roxala, 4 vwo, op: www.scholieren.com

'Persoonlijk vond ik het boek leuk om te lezen. Het begin was lastig qua gedachtegangen en het vinden van een aanknooppunt van het verhaal, maar dat verdween na niet al te lange tijd. Het is wel een verhaal dat zich in het verre verleden afspeelt, waardoor het een omschakeling behoeft om weer in het verhaal te komen als je het boek weer opensloeg. Het taalgebruik was duidelijk, maar de gedachten waren soms wat moeilijker te volgen.'
Rickenroll, 6 vwo, op: www.scholieren.com

Meer weten?

www.weg.be | over de totstandkoming van Kaas
www.literatuurgeschiedenis.nl | over modernisme in de literatuur

Auteur studentinformatie

Jeanneke Brosky

Suggesties

lezen voor de lijst


literatuurplein


print
Kaas - Elsschot, Willem niveau 4

Kaas

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1933
Uitgeverij:Uitgeverij Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:148
Genre:novelle, satire
Tags:zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.

Verfilmd in 1999 door Orlow Seunke.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
print
Kaas - Elsschot, Willem niveau 4

Kaas

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1933
Uitgeverij:Uitgeverij Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:148
Genre:novelle, satire
Tags:zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.

Verfilmd in 1999 door Orlow Seunke.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
print
Kaas - Elsschot, Willem niveau 4

Kaas

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1933
Uitgeverij:Uitgeverij Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:148
Genre:novelle, satire
Tags:zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.

Verfilmd in 1999 door Orlow Seunke.

 

Opdrachten

BoekElsschot, Willem, Kaas
NummerN3/1
Niveau 3
Studielast 2 slu
Werkvormindividueel
Focusbetekenis
Je leert …

reflecteren op de manier keuzes van de auteur het verhaal beïnvloeden

Opdracht

Kaas is door tekenaar Dick Matena verwerkt tot een beeldroman.

  1. Lees de beeldroman.
  2. Geef je eerste reactie op deze roman. Wat vond je beter, het boek of de beeldroman? Leg kort uit waarom.
  3. Maak een schematisch overzicht van de verschillen tussen het boek en de beeldroman. Gebruik het kolommenschema hieronder.
  4. Kijk naar het schema bij vraag 3. Wat is in jouw ogen het belangrijkste verschil tussen de roman en de beeldroman? Leg je keuze uit.
  5. Wat is in jouw ogen de belangrijkste overeenkomst tussen de roman en de beeldroman? Leg je keuze uit.
  6. Vind je het logisch dat Dick Matena op het punt dat je bij 4 genoemd hebt zo dicht bij de oorspronkelijke roman blijft? Wat was er aan de betekenis van het verhaal voor jou veranderd als Matena op dit punt juist had afgeweken van de roman?  

Kolommenschema

   Hetzelfde in roman en beeldroman Anders in beeldroman
Personages    
Gebeurtenissen    
Sfeer     
Perspectief    

 

Gemaakt doorJeanneke Brosky



BoekElsschot, Willem, Kaas
NummerN3/2
Niveau 3
Studielast 1 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonage
Je leert …

reflecteren op het gedrag van een personage

Opdracht
Op www.parkstad-aachen.com  staan twaalf tips om je onderneming succesvol te maken. Een eerste belangrijke tip volgens deze website is:
 

Belemmerende overtuigingen opsporen

Vaak houden we onszelf 'tegen' om te realiseren wat we echt willen, onbewust wel te verstaan. In ons onderbewustzijn zijn al onze overtuigingen (wel duizenden) opgeslagen. Veel van deze overtuigingen helpen ons echter niet om succesvol te zijn. Deze overtuigingen opsporen is een belangrijke eerste stap in het proces van succesvol(ler) worden. Zo helpt de overtuiging 'de concurrentie is moordend' u niet als u groei wilt realiseren.
 
