Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Eline Vere - Couperus, LouisNiveau 5

Eline Vere

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1889
Uitgeverij:Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:568
Genre:naturalistische roman, psychologische roman
Tags:19e eeuw, liefde, psychische aandoeningen, relaties, verliefdheid, vrouwenleven, zelfdoding, Den Haag
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 1991 verfilmd door Harry Kümel; in 1993 bewerkt tot driedelige televisieserie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 oktober 2017.

 

Over de auteur

Louis Couperus werd in 1863 in Den Haag geboren. Als jongste kind van een groot gezin groeide hij op onder de hoede van zijn moeder en zusters. Zijn vader was bestuursambtenaar in Nederlands-Indië, een autoritaire man aan wiens verwachtingen Louis niet kon voldoen. Deze situatie heeft zijn persoon en het karakter van zijn werk sterk bepaald. Zes jaar van zijn jeugd bracht hij in Nederlands-Indië door: de gelukkigste tijd van zijn jeugd. In 1878 keerde hij naar Den Haag terug. Hij ging naar de HBS, maar vond het er vreselijk. Op aanraden van zijn leraar Nederlands, die zijn talent had opgemerkt, haalde Couperus' vader zijn zoon van school om hem Nederlands te laten studeren.
Zijn eerste werk bestond uit gedichten, die door Willem Kloos in De Nieuwe Gids als 'absoluut literaire rommel' werden bestempeld. In december 1887 begon hij aan Eline Vere, om revanche te nemen en om indruk te maken op 'de jonge meisjes, waarmeê ik flirtte'. Het boek verscheen als feuilleton - dat gebeurde wel vaker in die tijd; toen de laatste aflevering verschenen was, fluisterden de mensen in de tram tegen elkaar: 'Weet je het al? Eline is dood!' Couperus werd door deze roman op slag beroemd. Vanaf 1893 leefde hij in het buitenland, vooral in Zuid-Frankrijk en Italië. Van 1915 tot 1920 woonde hij weer in Den Haag. In 1923 werd Couperus benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Hetzelfde jaar nog overleed hij.
Het enorme oeuvre van de 'dandy' Couperus wordt vaak in vier groepen verdeeld: 1. eigentijdse psychologische romans, o.a. De stille kracht (N5 op deze site) en Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... (N5 op deze site); 2. symbolische sprookjes en mythologische romans; 3. historische romans; 4. korte historische verhalen, reisimpressies en journalistieke schetsen.

Inhoud

Eline Vere is na de dood van haar ouders samen met haar zusje Betsy opgevoed door een oudere tante. Betsy trouwt met de rijke Henk van Raat en na tante's dood trekt Eline bij hen in. Als het verhaal begint, woont ze er al drie jaar. Eline vult haar dagen met visites maken, zingen, lezen, samen met Betsy gasten ontvangen en naar de opera gaan. Ze geeft zich graag over aan fantasierijke bespiegelingen, die de realiteit vervangen. In de Haagse kringen vinden veel meisjes Eline kil en aanstellerig.
Otto van Erlevoort verklaart Eline zijn liefde en hij vraagt haar ten huwelijk. Hoewel Eline geen liefde voelt en eigenlijk niet weet wat ze wil, stemt ze, in een emotionele bui, toe. Een tijdje later wordt het paar uitgenodigd de zomermaanden op de Horze, het landgoed van de familie Van Erlevoort, door te brengen. Hier heeft Eline de gelukkigste tijd van haar leven.
Vincent Vere, een neef van Betsy en Eline, heeft tijdens Eline's afwezigheid bij Betsy mogen logeren. Hij is een decadente, ziekelijk nerveuze jongeman, die wel veel van de wereld gezien heeft, maar het niet ver heeft geschopt. Eline voelt zich verwant met Vincent en voert lange gesprekken met hem. Op den duur vormt Vincent een bron van spanning in huize Van Raat; Eline kiest radicaal voor haar neef, en dat leidt uiteindelijk tot een breuk met Otto en daarna met Betsy. Vanaf dan gaat het met Eline bergafwaarts: haar gezondheid, zowel lichamelijk als geestelijk, heeft ernstig te lijden onder haar gebrek aan levenskracht. Tegen het eind van het verhaal verschijnt er nog een nieuwe man in haar leven: Lawrence St Clare, een vriend van Vincent uit Amerika. Zal hij erin slagen het leven van Eline een positieve wending te geven?

