Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Een droog, wit seizoen - Brink, AndréNiveau 4

Een droog, wit seizoen

Auteur:Brink, André
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:Anthos/In Den Toren
Plaats:Baarn
Aantal pagina's:256
Genre:geëngageerde roman
Tags:apartheid, Zuid-Afrika
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Verfilmd in 1989 door Euzhan Palcy onder de titel A dry, white season.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 november 2013.

 

Over de auteur

André Brink (1935) werd geboren in Zuid-Afrika. Hij begon met schrijven in de tijd van de apartheid (het systeem van grote rechtsongelijkheid en discriminatie, waarbij het blanke deel van de bevolking meer rechten had dan de zwarten). Hij schreef destijds boeken waarin hij openlijk kritiek levert op de machthebbers. Die hebben zijn boeken dan ook verboden. Hij schrijft in het Afrikaans en in het Engels. Sommige boeken van hem zijn vertaald in het Nederlands, zoals dus Een droog wit seizoen.

Inhoud

Ben du Toit, een blanke leraar in het Zuid-Afrika ten tijde van de apartheid, strijdt tegen het dictatoriale regime. Zijn zwarte klusjesman, Gordon, is namelijk zonder reden opgepakt en overlijdt later in zijn cel. De autoriteiten zeggen dat het zelfmoord was, maar daar gelooft Ben niets van.
Er komt een onderzoek naar de dood van Gordon. Verschillende getuigen worden opgeroepen, maar het is een showproces; ondanks de aanwijzingen van mishandeling, staat de uitkomst van tevoren vast: er is 'geen reden' om aan te nemen dat Gordon mishandeld is en dus blijft zelfmoord de doodsoorzaak. Dan begint de strijd van Ben pas echt. Zal het hem lukken om de wreedheid van de machthebbers aan te tonen? De veiligheidspolitie intimideert en bespioneert hem en gebruikt zelfs geweld. Ondertussen keren zijn eigen blanke mensen zich van hem af, omdat hij zoveel moeite doet voor een zwarte. Door de zwarte bevolking wordt hij sowieso niet vertrouwd, als blanke. De enige steun krijgt hij van een mooie, jonge journaliste. Of is zij een spion van de veiligheidspolitie? Ben wantrouwt uiteindelijk iedereen, maar is toch niet voorzichtig genoeg…

Leesaanwijzingen

De taal in dit boek is niet heel erg moeilijk, al komen er af en toe wel moeilijke woorden in voor. Wat wel opvallend is, is dat het een raamvertelling is. Het verhaal van Bens strijd tegen de staat wordt verteld door iemand die hem aan het begin van het boek is tegengekomen. Verder heeft het boek een wisselend perspectief; meestal in de hij-vorm, maar soms in de ik-vorm. Verwarrend is dat niet.

Om over na te denken

Hoe ver zou jij gaan om onrecht in een dictatoriale samenleving aan te tonen? Zou jij er net zoveel voor over hebben als Ben du Toit? Heb je begrip voor de acties van de veiligheidspolitie? Hoe actueel is dit boek en dit onderwerp eigenlijk nog?

Waardering

'Ik vind A dry white season een leuk boek, omdat er veel in gebeurt en er veel spanning in zit. Wat er allemaal in gebeurt is het verzamelen van bewijzen door Ben en Stanley, maar daarbij gebeuren ook wel eens dingen die je niet verwacht had. Die dingen zorgen dan weer voor de spanning.'
Leentje, op: scholieren.com

'I find this one of the best books I have ever read. Ben is an ordinary teacher who risks loosing everything he has fighting for a hopeless cause. [...] One really gets to know the thoughts of the main character, because of his doubts and contradictional believes which every person has. This also makes you start thinking about yourself.'
Anoniem, op: scholieren.com

'Ik vond het boek niet leuk om te lezen. Het was erg saai en ik kon me helemaal niet in het verhaal inleven. Het komt ook niet voor in mijn omgeving dat de zwarte bevolking wordt onderdrukt. De zwarte bevolking wordt tegenwoordig gerespecteerd en daarom kan ik me niet voorstellen hoe het vroeger was.'
Anoniem, 4 havo, op: scholieren.com

Meer weten?