Een tweede tip is de volgende:
 

Dienende overtuigingen kweken

Nadat essentiële 'in de weg zittende' overtuigingen zijn opgespoord, kunnen ze vervangen worden door dienende overtuigingen. Zelf vond ik bijvoorbeeld 'koud bellen' vreselijk omdat ik het gevoel had dat men niet op mij zat te wachten. Ik heb geleerd dat deze gedachte me niet brengt waar ik wou zijn. Nu ken ik mijn kracht en weet ik dat er veel bedrijven op zoek zijn naar mijn expertise. Deze dienende overtuiging heeft mijn belemmerende gedachte vervangen. Met als gevolg dat ik nu succesvolle resultaten boek met telefonische acquisitie.
 
  1. Herken jij deze zaken bij jezelf? Heb jij ook overtuigingen die ervoor zorgen dat je iets niet bereikt dat je wel wilt bereiken? Of juist overtuigingen die je helpen om iets te bereiken? Je mag voorbeelden geven.
  2. Het bedrijf van Laarmans, Gafpa, mislukt. Noteer in de tabel de redenen en/of oorzaken van de mislukking van het bedrijf. Zet de volgens jou belangrijkste redenen/oorzaken bovenaan.
  3. Ga voor de vijf belangrijkste redenen na of deze te maken hebben met belemmerende overtuigingen van Laarmans.
  4. Stel je voor: je hebt meegewerkt aan de hierboven genoemde site en moet Laarmans advies geven. Welke dienende overtuiging(en) zou hij volgens jou moeten kweken? Hoe groot schat je de kans in dat hij daarin zou slagen? Licht beide antwoorden toe.
  5. Elsschot was zelf een succesvol ondernemer. Probeer te bedenken waarom hij dan een boek schrijft over een mislukte ondernemer en niet een roman waarin hij bijvoorbeeld laat zien hoe je succes kunt hebben, zoals de site hierboven. 
     

    Tabel

      Reden        Belemmerende overtuiging? Zo ja, welke?                        
    1    
    2    
    3    
    4    
    5    
Gemaakt doorJeanneke Brosky



print
Kaas - Elsschot, Willem niveau 4

Kaas

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1933
Uitgeverij:Uitgeverij Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:148
Genre:novelle, satire
Tags:zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.

Verfilmd in 1999 door Orlow Seunke.

 

Opdrachten

BoekElsschot, Willem, Kaas
NummerN4/1
Niveau 4
Studielast 1 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonages
Je leert …

de relatie tussen personages analyseren

Opdracht
Bij deze opdracht ga je je verdiepen in het huwelijk van Laarmans en zijn vrouw.
  1. Wat vind jij van het huwelijk van Laarmans? Is het goed? Kan het beter? Is het een mislukking?
  2. Lees nog eens de reacties die de vrouw van Laarmans geeft op zijn werkzaamheden rondom de kaashandel. Kijk bijvoorbeeld eens naar hoofdstuk IV, VI, het begin van hoofdstuk VIII, hoofdstuk XIII en hoofdstuk XXIV. Hoe staat zij tegenover het project van haar man? De tabel kan je helpen je gedachten te ordenen.
  3. Veel mensen hebben een idee of concept dat centraal staat in hun leven. Zo zijn er mensen die de spreuk: 'een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd' hoog in het vaandel hebben staan. Wat zou de lijfspreuk van Laarmans' vrouw kunnen zijn? Geef argumenten voor je keuze. Je kunt een citaat uit het boek kiezen of een bekende uitdrukking gebruiken, maar je mag ook zelf iets bedenken.
  4. Lees het gedicht 'Het huwelijk' van Willem Elsschot uit de bundel Verzen  (zie hieronder) en vergelijk het huwelijk uit dit gedicht met het huwelijk van Laarmans en zijn vrouw. Welke verschillen en overeenkomsten zie jij tussen beide huwelijken?
  5. Kies een regel/een zin uit het gedicht die je bij het hele boek Kaas vindt passen. Licht je keuze toe, ook als je geen regel hebt gevonden.
  6. Probeer een antwoord te formuleren op de volgende vraag: Is Kaas een roman over de liefde? Betrek bij je antwoord de antwoorden die je hebt gegeven op de vragen 1 tot en met 5.