Leesaanwijzingen

Het verhaal wordt mooi en met veel gevoel verteld. Maar: de verfijnde taal van Couperus is wel al meer dan 120 jaar oud, dus daar moet je op z'n minst even aan wennen. Er komen regelmatig Franse woorden en onbekende begrippen voorbij; ook zonder die precies te begrijpen kun je prima verder in het verhaal. De wereld die beschreven wordt, verschilt nogal van onze werkelijkheid. Aan de andere kant: de gedachten en gevoelens van de personages - de meeste zijn rond de 20, 25 jaar - zijn nog erg herkenbaar. Het psychologisch inzicht dat Couperus in de tekening van zijn verhaalfiguren toont, kan jou als moderne lezer heel wat leren over jezelf en je medemensen. In de roman komen allerlei levensvragen, die ieder weldenkend mens zich stelt, aan de orde; het boek geeft daarop zeker geen oubollige of ouderwetse antwoorden.
Er komen veel personages voor in de roman, waardoor je soms moeite kunt hebben om ze allemaal uit elkaar te houden. Misschien is het handig om onder het lezen voor jezelf een overzichtje te maken; je kunt natuurlijk ook de paragraaf 'personages' uit een boekbespreking op scholieren.com printen en die erbij houden. Couperus werd geroemd om zijn natuurlijke dialogen: de gesprekken die hij weergeeft, sprankelen nog steeds. Het boek bevat spanning op verschillende niveaus, maar het tempo ligt voor een moderne lezer misschien te laag. Het duurt een behoorlijke tijd voordat er echt iets gebeurt. Je moet je als lezer dus willen openstellen voor een leeservaring zoals je die mogelijk nog niet eerder gehad hebt.
Aangezien er verschillende edities van de roman in omloop zijn, is een eenduidige paginaverwijzing problematisch. We zullen daarom hierna steeds verwijzen naar de hoofdstukken met Romeinse cijfers, en het betreffende deel binnen dat hoofdstuk met gewone cijfers; dus bijvoorbeeld XXII, 6.

Om over na te denken

Herken jij de gedachte of het gevoel dat je, als je heel erg gelukkig of verliefd bent, opeens bang bent dat het voorbij kan gaan? En dan?
Kun je je voorstellen dat je, hoewel je heel erg twijfelt, tóch een belangrijke beslissing neemt, alleen maar omdat dat van je verwacht wordt?
Ken jij iemand, uit je eigen omgeving of bijvoorbeeld uit de showbizz, die wel wat weg heeft van Eline? Waarin zit de gelijkenis precies?
In hoeverre heeft een mens zijn lot in eigen hand? En als het noodlot toeslaat, heeft een mens dan nog een keus - namelijk: hoe ermee om te gaan?

Waardering

'De eerste paar bladzijden vond ik best even zwaar om door te komen. Ik moest even wennen aan het "klimaat" in het boek en je wordt zo midden in de gebeurtenissen gezet, zonder dat je weet wie al die personen zijn en wat er gebeurt. Na het lezen was ik vooral verrast door het einde en de prachtige uitwerking van de personages in het boek. Ook de stijl sprak mij uiteindelijk erg aan, met de lange, sierlijke zinnen en vele beeldspraken.'
Gerben, 6 vwo, op: scholieren.com

'Tijdens het lezen van het boek kreeg ik wel medelijden met Eline, maar tegelijkertijd vond ik het maar een dom kind. Eline vocht niet tegen haar problemen, maar legde zich er pruilend bij neer. Dat vond ik nogal dom, want het lijkt mij dat je op die manier niet echt gelukkig wordt! Ik vind de diepere gedachte achter dit boek, je moet je niet zomaar bij je 'lot' neerleggen, wel apart en interessant.'
RB, 4 vwo, op: scholieren.com

'Ik vond dit een mooi boek om te lezen, maar op een gegeven moment begon ik me verschrikkelijk te ergeren aan Eline. Eline liet zich alles maar aanleunen, ondernam zelf nooit eens wat en was zeer besluiteloos. Dat ergeren kwam waarschijnlijk doordat ik het zelf heel anders zou hebben gedaan. […] Alle gebeurtenissen werden heel uitgebreid beschreven. Zelfs als er alleen maar een dialoog werd gevoerd, werd ook deze uitgebreid beschreven. In het begin vond ik dit wel mooi, maar na een tijd werd het wel een beetje veel van het goede.'
Alissa, 5 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

literatuurgeschiedenis.nl | beknopte informatie over leven en werk
literatuurgeschiedenis.nl | over Eline Vere
louiscouperus.nl | website van het Louis Couperus Genootschap, dat bestaat uit liefhebbers van het werk van de schrijver
kb.nl | informatie over Couperus bij de Koninklijke Bibliotheek (Den Haag)