'Interview met André Brink', op: www.literatuurplein.nl

Geschreven door:

Bas Meijer

Suggesties


Een droog, wit seizoen - Brink, AndréNiveau 4

Een droog, wit seizoen

Auteur:Brink, André
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:Anthos/In Den Toren
Plaats:Baarn
Aantal pagina's:256
Genre:geëngageerde roman
Tags:apartheid, Zuid-Afrika
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Verfilmd in 1989 door Euzhan Palcy onder de titel A dry, white season.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 november 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Een droog, wit seizoen - Brink, AndréNiveau 4

Een droog, wit seizoen

Auteur:Brink, André
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:Anthos/In Den Toren
Plaats:Baarn
Aantal pagina's:256
Genre:geëngageerde roman
Tags:apartheid, Zuid-Afrika
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Verfilmd in 1989 door Euzhan Palcy onder de titel A dry, white season.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 november 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Een droog, wit seizoen - Brink, AndréNiveau 4

Een droog, wit seizoen

Auteur:Brink, André
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:Anthos/In Den Toren
Plaats:Baarn
Aantal pagina's:256
Genre:geëngageerde roman
Tags:apartheid, Zuid-Afrika
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Verfilmd in 1989 door Euzhan Palcy onder de titel A dry, white season.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 november 2013.

 

Opdrachten

BoekBrink, André, Een droog, wit seizoen
NummerN3/1
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusperspectief
Je leert

de werking van het perspectief analyseren.

Opdracht

In het boek komen verschillende perspectieven voor: zowel van de raamverteller (aan het begin van het boek) als van de hoofdpersoon zelf. Leg uit:

  1. Wat hebben de raamverteller en Ben du Toit met elkaar te maken?
  2. Een schrijver kiest nooit zomaar voor een perspectiefwisseling. Waarom zou de schrijver voor verschillende perspectieven hebben gekozen? Bestudeer, indien nodig, de Literaire theorie.
  3. Wat is het effect van de perspectiefverandering op jouw beleving van het verhaal? Wordt het verhaal spannender, levendiger, realistischer, aangrijpender? Of juist niet? Licht je antwoord toe.
(Literaire)theorie

'Perspectief', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Uitgeverij kleine Uil, Groningen, 2009, p. 101-106

Gemaakt doorBas Meijer



BoekBrink, André, Een droog, wit seizoen
NummerN3/2
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focuskwesties
Je leert

reflecteren op kwesties.

Opdracht

A
Maak een vergelijking tussen de zwarte en de witte bevolking in Zuid-Afrika ten tijde van de apartheid. Geef eerst een algemene beschrijving van ongeveer 250 woorden; hierin maak je duidelijk hoe in het algemeen de verhoudingen liggen tussen de verschillende bevolkingsgroepen in Zuid-Afrika. Geef hierbij ook twee voorbeelden uit het boek, waaruit duidelijk wordt hoe de verschillende groepen met elkaar omgingen.

B
Geef daarna een schematische weergave van de belangrijkste verschillen. Betrek daarin in ieder geval:

  • wettelijke status (rechten, plichten, positie voor de wet);
  • economische status (werkgelegenheid, welvaart, huisvesting);
  • ontwikkelingsmogelijkheden (scholing, verwerven van maatschappelijk aanzien);
  • overige opmerkelijke verschillen

C
Bestudeer bron 1 en 2 en beantwoord daarna de volgende vragen:

  1. Denk jij dat André Brink een realistisch beeld heeft geschetst van de situatie in Zuid-Afrika in de jaren '70 van de vorige eeuw? Waarom (niet)?
  2. Vind je het belangrijk dat/of Brink een realistisch beeld heeft geschetst? Waarom (niet)?
Bronnen
  1. 'Geschiedenis van Zuid-Afrika', op: nl.wikipedia.org
  2. 'Apartheid', op: nl.wikipedia.org
Gemaakt doorBas Meijer




Een droog, wit seizoen - Brink, AndréNiveau 4

Een droog, wit seizoen

Auteur:Brink, André
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:Anthos/In Den Toren
Plaats:Baarn
Aantal pagina's:256
Genre:geëngageerde roman
Tags:apartheid, Zuid-Afrika
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Verfilmd in 1989 door Euzhan Palcy onder de titel A dry, white season.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 november 2013.

