Nederlands - 15 t/m 19 jaar

De tweeling - Loo, Tessa deNiveau 3

De tweeling

Auteur:Loo, Tessa de
Jaar uitgave:1993
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:480
Genre:psychologische roman
Tags:20e eeuw, dood, tweelingen, vrouwenleven, WO 2, zussen, oorlog, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Bekroond met de bekroond de Otto von der Gablentzprijs en de Publieksprijs voor het Nederlandse boek.
Verfilmd in 2002 door Ben Sombogaart.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 december 2017.

 

Over de auteur

Tessa de Loo (1946) brak internationaal door met De tweelingHet boek werd bekroond met de Otto von der Gablentzprijs en de Publieksprijs voor het Nederlandse boek. De schrijfster kwam op het idee om dit boek te schrijven door gesprekken die zij voerde met een Duitse vriendin, Maria Hesse. Het leven van Lotte werd op haar leven gebaseerd. Voor de andere hoofdpersoon, Anna, maakte Tessa de Loo gebruik van gebeurtenissen uit het leven van haar eigen moeder.
Over het ontstaan van De tweeling schrijft Tessa de Loo op haar website: 'Iedereen was blij dat de oorlog voorbij was. Dat moest gevierd worden! Negen maanden later werd er in Bussum een babyboempje geboren. Dat was ik. Ze zeggen dat mijn vader veel zenuwachtiger was dan mijn moeder en door de gang van het ziekenhuis liep te ijsberen. Soms denk ik dat mannen meer aanleg hebben voor groots lijden, terwijl dat van vrouwen meer praktisch gericht is. In ieder geval was ik er zonder die oorlog niet geweest, een schuld die ik jaren later heb ingelost met een roman.'
Bron: tessadeloo.nl

Inhoud

Twee bejaarde vrouwen, een Nederlandse en een Duitse, ontmoeten elkaar bij toeval in het Thermaal Instituut van het fameuze kuuroord Spa. Ze herkennen in de ander hun verloren gewaande tweelingzuster. Gedurende hun kuur - beiden lijden aan artrose - vertellen ze hun levensverhaal: het wordt de laatste kans om een kloof van bijna zeventig jaar verwijdering te overbruggen. Geboren in Keulen, in 1919, zijn ze na het overlijden van hun ouders door familieleden bruusk van elkaar gescheiden. Anna groeit op bij haar grootvader, in een primitief boers en katholiek milieu aan de rand van het Teutoburgerwald. Lotte belandt vanwege haar tbc in Nederland, bij een oom met sterk socialistische sympathieën. Door de slechte verhouding tussen de families raakt ook het contact tussen de beide zusjes verbroken.
De volstrekt verhollandste Lotte, die tijdens de oorlog joodse onderduikers heeft beschermd, staat aanvankelijk uiterst wantrouwig tegenover haar hervonden tweelingzus, maar wordt door de aangrijpende verhalen van Anna geconfronteerd met de keerzijde van haar eigen werkelijkheid: het lijden van gewone Duitsers in oorlogstijd.
Bron: arbeiderspers.nl 

Leesaanwijzingen

De gesprekken tussen Anna en Lotte in het kuuroord verlopen niet gemakkelijk. Dat is begrijpelijk, want er steekt een hoop achter. De zussen hebben heel veel pijnlijke ervaringen achter de rug. De gesprekken worden afgewisseld met lange passages waarin je meeleeft met de jonge Anna en Lotte. Die overgangen zijn niet moeilijk. In hun levens gebeurt erg veel, waardoor je je gemakkelijk zult laten meeslepen door het verhaal. Vooral als je geïnteresseerd ben in het leven tijdens de Tweede Wereldoorlog zal dit boek je boeien. Laat je dan ook niet afschrikken door de dikte van het boek, want De tweeling leest heel vlot. 

Om over na te denken

Welke invloed hebben karakter en omstandigheden op hoe je later wordt? Hoe kan het zijn om op te groeien in een land waar een dictator de macht heeft?  Kun je je voorstellen dat je je zou durven verzetten tegen omstandigheden waarin je opgroeit?