Geschreven door:

Pieter Waalewijn

Suggesties


Eline Vere - Couperus, LouisNiveau 5

Eline Vere

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1889
Uitgeverij:Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:568
Genre:naturalistische roman, psychologische roman
Tags:19e eeuw, liefde, psychische aandoeningen, relaties, verliefdheid, vrouwenleven, zelfdoding, Den Haag
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 1991 verfilmd door Harry Kümel; in 1993 bewerkt tot driedelige televisieserie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 oktober 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Eline Vere - Couperus, LouisNiveau 5

Eline Vere

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1889
Uitgeverij:Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:568
Genre:naturalistische roman, psychologische roman
Tags:19e eeuw, liefde, psychische aandoeningen, relaties, verliefdheid, vrouwenleven, zelfdoding, Den Haag
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 1991 verfilmd door Harry Kümel; in 1993 bewerkt tot driedelige televisieserie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 oktober 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Eline Vere - Couperus, LouisNiveau 5

Eline Vere

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1889
Uitgeverij:Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:568
Genre:naturalistische roman, psychologische roman
Tags:19e eeuw, liefde, psychische aandoeningen, relaties, verliefdheid, vrouwenleven, zelfdoding, Den Haag
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 1991 verfilmd door Harry Kümel; in 1993 bewerkt tot driedelige televisieserie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 oktober 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Eline Vere - Couperus, LouisNiveau 5

Eline Vere

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1889
Uitgeverij:Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:568
Genre:naturalistische roman, psychologische roman
Tags:19e eeuw, liefde, psychische aandoeningen, relaties, verliefdheid, vrouwenleven, zelfdoding, Den Haag
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 1991 verfilmd door Harry Kümel; in 1993 bewerkt tot driedelige televisieserie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 oktober 2017.

 

Opdrachten

BoekCouperus, Louis, Eline Vere
NummerN4/1
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusspanning
Je leert

de spanningopbouw analyseren.

Opdracht

In hoofdstuk XIX, dat zich afspeelt in de zomer op de Horze, bereikt het geluk voor Eline zijn absolute hoogtepunt. Uit het oogpunt van spanning is volmaakt geluk echter dodelijk saai: wat moet je er verder nog over vertellen? Binnen de kortste keren ben je helemaal uitgepraat. Spanning ontstaat pas weer als het volmaakte geluk bedreigd wordt, als er signalen zijn van naderend onheil.

  1. Herlees hoofdstuk XIX en noteer alle voorbeelden van zulke signalen: welke barstjes zie je ontstaan in het perfecte plaatje? Maak een lijst 'bedreigingen en risicofactoren' en nummer de voorbeelden die je hebt aangetroffen.  
  2. In XIX, 6 ontwikkelt zich een onweer. In films, maar ook in literatuur, heeft onweer vaak een symbolische betekenis. Er wordt spanning opgebouwd, die wordt gevolgd door een heftige ontlading. Welke betekenis ken jij toe aan de onweersscène in dit hoofdstuk? Is er een relatie met het feit dat alles in dit hoofdstuk draait om geluk? Hoort, met andere woorden, deze scène thuis in de lijst die jij bij vraag 1 hebt aangelegd? Formuleer je antwoord op deze vragen in maximaal 150 woorden.
  3. Hoofdstuk XIX wordt gevolgd door, inderdaad, hoofdstuk XX. De vraag is natuurlijk in hoeverre het geluksgevoel van XIX vastgehouden kan worden. Neem hoofdstuk XX nog eens door, en houd jouw lijst van vraag 1 ernaast. Welke donkere wolken die jij in XIX al zag opdoemen, komen nu in XX tot ontwikkeling? Noteer de nummers van jouw XIX-lijst die in XX werkelijkheid worden.
  4. Welke conclusies trek jij nu ten aanzien van de spanningsopbouw in hoofdstuk XIX-XX? Formuleer je antwoord in maximaal 150 woorden. Begin je antwoord, waarin je in elk geval de woorden 'Couperus' en 'spanning' gebruikt, met de volgende zin: 'In hoofdstuk XIX, dat zich afspeelt in de zomer op de Horze, bereikt het geluk voor Eline zijn absolute hoogtepunt.'
Gemaakt doorPieter Waalewijn



BoekCouperus, Louis, Eline Vere
NummerN4/2
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormtwee tot vier personen, liefst zowel jongen(s) als meisje(s)
Focuspsychologie
Je leert

het doen en laten van een personage te beoordelen, en te reflecteren op de vraag of die beoordeling mede bepaald wordt door factoren als sekse.