Tabel

Hoofdstuk Houding van mevrouw Laarmans                                                    
IV  
VI  
VIII  
XIII  
XXIV  

 

Het huwelijk

Toen hij bespeurde hoe de nevel van de tijd
in d'ogen van zijn vrouw de vonken uit kwam doven,
haar wangen had verweerd, haar voorhoofd had doorkloven
toen wendde hij zich af en vrat zich op van spijt.

Hij vloekte en ging te keer en trok zich bij de baard
en mat haar met de blik, maar kon niet meer begeren,
hij zag de grootse zonde in duivelsplicht verkeren
en hoe zij tot hem opkeek als een stervend paard.

Maar sterven deed zij niet, al zoog zijn helse mond
het merg uit haar gebeente, dat haar toch bleef dragen.
Zij dorst niet spreken meer, niet vragen of niet klagen,
en rilde waar zij stond, maar leefde en bleef gezond.

Hij dacht: ik sla haar dood en steek het huis in brand.
Ik moet de schimmel van mijn stramme voeten wassen
en rennen door het vuur en door het water plassen
tot bij een ander lief in enig ander land.

Maar doodslaan deed hij niet, want tussen droom en daad
staan wetten in de weg en praktische bezwaren,
en ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren,
en die des avonds komt, wanneer men slapen gaat.

Zo gingen jaren heen. De kindren werden groot
en zagen dat de man die zij hun vader heetten,
bewegingsloos en zwijgend bij het vuur gezeten,
een godvergeten en vervaarlijke aanblik bood.
Gemaakt doorJeanneke Brosky



BoekElsschot, Willem, Kaas
NummerN4/2
Niveau 4
Studielast 2 slu
Werkvormtweetal
Focusliteratuurgeschiedenis
Je leert …

reflecteren op de plaats van een boek in de literatuurgeschiedenis

Opdracht
Maak samen een posterpresentatie waarin je laat zien welke aspecten van de literaire stroming de nieuwe Zakelijkheid bij Kaas passen.
  1. Je bestudeert allebei een bron.
  2. Vergelijk jullie bevindingen. Wat zijn de belangrijkste kenmerken van deze stroming?
  3. In hoeverre voldoet Kaas aan deze kenmerken?
  4. Ontwerp samen een poster in de stijl van de Stijl waarin je een beeld geeft van de literaire stroming en daarin ook een plek inruimt voor Kaas.

 

Over posterpresentaties

 
Wat is een posterpresentatie?
 Een posterpresentatie kun je vergelijken met een tentoonstelling. Je kunt op een posterpresentatie alleen geen voorwerpen neerzetten. Een posterpresentatie moet opgehangen worden.

Wanneer maak je een posterpresentatie?
 Een posterpresentatie is zeer geschikt als een onderwerp goed in beeld is te brengen. Zorg ervoor dat de plaatjes, tekeningen en teksten zo worden geplakt dat een toeschouwer van een afstandje alles kan lezen of bekijken. Een toeschouwer moet iets kunnen leren van de posterpresentatie. Een posterpresentatie moet een volledig beeld geven van een onderwerp.
 
Waar moet je op letten bij het maken van een posterpresentatie?
  • Maak een duidelijke titel (maak de titel niet  te vaag).
  • Teksten moeten op een afstand duidelijk leesbaar zijn.
  • Gebruik altijd een grotere letter.
  • Plaatjes moeten met het onderwerp te maken hebben.
  • Een poster moet een onderwerp duidelijker maken.
  • Gebruik kleur in je poster. Dit maakt een posterpresentatie levendiger.

 Bron: www.slo.nl

Bronnen
Wikipedia | zoektermen nieuwe Zakelijkheid, de Stijl, Piet Mondriaan, Willem Elsschot
mail.tvo-rotterdam.nl | informatie over de nieuwe Zakelijkheid
Gemaakt doorJeanneke Brosky



print
Kaas - Elsschot, Willem niveau 4

Kaas

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1933
Uitgeverij:Uitgeverij Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:148
Genre:novelle, satire
Tags:zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.

Verfilmd in 1999 door Orlow Seunke.