Waardering

'In het begin van het verhaal is de opbouw best ingewikkeld: je weet niet wat je moet verwachten, en pas later bouwen zich de drie verhaallijnen op. Het levensverhaal van Anna, het levensverhaal van Lotte en het stukje van de ontmoeting in Spa. Als je dat doorkrijgt is het één en al chronologische volgorde, dus dan is het niet zo ingewikkeld meer.'
Sanne, 5 vwo, op: scholieren.com

'Na het lezen van dit boek weet je dat er toch een heleboel Duitse burgers zijn omgekomen en dat zij ook niet altijd wisten wat er allemaal gebeurde. Dat heeft me wel aan het denken gezet, want zo krijg je toch meer begrip voor hun situatie.'
Sibrinne, 4 havo, op: scholieren.com

'Dat de schrijfster een boek schrijft over de eigenlijk nog steeds voortdurende strijd van verwijt tussen de Nederlanders en de Duitsers vind ik heel goed. Het is gewoon absoluut niet redelijk dat er mensen zijn die in Duitsland wonen er nu nog voor aangekeken worden voor wat hun opa's bijvoorbeeld hebben gedaan. Aan de andere kant vind ik ook dat de schrijfster goed laat zien hoe de Nederlandse mensen aan die gevoelens komen. Zodat er ook vanaf de andere kant enigszins begrip wordt getoond. Ik vind dat ze de balans daartussen goed heeft gevonden in het boek.'
Marloesje, 4 havo, op: scholieren.com

Meer weten?

tessadeloo.com | website van de schrijfster
singeluitgeverijen.nl | beknopte typering van het werk van Tessa de Loo

Geschreven door:

Anita Braat

Suggesties


De tweeling - Loo, Tessa deNiveau 3

De tweeling

Auteur:Loo, Tessa de
Jaar uitgave:1993
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:480
Genre:psychologische roman
Tags:20e eeuw, dood, tweelingen, vrouwenleven, WO 2, zussen, oorlog, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Bekroond met de bekroond de Otto von der Gablentzprijs en de Publieksprijs voor het Nederlandse boek.
Verfilmd in 2002 door Ben Sombogaart.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De tweeling - Loo, Tessa deNiveau 3

De tweeling

Auteur:Loo, Tessa de
Jaar uitgave:1993
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:480
Genre:psychologische roman
Tags:20e eeuw, dood, tweelingen, vrouwenleven, WO 2, zussen, oorlog, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Bekroond met de bekroond de Otto von der Gablentzprijs en de Publieksprijs voor het Nederlandse boek.
Verfilmd in 2002 door Ben Sombogaart.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 december 2017.

 

Opdrachten

BoekLoo, Tessa de, De tweeling
NummerN2/1
Niveau2
Studielast1,5 slu
Werkvormindividueel
Focusperspectief
Je leert

reflecteren op het effect van de vertelsituatie.

Opdracht

De tweeling is geschreven vanuit het perspectief van de alwetende verteller. Bestudeer de Literaire theorie. Herschrijf een passage in de ik-vorm. Het kan hiervoor nodig zijn om kleine dingen te veranderen, weg te laten of erbij te verzinnen. Zorg dat je tekst ongeveer even lang blijft als het gekozen fragment.

  1. Kies een van de volgende fragmenten:
    a. 'Waarom hebben ze ons toen [...] niet meer geweest.' p. 36-37  (Lotte wordt ik /Anna wordt ik)
    b. 'Lotte keek [...] werden erin gehamerd.' p. 105-107  (Anna wordt ik)
    c. 'Bij haar thuiskomst […] nog steeds een echte moffin.' p. 271-273  (Lotte wordt ik)
  2. Wat verandert er als je de zij-vorm in de ik-vorm verandert? Kun je je beter inleven of juist niet? Wordt het verhaal er spannender door of juist niet? Probeer een nauwkeurig antwoord te geven.
  3. Waarom, denk je, heeft Tessa de Loo gekozen voor het perspectief van de alwetende verteller?
(Literaire)theorie

Als je een verhaal gaat lezen merk je dat er iemand aan het woord is. Dat kan een ik-figuur zijn (ik-perspectief). Soms zie je alles wat er in een verhaal gebeurt door de ogen van één personage (personaal perspectief). Ten slotte kan er een verteller aan het woord zijn die weet wat alle personages denken en voelen. Dan is er sprake van een alwetende verteller.