Opdracht

'En het verbaasde Eline zelve, hoe zij zonder zich de minste moeite te geven, op iedere man een aangename indruk kon maken, terwijl zij een vrouw slechts met al de listen harer liefheid tot sympathie verlokken kon.' (XIX, 2)
Het gegeven dat Eline populair is bij iedere man, maar met verschillende vrouwen een moeizame verhouding heeft, komt in de roman een aantal keer naar voren. Uit het citaat blijkt dat Eline zelf ook aanvoelt dat het zo ligt.

A [individueel]

  1. Noteer in een aantal kernwoorden hoe jij tegen Eline aankijkt. Denk daarbij aan haar persoon, aan haar manier van denken en voelen, aan haar houding tegenover bijvoorbeeld Betsy, Frédérique, Otto en Vincent, en aan de beslissingen die zij neemt.
  2. Zou jij bevriend kunnen zijn met - of misschien zelfs verliefd op - iemand als Eline? Waarom wel/niet?
  3. Heb jij een verklaring voor het feit dat mannen en vrouwen in de roman zo verschillend blijken te reageren op Eline? Noteer je verklaring in een paar zinnen.  

B [gezamenlijk]

  1. Nu bespreken jullie elkaars antwoorden bij A1. Praat goed door over de overeenkomsten en verschillen tussen jullie antwoorden.
  2. Betrek nu de antwoorden bij A2 en A3 in jullie gesprek. Zitten jullie op één lijn of zijn de meningen verdeeld? In hoeverre is er verschil van mening tussen jongens en meisjes in jullie groepje? Hoe verklaren jullie dat?
  3. De man/vrouw-verhouding was rond 1890 natuurlijk heel anders dan nu. In hoeverre speelt de hedendaagse visie op de vrouw een rol in jullie beoordeling van Eline's persoon en gedrag?

C [individueel + gezamenlijk] 

Noteer de conclusies van jullie bespreking in een tekst van 300 à 400 woorden, onder je antwoorden bij opdracht A. Als de meningen verdeeld waren, geef je beide kanten weer; als het meningsverschil sekse-bepaald was, vermeld je dat er nadrukkelijk bij. Stel ten slotte vast of jullie je kunnen vinden in elkaars teksten.

Gemaakt doorPieter Waalewijn




Eline Vere - Couperus, LouisNiveau 5

Eline Vere

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1889
Uitgeverij:Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:568
Genre:naturalistische roman, psychologische roman
Tags:19e eeuw, liefde, psychische aandoeningen, relaties, verliefdheid, vrouwenleven, zelfdoding, Den Haag
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 1991 verfilmd door Harry Kümel; in 1993 bewerkt tot driedelige televisieserie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 oktober 2017.

 

Opdrachten

BoekCouperus, Louis, Eline Vere
NummerN5/1
Niveau5
Studielast4 slu
Werkvormindividueel
Focusthema (grondmotief)
Je leert

reflecteren op het thema (grondmotief).

Opdracht

'Voor de honderdste maal in haar leven vroeg Eline zich af, waarom zij leven moest, indien zij niet gelukkig kon worden!' (XXXII, 1)
Deze vraag duikt regelmatig op in de roman, in verschillende varianten en bij verschillende personages. Een rare vraag? Hoezo eigenlijk?

  1. Eerst herlees je enkele passages waarin het gaat over geluk en noodlot, over vrije wil en machteloosheid: IV, 4 en 6 / X, 1 / XII, 2 en 3 / XV, 3 en 4 / XXII, 4 / XXXI, 7 / XXXIII, 1, 5 en 13.
  2. Kies uit de genoemde passages in totaal drie of vier verschillende zinnen die jou getroffen hebben en die je kunt gebruiken in een beschouwing over 'werken aan je geluk'. Het kunnen natuurlijk ook zinnen zijn waarmee je het oneens bent.
  3. Schrijf nu die beschouwing van 500-600 woorden. Verwerk daarin de drie of vier gekozen citaten, en eventueel ook het citaat waarmee deze opdracht begon. Bedenk zelf een pakkende titel; om je te prikkelen: wat dacht je van 'Geluk is een keuze'?
Gemaakt doorPieter Waalewijn



BoekCouperus, Louis, Eline Vere
NummerN5/2
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusnaturalisme
Je leert

de kenmerken van het naturalisme te doordenken.