 

Opdrachten

BoekElsschot, Willem, Kaas
NummerN5/1
Niveau 5
Studielast 3 slu
Werkvormindividueel
Focusliteratuurgeschiedenis
Je leert …

een betekenis toekennen vanuit de literatuurhistorische context

Opdracht
Elsschot heeft enkele publicaties gehad in het literaire tijdschrift Forum, dat van 1932 tot 1935 verscheen. Drijvende krachten achter dit tijdschrift waren de schrijvers Menno ter Braak en E. du Perron. Zij zwengelden ook de discussie aan die bekend staat onder de naam 'vorm-of-vent-discussie'.
Bestudeer de bronnen en beantwoord de volgende vragen.
  1. Beschrijf de standpunten van Forum. (bron 1 en 2)
  2. Wat wilde Forum veranderen? (bron 1 en 2)
  3. Wat was de mening van Menno ter Braak over Elsschots werk? (bron 3 en 4)
  4. Welke rol speelde Gresshof bij het verschijnen van Kaas en wat betekent de opdracht aan Gresshof voorin het boek? (bron 5)
  5. Schrijf nu een beschouwing van minimaal 700 en maximaal 900 woorden over de vraag of Kaas beschouwd moet worden als een werk dat in de lijn van het tijdschrift Forum past.
Bronnen
  1. www.literatuurgeschiedenis.nl | artikel 'Liever vent dan vorm - Forum'
  2. T. Anbeek, 'Menno ter Braak en E. du Perron overlijden - Forum na de oorlog', in: M.A. Schenkeveld-van der Dussen (red.), Nederlandse literatuur, een geschiedenis, Groningen 1993, pp. 700-704
  3. www.weg.be |  Prof. Dr. M. de Smedt, 'Elsschots Kaas en Tsjip en het tijdschrift Forum' 
  4. www.dbnl.nl | artikelen van en over Menno ter Braak
  5. www.weg.be | Peter de Bruijn, 'Achter de schermen' 
Gemaakt doorJeanneke Brosky



BoekElsschot, Willem, Kaas
NummerN5/2
Niveau 5
Studielast 1 slu
Werkvormindividueel
Focusstijl
Je leert …

reflecteren op de stijl van de auteur

Opdracht
In Kaas maakt Elsschot gebruik van verschillende stijlkenmerken die op de lezer een humoristisch effect kunnen hebben.
  1. Geef vier passages die jij humoristisch vindt en leg uit waar volgens jou de humor in zit.
  2. Geef bij elke passage aan of Elsschot zich bedient van een van de stijlmiddelen die genoemd worden in de bron, en zo ja, welk stijlmiddel dat dan is en waarom.
  3. Op welke momenten gebruikt Elsschot humor? Waarom denk je dat hij dat op deze momenten doet?
  4. Het eerste en tweede hoofdstuk van Kaas worden door sommige critici gezien als een valse start die stilistisch sterk verschilt van de andere hoofdstukken. Ben je het hier wel/niet mee eens? Geef argumenten.
  5. De roman Haantjes (2011) van Kluun kun je een moderne variant op Kaas noemen. Daarin probeert een stel ondernemers veel geld te verdienen aan de Gay Games. Vergelijk de stijl van Kluun en Elsschot door twee willekeurige pagina's (bijvoorbeeld 50 en 51) uit de boeken met elkaar te vergelijken. Let op zinslengte, dialogen, woordkeus en soort humor.
Bronnen

www.taaladvies.net | over ironie, sarcasme en cynisme

Gemaakt doorJeanneke Brosky



print
Kaas - Elsschot, Willem niveau 4

Kaas

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1933
Uitgeverij:Uitgeverij Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:148
Genre:novelle, satire
Tags:zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.

Verfilmd in 1999 door Orlow Seunke.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
print
Kaas - Elsschot, Willem niveau 4

Kaas

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1933
Uitgeverij:Uitgeverij Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:148
Genre:novelle, satire
Tags:zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.

Verfilmd in 1999 door Orlow Seunke.