 

Opdrachten

BoekBrink, André, Een droog, wit seizoen
NummerN4/1
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focusvergelijking
Je leert

overeenkomsten en verschillen tussen twee boeken analyseren.

Opdracht

Let op: in deze opdracht vergelijk je Een droog wit seizoen met Tikkop van Adriaan van Dis. Voor deze opdracht moet je dus twee boeken lezen. Vraag, voordat je daaraan begint, of je beide boeken op je lijst mag zetten.

Een droog wit seizoen (1979) laat de onmenselijkheid van het apartheidssysteem zien en speelt zich af in de jaren '70 van de vorige eeuw. Er was geen vrijheid, geen gelijkheid en de mensen leefden in armoede en angst als gevolg van onderdrukking en geweld.
Tikkop (2010) gaat over twee blanke mannen in het huidige Zuid-Afrika, die vroeger gestreden hebben voor opheffing van de apartheid. Het traumatische verleden speelt in het heden nog altijd een rol.

Lees beide boeken en vergelijk ze aan de hand van de volgende vragen:

A Cultuurhistorisch

  1. Beschrijf de Zuid-Afrikaanse samenleving ten tijde van Een droog wit seizoen. Leg daarbij uit wat de apartheid concreet inhield voor de verhoudingen tussen de verschillende bevolkingsgroepen.  
  2. Beschrijf de Zuid-Afrikaanse samenleving ten tijde van Tikkop. Geef daarbij globaal aan wat de gevolgen zijn van decennialange apartheid voor de verstandhouding tussen de bevolkingsgroepen.
  3. Beschrijf de verschillen tussen de huidige situatie en de situatie in de jaren '70. Zijn er ook opvallende overeenkomsten? Wat is het resultaat van de afschaffing van de apartheid?
  4. Welk boek leert de lezer volgens het meest over de aard, het wezen van het land Zuid-Afrika? Licht je antwoord toe.

B Literair

Beschrijf drie overeenkomsten en drie verschillen in de literaire kenmerken van de beide boeken. Denk aan de volgende kenmerken:

  • stijl (zinsbouw, woordkeus)
  • perspectief
  • tijd: vooruitwijzingen, flash backs, tijdsprongen etc.
  • thematiek

C
Welk boek vond jij beter? Een droog wit seizoen of Tikkop? Licht je antwoord toe.

(Literaire)theorie

Voor opdracht B, zie: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Uitgeverij kleine Uil, Groningen, 2009, p. 99-140.

Gemaakt doorBas Meijer



BoekBrink, André, Een droog, wit seizoen
NummerN4/2
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusoeuvre
Je leert

een boek te plaatsen in de historische context.

Opdracht
  1. Bestudeer bron 1. Schrijf een korte uiteenzetting (ongeveer 450 woorden) over de geschiedenis van de apartheid in Zuid-Afrika.
    Betrek in je tekst:
    - het ontstaan van de apartheid: wanneer, waarom?
    - de opvallendste gevolgen van de apartheid (kenmerken, maatregelen, wetten);
    - de reactie van de internationale gemeenschap
    - het binnenlands verzet tegen de apartheid
    - belangrijke personen gedurende de apartheid
    - het einde van de apartheid: wanneer, waardoor?
  2. Bestudeer bron 2. Schrijf vervolgens een tekst (ongeveer 300 woorden) waarin je aangeeft wat de waarde van Een droog wit seizoen is voor het eindigen van het apartheidsregime: in hoeverre heeft dit boek hebben bijgedragen aan de kritiek op de blanke machthebbers en dus aan het uiteindelijk opheffen van de apartheid?
Bronnen
  1. 'Apartheid', op: nl.wikipedia.org
  2. 'A Dry White Season', op: www.enotes.com
Gemaakt doorBas Meijer