Opdracht
  1. Bestudeer de Literaire theorie. Herlees ook hoofdstuk III van Eline Vere. Noteer de informatie die dit hoofdstuk geeft over Eline, haar zus Betsy, haar vader en haar moeder.
  2. Welke elementen uit je antwoord bij 1 ben je later in de roman nog tegengekomen? Oftewel: in hoeverre is deze informatie uit hoofdstuk III relevant voor het vervolg?
  3. Ton Anbeek heeft in 1979 een artikel gepubliceerd over de kenmerken van de Nederlandse naturalistische roman (zie bron 1). Veel van zijn voorbeelden zijn ontleend aan Eline Vere
    a. Neem Anbeeks zeven kenmerken over.
    b. Welke van de zeven heb jij in Eline Vere allemaal aangetroffen? Noteer bij elk kenmerk een voorbeeld uit de roman.
  4. a. Op Anbeeks artikel is later wel gereageerd met de kritiek dat het merendeel van zijn naturalistische kenmerken geldt voor heel veel psychologische romans. Denk nog eens terug aan een moderne roman die je onlangs gelezen hebt. Welk boek was dat? En welke van de zeven kenmerken (zie vraag 3a) heb jij in die roman aangetroffen?
    b. Als je de voorafgaande vragen en jouw antwoorden daarop nu overziet, is de deterministische filosofie van het naturalisme in jouw ogen dan tijdgebonden of eerder van alle tijden? Motiveer je keus in maximaal 200 woorden.
(Literaire)theorie

'Naturalistische roman', in: Joke van Balen e.a., Basisboek Literatuur. Groningen: Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 41-42.

Bronnen
  1. dbnl.org | Ton Anbeek, 'Kenmerken van de Nederlandse naturalistische roman'
Gemaakt doorPieter Waalewijn




Eline Vere - Couperus, LouisNiveau 5

Eline Vere

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1889
Uitgeverij:Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:568
Genre:naturalistische roman, psychologische roman
Tags:19e eeuw, liefde, psychische aandoeningen, relaties, verliefdheid, vrouwenleven, zelfdoding, Den Haag
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 1991 verfilmd door Harry Kümel; in 1993 bewerkt tot driedelige televisieserie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 oktober 2017.

 

Opdrachten

BoekCouperus, Louis, Eline Vere
NummerN6/1
Niveau6
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusbetekenis
Je leert

een belangrijk motief cultuur-historisch te plaatsen.

Opdracht

Eline Vere mag een bijzondere vrouw zijn, uniek is ze niet. In de Nederlandse literatuur treffen we kort na de verschijning van Eline Vere iemand aan die haar tweelingzus zou kunnen zijn: Hedwig de Fontayne, uit Van de koele meren des doods (1900) van Frederik van Eeden. Als we over onze grenzen heen kijken, zien we nog meer verwante zielen: Emma Bovary, uit Madame Bovary (1856) van Gustave Flaubert, en Anna Karenina uit de gelijknamige roman uit 1877 van Leo Tolstoi.
Je zou over zulke vrouwen boeken vol kunnen schrijven - en dat is dan ook gedaan. Zo heeft prof. Maarten van Buuren een serie lezingen gepubliceerd onder de titel 'Emma, Anna en Eline. Drie fatale vrouwen in het Fin de Siècle' (zie bron 1).

A

Je gaat je eerst een beeld vormen van de 'femme fatale' in het fin de siècle. Dat doe je aan de hand van werken van beeldende kunstenaars. Via Google/afbeeldingen bekijk je een flink aantal fatale vrouwen. Voer de volgende namen in:

  • Alfred Stevens
  • Alfred Kubin
  • Edvard Munch (o.a. 'Madonna')
  • Fernand Khnopff (o.a. 'Ligeia')
  • J.W. Waterhouse (o.a. 'La belle dame sans merci')
  • Franz Stuck
  • Félicien Rops (o.a. 'La tentation de Saint Antoine')

Beschrijf je indrukken: wat voor vrouwbeeld dringt zich aan jou op? Gebruik maximaal 300 woorden. Kopieer een paar afbeeldingen die volgens jou het meest karakteristiek zijn.