Gemaakt doorAnita Braat



BoekLoo, Tessa de, De tweeling
NummerN2/2
Niveau2
Studielast1,5 slu
Werkvormtweetal
Focusbronnen
Je leert

gebruik maken van bronnen.

Opdracht

Let op: Je kunt deze opdracht ook individueel maken. In dat geval sla je vraag 2 gewoon over.

  1. Probeer je voor te stellen dat jullie Tessa de Loo mogen interviewen. Jullie bedenken allebei vijf vragen die jullie naar aanleiding van De tweeling aan haar zouden willen stellen.
  2. Bespreek nu samen de vragen die jullie hebben gemaakt en kies de vijf beste vragen uit.
  3. Bekijk de aflevering 'Benali boekt… Tessa de Loo' (zie Bronnen).
  4. Zodra jullie (een deel van) een antwoord krijgen op een van jullie vragen, zetten jullie het filmpje even stil en noteren jullie het antwoord. Daarna kijken jullie weer verder.
  5. Hebben jullie op alle vragen een antwoord gekregen? Op welke vragen niet? Ga zelf op internet of in de bibliotheek op zoek naar het antwoord op die vragen. Zorg ervoor dat je betrouwbare bronnen gebruikt. Noteer de antwoorden en de bronnen.
  6. Hebben jullie ook informatie gekregen over dingen waarover jullie geen vragen hadden gesteld? Zo ja, welke informatie was dat?
  7. Veel lezers vinden het prettig om meer te weten over een boek en/of de schrijver. Hoe is dat voor jullie? Verandert jullie mening over het boek daardoor? Vinden jullie het leuk of interessant? Licht jullie antwoord toe.
Bronnen

uitzendinggemist.nl | 'Benali boekt... Tessa de Loo'

Gemaakt doorAnita Braat en Marlies Schouwstra




De tweeling - Loo, Tessa deNiveau 3

De tweeling

Auteur:Loo, Tessa de
Jaar uitgave:1993
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:480
Genre:psychologische roman
Tags:20e eeuw, dood, tweelingen, vrouwenleven, WO 2, zussen, oorlog, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Bekroond met de bekroond de Otto von der Gablentzprijs en de Publieksprijs voor het Nederlandse boek.
Verfilmd in 2002 door Ben Sombogaart.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 december 2017.

 

Opdrachten

BoekLoo, Tessa de, De tweeling
NummerN3/1
Niveau3
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonages
Je leert

vanuit verschillende standpunten reflecteren op personages.

Opdracht
  1. Kies twee bijfiguren die een grote invloed op het leven van Anna hadden en twee bijfiguren die een grote invloed op het leven van Lotte hadden.
  2. Bestudeer de Literaire theorie. Noteer van de personages die genoteerd hebt bij 1 de rol die zij spelen in de ontwikkeling van Lotte en Anna tot de vrouwen die zij uiteindelijk, op latere leeftijd, zijn.
  3. Bedenk waarom Tessa de Loo deze personages die rol laat spelen, welk belang hebben deze personen voor het verhaal?
  4. Welk personage raakt jou het meest nadat je deze vragen hebt beantwoord? Waarom?
(Literaire)theorie

Rollen - Het analyseren van de rollen die de verschillende personages in een verhaal spelen, kan soms een dieper inzicht in het verhaal opleveren. De volgende rollen worden onderscheiden:

  • Hoofdpersoon
  • Helper
  • Tegenstander
  • Afzijdige
  • (Begunstigde)
  • (Slachtoffer)

Welke rol een personage speelt, is altijd gerelateerd aan het doel van de hoofdpersoon. Iemand die de hoofdpersoon helpt zijn doel te bereiken is een helper; iemand die het bereiken van dat doel probeert te verhinderen is een tegenstander. Dan zijn er vaak ook personages die niets met het doel van de hoofdpersoon te maken hebben; dat zijn de afzijdigen. Een begunstigde is iemand die de hoofdpersoon niet helpt, maar er wel van profiteert als het doel van de hoofdpersoon bereikt wordt. Omgekeerd is een slachtoffer iemand die last heeft van het bereiken van het doel van de hoofdpersoon.