Een droog, wit seizoen - Brink, AndréNiveau 4

Een droog, wit seizoen

Auteur:Brink, André
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:Anthos/In Den Toren
Plaats:Baarn
Aantal pagina's:256
Genre:geëngageerde roman
Tags:apartheid, Zuid-Afrika
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Verfilmd in 1989 door Euzhan Palcy onder de titel A dry, white season.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 november 2013.

 

Opdrachten

BoekBrink, André, Een droog, wit seizoen
NummerN5/1
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focuswereldbeeld
Je leert

reflecteren op het wereldbeeld van de personages en de auteur.

Opdracht

André Brink heeft met dit boek een aanklacht willen schrijven tegen de situatie in Zuid-Afrika. Die aanklacht komt voort uit zijn wereldbeeld, zijn visie op de werkelijkheid waarin hij leeft en zijn visie op hoe een samenleving op rechtvaardige wijze zou moeten functioneren.
In het boek komen mensen met verschillende wereldbeelden voor. De schrijver laat zien hoe verschillend er wordt gedacht over goed en kwaad binnen de bevolking van een land, een bevolkingsgroep en zelfs binnen een familie.

  1. Omschrijf zo nauwkeurig mogelijk het wereldbeeld van de personages die hieronder staan. Hoe denken zij over belangrijke levenskwesties? Hoe kijken zij tegen de apartheidssituatie aan? Hoe kijken zij aan tegen recht en onrecht? Goed en kwaad? Gelijkheid en ongelijkheid? Waar geloven zij in, waar streven zij naar?
    a. Ben du Toit
    b. Susan, zijn vrouw
    c. Melanie Bruwer
    d. Phil Bruwer
    e. Kapitein Stolz
    f. Stanley 
    Geef bij elk personage een kenmerkend citaat dat past bij het wereldbeeld van dat personage.
  2. Welk personage representeert volgens jou het meest het wereldbeeld van André Brink? Waarom denk je dat?
  3. Bestudeer nu de bron. Zou je nu nog hetzelfde antwoord geven op vraag 2? Waarom (niet)?
Bronnen

'A Dry White Season', op: www.enotes.com

Gemaakt doorBas Meijer



BoekBrink, André, Een droog, wit seizoen
NummerN5/2
Niveau5
Studielast3 à 4 slu
Werkvormindividueel
Focuscultuurhistorische waarde
Je leert

reflecteren op de cultuurhistorische waarde van een roman.

Opdracht

André Brink heeft zich in de loop der jaren ontwikkeld van een schrijver van boeken over niet-beladen onderwerpen tot een activistisch schrijver die niet anders kon dan de situatie in Zuid-Afrika aan de kaak stellen met zijn boeken. Dat heeft hem in de problemen gebracht, maar hij heeft ook een bijdrage kunnen leveren aan de groeiende kritiek op de machthebbers ten tijde van de apartheid.

Bestudeer bron 1 en 2 en zet de ontwikkeling van André Brink uiteen. In bron 2 lees je alleen de passages die betrekking hebben op André Brink. Noem de belangrijkste wapenfeiten en gebeurtenissen uit zijn leven. Betrek in het artikel in ieder geval:

  • 'Die Sestigers' (stroming van schrijvers uit Zuid-Afrika);
  • de positie van het Afrikaans;
  • Brinks tijd in Parijs, de invloed van 1968 op zijn verdere auteurschap;
  • zijn boek Kennis van die Aand;
  • zijn relatie tot de machthebbers in Zuid-Afrika;
  • zijn huidige positie in de Zuid-Afrikaanse maatschappij

Gebruik tussen de 500 en 600 woorden.