 

Introductie

Willem Elsschot (1882-1960) is het pseudoniem van Alfons de Ridder. Hij gaat de handel in, en vertrekt in 1906 naar Parijs. Dankzij goede handelsbetrekkingen met de Schiedamse scheepswerf Gusto kan hij in 1907 verhuizen naar Nederland. Hij trouwt met Fine en gaat met zijn gezin in Rotterdam wonen. Aan zijn collega's vertelt hij veel over zijn periode in Parijs. Zijn collega Anna van der Tak spoort hem aan deze verhalen op te schrijven, hetgeen in 1913 resulteert in de publicatie van Villa des Roses als feuilleton in het tijdschrift Groot Nederland. De Ridder gebruikt hierbij voor het eerst zijn pseudoniem Willem Elsschot. Inmiddels is het gezin teruggekeerd naar België, Brussel. Na de Duitse inval zoeken zij een veilig onderkomen in Antwerpen, waar Elsschot als secretaris van het Oogstbureel gaat werken. In 1933, nadat voor het eerst tien gedichten van Elsschot in Forum gepubliceerd zijn (waaronder zijn beroemdste gedicht 'Het huwelijk', met daarin de onvergetelijke regels: 'Maar tussen droom en daad / staan wetten in de weg / en praktische bezwaren') wordt Elsschot bezocht door Menno ter Braak, redacteur van Forum. Dichter Jan Greshoff moedigt Elsschot aan tot publicatie van Kaas (1933). In de Tweede Wereldoorlog is het voor Elsschot moeilijk zijn gezin te onderhouden. In 1941 komt hij in contact met Snoeck-Ducaju & Zoon, de uitgever van Snoeck's Almanakken. Elsschot houdt zich bezig met de promotie van de almanakken.
Zijn literaire carrière ontwikkelt zich intussen gestaag. Totdat hij in 1947 een gedicht schrijft over collaborateur August Borms. Het gedicht verwoest Elsschots reputatie. Hij breekt verbitterd zijn schrijversactiviteiten af en wijdt zich geheel aan het zakendoen. Het is voor Elsschot dan ook een complete verrassing dat hij in 1951 de Constantijn Huygensprijs toegekend krijgt voor zijn literaire oeuvre. In 1957 verschijnt Elsschots Verzameld werk, dat in korte tijd drie drukken krijgt. Op 31 mei 1960 zakt Elsschot op straat in elkaar en overlijdt korte tijd later.

Bron: www.boeken.vpro.nl

Inhoud

Hoofdpersoon Frans Laarmans, een eenvoudige kantoorklerk, ontmoet bij de begrafenis van zijn moeder de heer Van Schoonbeke, een vriend van Laarmans' broer. Deze heer behoort tot de betere kringen en heeft dan ook vele rijke vrienden. Tijdens een etentje bij Van Schoonhove stelt deze Laarmans aan zijn vrienden voor en doet daarbij alsof Laarmans ook een man van hoog aanzien is. Kort daarop doet Van Schoonbeke Laarmans het aanbod om kaas te gaan verkopen. Laarmans neemt het aanbod aan, maar neemt nog geen ontslag bij zijn werkgever - hij meldt zich ziek.
Al snel krijgt Laarmans de eerste lading kaas binnen: twintig ton. Met de verkoop ervan wil het echter niet vlotten, want Laarmans is eigenlijk alleen maar bezig met randzaken: nadenken over het briefpapier, het inrichten van zijn kantoor, het kopen van een bureau en een schrijfmachine. Hij neemt enkele mensen aan die hem bij de verkoop moeten helpen, maar ook die actie levert weinig tot niets op. Intussen houdt hij Van Schoonbeke wel voor dat de zaken goed gaan.
Na een maand heeft Laarmans nog maar 11,5 kaas verkocht. Dan komt ene Hornstra het geld van de verkochte kazen innen. Laarmans doet echter niet open als deze aanbelt. Enkele dagen later werkt Laarmans weer voor zijn oude baas. Het geld van de 11,5 kaas heeft hij naar Hornstra gestuurd, met daarbij een briefje waarop staat waar de overige kazen liggen opgeslagen. Het boek eindigt ermee dat Laarmans het graf van zijn moeder bezoekt.