Gemaakt doorAnita Braat



BoekLoo, Tessa de, De tweeling
NummerN3/2
Niveau3
Studielast1,5 slu
Werkvormtweetal
Focusmotto
Je leert

reflecteren op de betekenis van het motto.

Opdracht
  1. Noteer het motto van De tweeling. Wat denken jullie dat dit motto betekent?
  2. Vinden jullie dat het motto bij dit boek past? Waarom (niet)?
  3. Zoek allebei zelf twee alternatieve motto's. Noteer bij elk motto waarom het volgens jou bij De tweeling past.
  4. Bespreek de vier motto's en kies samen het motto uit dat jullie het best bij het boek vinden passen. Licht jullie keuze toe.
  5. Vinden jullie het motto van Tessa de Loo beter of slechter dan jullie eigen keuze? Licht jullie antwoord toe.
Gemaakt doorAnita Braat




De tweeling - Loo, Tessa deNiveau 3

De tweeling

Auteur:Loo, Tessa de
Jaar uitgave:1993
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:480
Genre:psychologische roman
Tags:20e eeuw, dood, tweelingen, vrouwenleven, WO 2, zussen, oorlog, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Bekroond met de bekroond de Otto von der Gablentzprijs en de Publieksprijs voor het Nederlandse boek.
Verfilmd in 2002 door Ben Sombogaart.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 december 2017.

 

Opdrachten

BoekLoo, Tessa de, De tweeling
NummerN4/1
Niveau4
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focusstijl
Je leert

een oordeel vormen en onderbouwen over de stijl van een schrijver.

Opdracht

De manier waarop een roman geschreven is, kan van grote invloed zijn op jouw leesplezier. Een stijl die je aanspreekt, kan een roman mooier, begrijpelijker, spannender of inspirerender maken.
Over schrijfstijlen verschillen de smaken van lezers. Wat vind jij van de stijl waarin Tessa de Loo de roman De tweeling heeft geschreven?

  1. Bestudeer de Literaire theorie. Vul daarna in onderstaand schema de verschillende aspecten die behandeld worden in kolom 1 in.
  2. Probeer nu bij elk aspect een voorbeeld te vinden in De tweeling. Dat citeer je in kolom 2.
  3. In de derde kolom vul je jouw oordeel over dit aspect van stijl in. Waardeer je dit aspect positief of negatief?
  4. In kolom 4 geef je een beknopte toelichting bij je waardering.
  5. Schrijf nu een korte reactie op de opmerking in de inleiding bij deze opdracht dat 'de manier waarop een roman geschreven is, […] van grote invloed [kan] zijn op jouw leesplezier.' Ben je het daarmee eens of juist niet?

Aspecten van stijl

Voorbeeld uit De tweeling

Oordeel

++/+/-/--

 

Toelichting

1. Zinslengte      
2. Veel of weinig dialogen           
3. Beeldspraak          
4.       
...

  

(Literaire)theorie

'Tijd', in Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur, Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2010, p. 110-112

Gemaakt doorAnita Braat



BoekLoo, Tessa de, De tweeling
NummerN4/2
Niveau4
Studielast4 slu
Werkvormindividueel
Focusverfilming
Je leert

reflecteren op de verschillen tussen boek en film.

Opdracht

Voordat je deze opdracht kunt maakt, ga je de verfilming van De tweeling bekijken die in 2002 door Ben Sombogaart is gemaakt. De regisseur heeft in de film een aantal wijzigingen aangebracht ten opzichte van de verhaallijn in het boek.

  1. Wat vond jij beter, de film of het boek? Leg je antwoord uit.
  2. Volgens recensent Peter Schouten is er 'gesleuteld' aan het tijdverloop van het verhaal van Tessa de Loo. Geef hiervan twee voorbeelden.
  3. Noteer twee episodes uit Anna's leven die niet verfilmd zijn. Welke belangrijke informatie over Anna mist de kijker daardoor? Is dat erg?
  4. Peter Schouten wijdt zijn reactie aan het tijdverloop van de film. Welk twee andere verschillen tussen de film en het boek De tweeling vind jij van belang om te bespreken in een recensie? Leg uit waarom.
Gemaakt doorAnita Braat