Bronnen
  1. '"Hoeveel kan een schrijver tegen al het kwaad op de wereld uitrichten?" Interview met André Brink', op: www.literatuurplein.nl
  2. Jan Deloof, 'Literaire dissidentie in Zuid-Afrika', in: Ons Erfdeel, jaargang 21, op: www.dbnl.org
Gemaakt doorBas Meijer




Een droog, wit seizoen - Brink, AndréNiveau 4

Een droog, wit seizoen

Auteur:Brink, André
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:Anthos/In Den Toren
Plaats:Baarn
Aantal pagina's:256
Genre:geëngageerde roman
Tags:apartheid, Zuid-Afrika
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Verfilmd in 1989 door Euzhan Palcy onder de titel A dry, white season.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 november 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Een droog, wit seizoen - Brink, AndréNiveau 4

Een droog, wit seizoen

Auteur:Brink, André
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:Anthos/In Den Toren
Plaats:Baarn
Aantal pagina's:256
Genre:geëngageerde roman
Tags:apartheid, Zuid-Afrika
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Verfilmd in 1989 door Euzhan Palcy onder de titel A dry, white season.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 november 2013.

 

Introductie

André Brink (1935) werd geboren in Zuid-Afrika. De motor die Brink drijft, is zijn fundamentele onvrede met wat hij in zijn land ziet gebeuren. Net zoals voor andere Zuid-Afrikaanse auteurs is ook voor hem de eerste vraag: schrijf ik of schiet ik? Hij blijft geloven in de vreedzame oplossing voor de problemen in zijn land en schrijft boeken waarin hij openlijk kritiek levert op de machthebbers. Zijn roman Kennis van die Aand (1974) is het eerste boek in het Afrikaans dat werd verboden (1974). Voor zijn romans kreeg hij verschillende malen een literaire prijs, waaronder drie keer de CNA-prijs, de belangrijkste literaire prijs van Zuid-Afrika. Een droog wit seizoen verscheen in 1979 en is in 1987 verfilmd.
Bronnen: www.boekentaal.info en ww.dbnl.nl

Inhoud

Ben du Toit, een blanke, ietwat saaie leraar in het Zuid-Afrika ten tijde van de apartheid, helpt Jonathan, de zoon van Gordon, een zwarte klusjesman van onbesproken gedrag, door hem financieel in staat te stellen om te studeren. Jonathan verzet zich tegen de apartheid, radicaliseert en raakt betrokken bij rellen, waarbij hij wordt  opgepakt. Gordon en zijn vrouw horen twee weken later dat hij dood is, gestorven in de cel. Gordon wil uitzoeken wat er met zijn zoon gebeurd is, maar wordt dan zelf opgepakt door de veiligheidspolitie. Dan komt Ben in actie, want hij is ervan overtuigd dat er sprake is van een misverstand; Gordon is een rechtschapen man van onbesproken gedrag. Pogingen om hem vrij te krijgen lopen echter op niets uit.
Dan pleegt Gordon zelfmoord in zijn cel, maar Ben gelooft dat niet. Op zijn aandrang  komt er een onderzoek naar de dood van Gordon. Verschillende getuigen worden opgeroepen, maar het is een showproces; ondanks de aanwijzingen van mishandeling, staat de uitkomst van tevoren vast: er is 'geen reden' om aan te nemen dat Gordon mishandeld is en dus blijft zelfmoord de doodsoorzaak.
Dan begint de strijd van Ben pas echt. Hij belooft Gordons vrouw dat hij alles zal doen om erachter te komen wat er echt is gebeurd en de verantwoordelijken voor de dood van Gordon aan te klagen. De veiligheidspolitie intimideert hem, gaat zijn gangen na en schuwt zelfs geweld niet. Ondertussen wordt hij onder zijn eigen, blanke mensen een paria, terwijl hij bij de zwarte bevolking, als blanke, sowieso niet vertrouwd wordt. De eenzaamheid is slechts draaglijk door zijn morele vastberadenheid en de steun van een mooie, jonge journaliste. Of is zij een spion van de veiligheidspolitie? Ben wantrouwt uiteindelijk iedereen, maar is toch niet voorzichtig genoeg, wat hij met de dood moet bekopen.