Moeilijkheid

Door de geringe omvang en de eenvoudige verhaallijn lijkt Kaas een eenvoudig boek. Een argeloze N3-lezer kan dan bedrogen uitkomen. Het taalgebruik is niet eenvoudig en de ironie kan gemakkelijk over het hoofd worden gezien. Ook N4-lezers zullen niet zomaar een adequate betekenis aan het verhaal kunnen toekennen. Zij zullen de moeite moeten nemen zich te verdiepen in de literatuurhistorsche context. Zij worden daar echter voor beloond met een dieper inzicht in de novelle. N5-lezers zullen eerder geneigd zijn zelf vragen te stellen over het verhaal en actief op zoek te gaan naar antwoorden. Al met al is Kaas een vrij pittig N4-boek.

Didactische & literaire analyse

Dimensies Indicatoren Toelichting | complicerende factoren
Algemene vereisten Bereidheid Kaas is een roman die makkelijk onderschat kan worden. In eerste instantie door zijn geringe omvang, maar ook door de verhaallijn die op het eerste gezicht eenvoudig lijkt. Het vraagt van een N4-leerling een behoorlijke inspanning om het uitgebreide voorwerk te lezen. Ook de nuchtere, afstandelijke schrijfwijze en de cynische ondertoon vragen een redelijk grote bereidheid. Hiermee zijn direct de moeilijkheden voor de N3-leerling geschetst, die verder ook moeite kan hebben met het gedateerde Vlaams. De herkenbare menselijke emoties van Laarmans en de humor zullen dit boek voor een N3-lezer echter ook zeer de moeite waard maken. Voor een N5-leerling liggen er voldoende uitdagingen in het voorwerk, de thematiek en de literaire context om dit boek te willen lezen.
  Interesses Kaas zal vooral lezers interesseren die iets anders willen; die op zoek zijn naar originaliteit, naar een boek met iets extra's. Jongens kunnen vermoedelijk de nuchtere schrijfstijl, maar ook de bedrijfswereld waarin het verhaal zich afspeelt, waarderen. De mannelijke hoofdpersoon hoeft voor meisjes geen belemmering te zijn, temeer wanneer zij de subtiele superioriteit van de vrouw van Laarmans kunnen doorzien. Voor leerlingen die geïnteresseerd zijn in de werking van humor, is dit een prachtig boek.
  Algemene kennis Uitgebreide algemene kennis is niet nodig om de roman te kunnen begrijpen en waarderen, al helpt het als de lezer enig idee heeft van de situatie in Nederland rond 1933.
  Specifieke literaire en culturele kennis Om de opdracht en de inleiding te kunnen begrijpen en te plaatsen in het verhaal, moet de lezer kennis hebben van de literatuurgeschiedenis en bekendheid hebben met literaire terminologie, zoals het begrip Leitmotiv.
Vertrouwdheid met literaire stijl Vocabulaire Voor een N3-leerling is het enigszins gedateerde Vlaamse taalgebruik een uitdaging. De verklarende woordenlijst achterin het boek kan daarbij behulpzaam zijn. Voor de N4-leerling zijn de onbekende woorden of uitdrukkingen geen belemmering.
  Zinsconstructies Overwegend korte zinnen. Geen probleem voor de N3-lezer. 
  Stijl Een sobere, zakelijke stijl. Korte dialogen en beschrijvingen. Voor de N4- en N5-lezer is het een uitdaging om een relatie te leggen tussen stijl waarin het boek is geschreven en het voorwoord over stijl.
Vertrouwdheid met literaire procedés Actie De gebeurtenissen zijn in zichzelf niet direct spannend, mede doordat de gevoelens van onzekerheid en onbehagen van de hoofdpersoon door de objectiverende schrijfstijl moeilijker te traceren zijn. Maar regelmatig krijgt de lezer een vooruitblik die spanningverhogend werkt.
  Chronologie Het verhaal is chronologisch geschreven met een enkele flashback of vooruitwijzing. Geen probleem voor N3-lezers.
  Verhallijn(en) Er is één verhaallijn die eenvoudig te volgen is voor een N4-lezer. De uitdaging zit in het voorwerk: voordat de eigenlijke roman begint, staat er eerst nog een opdracht aan Jan Greshoff, een inleiding over stijl, een lijst van personages en tot slot een lijst van elementen. De N3-lezer zal deze delen wellicht overslaan en kan daarna ook nog zonder problemen de verhaallijn van het eigenlijke verhaal volgen.