De tweeling - Loo, Tessa deNiveau 3

De tweeling

Auteur:Loo, Tessa de
Jaar uitgave:1993
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:480
Genre:psychologische roman
Tags:20e eeuw, dood, tweelingen, vrouwenleven, WO 2, zussen, oorlog, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Bekroond met de bekroond de Otto von der Gablentzprijs en de Publieksprijs voor het Nederlandse boek.
Verfilmd in 2002 door Ben Sombogaart.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De tweeling - Loo, Tessa deNiveau 3

De tweeling

Auteur:Loo, Tessa de
Jaar uitgave:1993
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:480
Genre:psychologische roman
Tags:20e eeuw, dood, tweelingen, vrouwenleven, WO 2, zussen, oorlog, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Bekroond met de bekroond de Otto von der Gablentzprijs en de Publieksprijs voor het Nederlandse boek.
Verfilmd in 2002 door Ben Sombogaart.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De tweeling - Loo, Tessa deNiveau 3

De tweeling

Auteur:Loo, Tessa de
Jaar uitgave:1993
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:480
Genre:psychologische roman
Tags:20e eeuw, dood, tweelingen, vrouwenleven, WO 2, zussen, oorlog, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Bekroond met de bekroond de Otto von der Gablentzprijs en de Publieksprijs voor het Nederlandse boek.
Verfilmd in 2002 door Ben Sombogaart.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 december 2017.

 

Introductie

Tessa de Loo (1946) studeerde Nederlandse taal- en letterkunde in Utrecht. Zij debuteerde met een serie korte verhalen getiteld De meisjes van de suikerwerkfabriek. Hiervoor ontving zij de Anton Wachterprijs en het Gouden Ezelsoor in 1984. 
Macht, machtsrelaties en de last van de geschiedenis zijn belangrijke thema's in het werk van Tessa de Loo. Haar verhalen zijn vaak geconcentreerd rond een tegenstelling. Dit geldt ook voor haar roman De tweeling waarmee de schrijfster ook internationaal doorbrak. Zij won hiermee de Otto von der Gablentzprijs en de Publieksprijs voor het Nederlandse boek. Ben Sombogaart bewerkte de roman tot een gelijknamige speelfilm in 2002. Recentelijk, in 2011, werd haar novelle Isabelle opnieuw verfilmd (al eerder in 2001 door Tim Oliehoek).
In De tweeling staat het leven van een Duitse vriendin van Tessa de Loo model voor het levensverhaal van Anna. Het leven van Lotte bevat autobiografische elementen uit het leven van de moeder van de schrijfster.

Inhoud

Twee bejaarde vrouwen ontmoeten elkaar in het kuuroord Spa. Ze blijken tweelingzussen te zijn die elkaar uit het oog verloren waren. Beide dames lijden aan artrose en gedurende hun kuur vertellen ze elkaar hun levensverhaal. Het is de laatste kans om zeventig jaar van verwijdering tussen beide zussen teniet te doen. De Nederlandse Lotte heeft in de oorlog onderduikers beschermd en een grote liefde verloren maar de Duitse Anna heeft ook geen eenvoudig leven gehad. Het boek draait om de vraag of de zussen elkaar kunnen vergeven en het op kunnen brengen om de gebeurtenissen vanuit de ander te bekijken.

Moeilijkheid

Het aantal pagina's van De tweeling kan de lezers in eerste instantie afschrikken, maar ondanks de dikte is de roman toch toegankelijk. De roman is voor N2-lezers goed te begrijpen doordat alles wat gebeurt of wat personages voelen, duidelijk wordt uitgelegd. Doordat de gebeurtenissen zich snel afwisselen en zich grotendeels afspelen tijdens de Tweede Wereldoorlog, is de roman meeslepend. Voor jongens kan het wel lastiger zijn om zich te identificeren met twee opgroeiende meisjes.
In De tweeling worden de fragmenten over de levensgeschiedenissen van Anna en Lotte afgewisseld met de gesprekken die de beide vrouwen met elkaar voeren in een kuuroord. Doordat de verhaallijnen strikt chronologisch blijven, en de alwetende verteller de lezer hierbij aan de hand neemt, is dit geen grote complicerende factor. Voor lezers op N2 is dit boek een prima kennismaking met deze wijze van vertellen.
Lezers kunnen op ook verschillende niveaus betekenis toekennen aan het verhaal. De N2-lezer zal zich vooral identificeren met de opgroeiende meisjes en meeleven met hun wel en wee. De N3-lezer zal nadenken over de invloed van de verschillende milieu- en oorlogsomstandigheden op de levens van de hoofdpersonen. Een N4-lezer zal proberen te doorgronden welke uitwerking die ervaringen hebben gehad op het wereldbeeld van de zussen op latere leeftijd en of Lotte en Anne hun opgebouwde wereldbeeld nog kunnen bijstellen en tot elkaar kunnen komen.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid

Het boek is dik, maar het is meeslepend geschreven en het taalgebruik is niet erg gecompliceerd. De structuur van de roman maakt het verhaal eerder afwisselend dan verwarrend doordat alle lijnen chronologisch verteld worden. De verhalen worden verteld vanuit het perspectief van twee meisjes/vrouwen, die heel sympathiek beschreven worden. Dit maakt het voor jonge meisjes gemakkelijk om zich met de hoofdpersonen te identificeren. Voor jongens ligt de uitdaging meer in het zien van de invloed van de Tweede Wereldoorlog op de levens van de hoofdpersonen.

 

Interesses

De hoofdpersonen groeien op van klein meisje tot vrouwen onder moeilijke omstandigheden. Er komen in deze roman veel onderwerpen aan bod: opvoeding, liefdesrelaties, heldendaden en de Tweede Wereldoorlog. Daardoor biedt de roman de mogelijkheid om zowel identificerend als reflecterend en (doordat er veel wordt uitgelegd) in mindere mate interpreterend te lezen. 
De gesprekken in het kuuroord kunnen door lezers op N2/N3 als saai ervaren worden omdat de gevoelens van de vrouwen niet langer reacties zijn op actuele gebeurtenissen maar de vroegere gebeurtenissen erin gesublimeerd worden. Het is een uitdaging om leerlingen de functie van deze gesprekken te laten doorgronden.

 

Algemene kennis

Er is slechts basale kennis over de Tweede Wereldoorlog vereist. Doordat zowel de mannen als de vrouwen vrij uitgesproken karakters krijgen toegedicht, zijn ze gemakkelijk te begrijpen.
In de roman komen een paar Duitse zinnetjes voor, maar het is geen ramp als de leerlingen die niet kunnen vertalen.

 

Specifieke culturele en literaire kennis Leerlingen moeten doorkrijgen dat de oorlog geen toevallig decor is, maar onderdeel uitmaakt van de thematiek. Kennis van manipulatietechnieken kan de bereidheid van de lezer vergroten om reflecterend te lezen.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire

Niet moeilijk. Soms is de woordkeuze wat bombastisch, dat kan voor een N2-lezer lastig lijken, maar de verhaallijn blijft in de context gemakkelijk te volgen. Hetzelfde geldt voor de Duits- en Franstalige zinnetjes die af en toe voorkomen.

 

Zinsconstructies

Soms zijn de zinnen wat langer en beschrijvend waardoor de aandacht van de N2- en N3-lezer wat kan wegzakken: 'Dus bleef ze roerloos zitten tot de visite afscheid genomen had en een onheilspellende stilte achterliet in het slot dat binnen zijn muren, naast het bed van de onfortuinlijke keizer, nu ook een geheim borg waarvan het tijdsmechanisme was ingesteld.' (p.286)

 

Stijl

De reacties van de hoofdpersonen op gebeurtenissen worden duidelijk uitgelegd. Er wordt veel in de directe rede geschreven. Dat zal de N2-lezer aanspreken. De afwisseling tussen een beschrijvende stijl en de concretere dialogen, en het verspringen naar de verschillende levensfases van de hoofdpersonen, zal de N3- en N4-lezers aanspreken.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters

Een lezer op N2 kan zich goed inleven in de karakters van de hoofdpersonen. Het verband tussen de gebeurtenissen en hun reacties daarop worden duidelijk uitgelegd. De N3-lezer zal zich afvragen waarom Lotte op latere leeftijd zo boos blijft op Anna. De N4-lezer zal de karakters van de opgroeiende meisjes misschien te geïdealiseerd vinden. Voor deze lezer zullen Lotte en Anna in het kuuroord interessanter worden aangezien zij daar minder ideale kanten van zichzelf tonen en bespreken. Bovendien heeft de lezer dan de ruimte om een open plek in te kleuren: zal Lotte volharden in haar afwijzende houding?
De karakters van de bijpersonen zijn over het algemeen behoorlijk vlak en zij zullen voor N3- en N4-lezers eenvoudig te plaatsen zijn. N2- en N3-lezers kunnen ertoe uitgedaagd worden zich in enkele van deze personen te verplaatsen om zich via deze weg meer te verdiepen in de in de roman besproken tijdsgeest.