Moeilijkheid

Dit boek is ingeschaald op N4. Voor leerlingen op N3 is interessant dat in het boek morele, psychologische en maatschappelijke vraagstukken aan de orde komen. Het zet hen aan het denken over kwesties in de wereld die niet per se herkenbaar zijn. De perspectiefwisselingen (raamvertelling: een studievriend van Ben vertelt diens verhaal) maken het boek niet eenvoudig, waardoor het een uitdaging wordt. Ook het taalgebruik is niet altijd even gemakkelijk.
Lezers op N4 zullen genieten van de mogelijkheid om zich te verdiepen in complexe gebeurtenissen en emoties van volwassenen die ver van hen afstaan. Ook is de niet altijd even eenvoudige verteltechniek (perspectiefwisselingen) een pluspunt. Wat voor de N4-lezer nog lastig zal zijn, is te bepalen welke plaats dit boek in de literatuur heeft.
Voor de N5-lezer is dit boek ook nog interessant, omdat het een goed boek is om in cultuurhistorische context te plaatsen. Het boek behoort tot een bepaalde Zuid-Afrikaanse stroming, waarover je meer kunt weten door secundaire bronnen te raadplegen. Ook kan de N5-lezer door dit boek te lezen meer begrijpen van de wereld(geschiedenis) en biedt het mogelijkheden te over om van gedachten te wisselen met anderen.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Descriptoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid Geen erg toegankelijk boek, door het ver-van-mijn-bedgehalte; het boek speelt zich af in een andere tijd en een andere maatschappij. Hoofdpersoon is een leraar, maar school speelt geen rol van betekenis. Weinig herkenbaar voor scholieren. Daardoor geschikt voor de N4-lezer, maar voor de N3-lezer is dit een drempel. Wel vlotte start, meteen spanning door aankondiging dood hoofdpersoon. Voor N5-lezers is de onontgonnenheid van het thema juist een stimulans. 
  Interesses

Maatschappijkritische teksten, strijd tegen onrecht, spannende en heftige gebeurtenissen. Lastiger ingrediënten: politieke manipulatie, psychologische en filosofische beschouwingen.
Gevorderde N3-lezers vinden boeken waarin je aan het denken wordt gezet over niet-alledaagse situaties aantrekkelijk. Voor N5-lezers is het wellicht te weinig diepgravend.

  Algemene kennis Het boek vereist kennis van de apartheidsgeschiedenis van Zuid-Afrika. N3-lezers willen engagement, maar het gaat in dit boek om morele kwesties die niet voor hen voorstelbaar zijn. Dit boek is dus uitermate geschikt om, met behulp van secundaire bronnen en goede opdrachten, de algemene kennis te vergroten. 
  Specifieke literaire en culturele kennis De roman vertoont kenmerken van literaire thrillers: het doel van de hoofdpersoon is te achterhalen door wie Gordon vermoord is. Dat maakt het boek interessant voor sommige N3-lezers. De roman past in een stroming van maatschappijkritische boeken. Daarnaast speelt de psychologische ontwikkeling van de hoofdpersoon een belangrijke rol; het motief van de eenling tegen de staat (of tegen een grotere groep) maakt het literair interessant voor de N4-lezer. Voor de N5-lezers kan het boek een opening zijn naar de stroming van maatschappijkritische Zuid-Afrikaanse schrijvers.  

Vertrouwdheid met literaire stijl 

Vocabulaire Af en toe moeilijke woorden (korzelig, paranoïde, tanen), maar voor de gemiddelde N3-lezergeen probleem.
  Zinsconstructies De zinnen zijn niet lang of lastig. Veel dialogen. 
  Stijl Ik-passages soms nogal staccato en in beknopte zinnen, dagboekachtig. Hier en daar de stijl van een misdaadverslaggever, dan weer een poëtisch-literaire stijl. Met oog voor detail, waardoor de beelden sprekender worden.