Het verhaal wordt aan de lezer verteld door de hoofdpersoon; de ik-figuur die zich richt tot een niet nader geïdentificeerde je-persoon. Vertellend en belevend-ik worden door elkaar gebruikt, wat geen belemmering hoeft te zijn voor een N4-lezer. In zekere zin is het perspectief onbetrouwbaar: de lezer leest alleen Laarmans gedachtes. Voor de N3-lezer is dat een interessante complicerende factor. Ook de onbekende je zal de N3-lezer tot nadenken kunnen stemmen: waarom heeft de schrijver dit zo aangepakt?
  Perspectief Het verhaal wordt aan de lezer verteld door de hoofdpersoon; de ik-figuur die zich richt tot een niet nader geïdentificeerde je-persoon. Vertellend- en belevend-ik worden door elkaar gebruikt, wat geen belemmering hoeft te zijn voor een N4-lezer. In zekere zin is het perspectief onbetrouwbaar: de lezer leest alleen Laarmans gedachtes. Voor de N3-lezer is dat een interessante complicerende factor. Ook de onbekende je zal de N3-lezer tot nadenken kunnen stemmen: waarom heeft de schrijver dit zo aangepakt?
  Betekenis Voor de N3-lezer zal het boek vooral lezen als een verhaal over (mislukte) ambities en welke rol familie speelt in je leven. Verder kan deze roman voor de N3-lezer een uitdagende eerste stap in de oudere letterkunde zijn. De N4-lezer zal tot een gelijksoortige betekenistoekenning kunnen komen, en die in verbinding willen brengen met vragen over de bedrieglijke eenvoud van het verhaal en het satirische karakter ervan. De N5-lezer zal in staat zijn het verhaal te lezen in het breder perspectief van het menselijk onvermogen, en uitdaging vinden in het leggen van verbindingen met de periode van verschijnen en literair-historische ideeën als het modernisme en de Nieuwe Zakelijkheid. Voor deze drie niveaus zal de betekenis van de inleiding in relatie tot de roman een uitdaging zijn: voor N3 vanuit de vraag 'Waarom doet de schrijver dit?', voor N4 vanuit de vraag: 'Zie ik in het verhaal terug wat in de inleiding beschreven wordt?' en voor N5 vanuit de vraag: 'Hoe sluit de inleiding aan bij gedachten over stijl tijdens het interbellum?'
Vertrouwdheid met literaire personages Karakters Frans Laarmans is het meest uitgewerkte personage. Van hem weet de lezer de gevoelens en gedachtes. Door opmerkingen die ze in gesprekken maakt, kan de lezer ook gissen naar de gedachtes van zijn vrouw. De andere personages zijn bijfiguren.
  Aantal karakters Er komt, naast de hoofdpersoon Laarmans, een beperkt aantal karakters in de roman voor: de moeder van Laarmans, zijn vrouw en zijn twee kinderen, zijn broer, Mijnheer van Schoonbeke, een vijftal werknemers van General Marine en wat mensen die Laarmans bij Van Schoonbeke leert kennen. Zij dienen vooral ter verduidelijking van Laarmans' beweegredenen en karakter. Voor een N3-lezer is het een uitdaging om na te denken over deze functie van de personages.
  Ontwikkeling van de karakters Alleen de hoofdpersoon maakt een echte ontwikkeling door, al kost het wellicht even wat moeite om te doorzien dat er wel degelijk een verandering in hem tot stand is gekomen en de gebeurtenissen niet slechts voorbij zijn gegaan. Op alle drie de relevante niveaus is de vraag naar de ontwikkeling van Laarmans een uitdagende: voor N3 vanuit de vraag wat dat nu eigenlijk is, een ontwikkeling; voor N4 vanuit de vraag in hoeverre de ontwikkeling duidelijk wordt gemaakt door de stijl en voor N5 met betrekking tot het literair-historische aspect: hoe dacht men in die tijd over de ontwikkeling van personages?

 

Auteur docentinformatie

Jeanneke Brosky