 

Aantal karakters

Er zijn weinig hoofdpersonen en veel bijpersonen, die een N2-lezer soms moeilijk uit elkaar kan houden. Doorgaans zijn de bijrollen erg concreet en treden ze tijdelijk op, waardoor zij het lezen van de roman niet compliceren.

 

Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters De verteller geeft genoeg informatie over de hoofd- en bijpersonen om ze te snappen en om als N2- of N3-lezer een standpunt over hen in te nemen. De N3- en N4-lezer zal uitgedaagd worden de omstandigheden op de reacties van personages te betrekken. De verhouding tussen de bejaarde Lotte en Anna is ingewikkelder. Hier wordt de N4-lezer uitgedaagd zichzelf vragen te stellen.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning

Er zijn voldoende gebeurtenissen, personages en veranderingen om de vaart in het verhaal te houden. Daarnaast blijft de dreiging van de oorlog en de verdere gevolgen die die oorlog heeft, een grote open plek die de spanning erin houdt. Ook al weet de lezer dat beide vrouwen de oorlog overleven, er blijft genoeg onzekerheid over. De dialogen in Spa worden niet gedragen door gebeurtenissen. Daar valt de actie weg, maar zij verbinden de gebeurtenissen en laten tot het einde toe een vraag liggen.

 

Chronologie

Het verhaal springt steeds over naar gebeurtenissen en gevoelens uit het verleden via flashbacks. Die flashbacks vormen samen twee verhaallijnen. Daarmee lees je eigenlijk drie verhaallijnen die ieder chronologisch verteld worden. Een prima mogelijkheid om lezers op N2 kennis te laten maken met een iets ingewikkelder structuur, want door de alwetende verteller vormen deze overgangen geen probleem.

 

Verhaallijn(en)

Er is sprake van twee verhaallijnen die samen komen in de derde verhaallijn: het levensverhaal van Lotte, dat van Anna en het verloop van hun ontmoeting in het kuuroord in Spa. De leerlingen op N2, en wellicht ook nog in N3, zullen niet kunnen wachten tot de passages in Spa weer voorbij zijn en ze 'terug' kunnen naar de jongere Anna en Lotte.

 

Perspectief

In alle verhaallijnen wordt verteld vanuit een alwetende verteller. Dit maakt het verspringen van tijd en verhaallijn eenvoudiger omdat je niet steeds in een andere 'ik' valt maar de personages bij naam worden genoemd: je weet daardoor precies waar je bent als lezer. Doordat je veel te weten komt over de gevoelens van de hoofdpersonen lijkt het perspectief betrouwbaar. Leerlingen op N4 zouden zich hier nog eens over kunnen buigen.

 

Betekenis

Lezers op N2 zullen vooral meeleven met de gevoelens van de meisjes. Zij zullen deze gevoelens vooral in het perspectief van de opvoeding plaatsen. Lezers op N3 zullen ook de invloed van de oorlog op omstandigheden en op de ontwikkeling van de meisjes betrekken. Naar N4 toe zal de lezer ook de invloed die die oorlog heeft op de reacties van de bejaarde dames die zij later zijn, beschouwen. Op N4 kunnen Lotte en Anna gezien worden als representanten van Nederlanders en Duitsers tijdens de oorlog en daarna. Daarbij kan de vraag worden gesteld: hoe kunnen burgers en naties, die moeten leven met de diepe wonden die de oorlog sloeg, als mensen en als landen weer tot elkaar komen?

Relevante bronnen voor docenten

 

uitzendinggemist.nl | 'Benali boekt... Tessa de Loo'

 

Geschreven door:

Anita Braat