Vertrouwdheid met literaire procedés 

Spanning Er gebeurt veel en er wordt duidelijk naar een climax toegewerkt. Ondanks bekende afloop toch spannend, lezer kan meeleven. Vertragend werken de contemplatieve delen: filosofische en psychologische bespiegelingen, die inspanning vergen. Voor N4-lezers is dit een pluspunt, terwijl N3-lezers hier misschien afhaken. 
  Chronologie Het is een raamvertelling; het begint vlak na de dood van Ben, waarna de verteller teruggaat in de tijd om het verhaal van Ben te vertellen. Dat gedeelte is chronologisch. Soms een terugblik, maar die worden duidelijk aangegeven. Wel grillig verloop van de tijd; soms dagen, soms maanden.
  Verhaallijn(en) Er is sprake van één (hoofd)verhaallijn, steeds bezien vanuit het perspectief van Ben. 
  Perspectief Begin: perspectief van een oude studievriend van Ben, die na Bens dood diens aantekeningen en verslagen verwerkt tot het verhaal in het middenstuk. In dat verhaal is lange tijd slechts een hij-perspectief, maar na een tijdje ook soms een ik-perspectief: dagboekachtige vertellingen van Ben. Mogelijk verwarrend voor de N3-lezer, maar iemand die in het verhaal zit, zal zonder moeite door kunnen lezen. N4-leerlingen zullen dit juist interessant vinden.
De dagboekpassages, die te herkennen zijn aan het feit dat ze met een dag en datum beginnen, hebben met elkaar gemeen dat het vaak contemplatieve, zeer persoonlijke overpeinzingen zijn.
De perspectiefwisselingen en de vraag naar het waarom daarvan (analyse) zijn voor de N4-lezer prettig uitdagend, maar voor de N3-lezer kan het een struikelblok zijn. De N5-lezer zal er geen moeite mee hebben om daar een extra betekenislaag aan te verbinden.
  Betekenis Behoorlijk complex, door de vermenging van strijd tegen het systeem met persoonlijke ontwikkelingen van psychologische en emotionele aard. Voor de N3-lezer levert het goede discussiemogelijkheden op. De N4-lezer kan genieten van de mogelijkheid tot contemplatie: waarom handelt de hoofdpersoon zoals hij handelt? De N5-lezer kan duiden in het licht van de poetica van de auteur, zoals ook verwoord in secundaire bronnen, en het boek prikkelt de belangstelling voor de cultuur-historische context. Ook de betekenis voor de loop van de geschiedenis kan een interessante invalshoek zijn. Tot slot zet het de N5-lezers aan het denken over existentiële (literaire) kwesties. 

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters De ontwikkeling die Ben doormaakt is niet altijd even makkelijk te volgen. Dat is het uitdagende, vooral voor N3-lezers. Wel is het vanaf het begin duidelijk dat hij rechtvaardigheid heel belangrijk vindt. Andere personages zijn ook niet allemaal even goed te begrijpen, zeker omdat het in een andere tijd en in een andere cultuur speelt. Een N4-lezer zal daar minder moeite mee hebben. De N5-lezer haalt meer voldoening uit het duiden van de personages; die zijn vanuit verschillende invalshoeken te analyseren.  
  Aantal karakters De hoofdpersoon is Ben. Verder nog twee of drie belangrijke personages. Overzichtelijk, maar door de raamverteller misschien nog even lastig voor de N3-lezer.   
  Verhouding tussen karakters  De verhouding tussen Ben en Stanley is ingewikkeld, evenals de verhouding tussen Ben en zijn dochters, maar vooral met Melanie. De N3-lezer kan dat lastig vinden. De N4-lezer kan daar met plezier zijn tanden in zetten. 

Relevante bronnen voor docenten

  'André Brink', op: www.dbnl.org

 

Geschreven door:

Bas Meijer