B

Je zult gezien hebben dat bepaalde klassieke en bijbelse vrouwen populair zijn bij de negentiende-eeuwse kunstenaars, zoals de sirene, Judit en Salomé. Zoek uit, door de verhalen waarin deze vrouwen figureren te achterhalen, waarom deze drie vrouwen(typen) als fatale vrouwen worden beschouwd. Leg het resultaat vast in maximaal 200 woorden.  

C

Hoe keek de medische wetenschap aan het eind van de negentiende eeuw aan tegen vrouwen als Eline? Zou de behandelend arts 'hysterische neurose' als diagnose gesteld hebben? Was Couperus op de hoogte van de ontwikkelingen binnen de medische wetenschap? Kende Couperus het werk van Sigmund Freud, dé hysterie-specialist? Interessante vragen, die helaas al gauw te ver voeren.
In het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde is in 1995 een artikel gepubliceerd over 'Hysterie in de Nederlandse roman van het fin de siècle' (zie bron 2). Lees de gedeelten die over Couperus gaan. Eline Vere wordt hierin niet behandeld. Welke ideeën haal je uit dit artikel die volgens jou toch op Eline Vere van toepassing zijn?

D

Tot slot. In hoeverre is Eline Vere volgens jou uiteindelijk te beschouwen als een fatale vrouw? Geef in je beantwoording van deze vraag - maximaal 200 woorden - ook antwoord op de vraag voor wie zij dan eigenlijk fataal was.

Bronnen
  1. sg.uu.nl | Maarten van Buuren, 'Emma, Anna en Eline. Drie fatale vrouwen in het Fin de Siècle', in: Couperus Cahier XI, 2010 (eerder uitgegeven onder de titel Overspelige vrouwen). De lezingen van Van Buuren (Desperate housewives. Overspelige vrouwen in de wereldliteratuur) zijn ook online te bekijken; zie onderaan deze pagina bijvoorbeeld zijn lezing over Eline Vere (duur: vijf kwartier).
  2. ntvg.nl | M.G. Kemperink, 'Hysterie in de Nederlandse roman van het fin de siècle', in: Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (1995)
Gemaakt doorPieter Waalewijn



BoekCouperus, Louis, Eline Vere
NummerN6/2
Niveau6
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusoeuvre
Je leert

het noodlotsmotief te verbinden met Couperus' oeuvre.

Opdracht

Couperus was zijn leven lang bezig met het noodlotsmotief. In veel van zijn romans en verhalen speelt het Noodlot (met een hoofdletter) een hoofdrol. De manier waarop is niet steeds hetzelfde: de betekenis en de invloed van het Noodlot zijn geen constanten. Ze variëren nogal, zeker in het eerste gedeelte van Couperus' werk. In vroege romans als Eline Vere en Noodlot vertegenwoordigt het Noodlot nog niet de onafwendbare, boven de mens geplaatste Macht zoals in latere werken.

  1. De helft van de inleidende alinea hierboven is afkomstig uit het artikel van H.T.M. van Vliet over Louis Couperus in Kritisch Literatuur Lexicon (bron 1). Op p. 10-18 wordt de ontwikkeling in Couperus' omgang met het Noodlot beschreven. Lees de genoemde pagina's. (Als jouw school het Kritisch Literatuur Lexicon niet heeft staan, zul je hiervoor dus naar de openbare bibliotheek moeten.)
  2. Van Vliet stelt dus dat in Eline Vere het Noodlot (nog) niet de onafwendbare, boven de mens geplaatste Macht vertegenwoordigt. Hij wijst hierbij op Vincent Vere, die zich met steun van Lawrence St Clare wél weet te ontworstelen aan de willoosheid en apathie. Wat vind jij van Van Vliets opvatting? Reageer in maximaal 200 woorden.
  3. Een beroemd noodlotsverhaal is Couperus' korte verhaal De binocle - gepubliceerd in 1920, maar volgens Couperus' biograaf F.L. Bastet (bron 2) vermoedelijk al in 1897 geschreven. Lees De binocle (bron 3).
  4. In het nummer van De Revisor waarin je zojuist De binocle gelezen hebt, wordt het verhaal gevolgd door het artikel 'In de greep van het noodlot' van J. Fontijn (bron 4). Niet alleen presenteert Fontijn hierin een analyse van De binocle, maar hij trekt ook lijnen door Couperus' oeuvre en bespreekt de dwarsverbanden met de cultuur van die tijd. Lees dit artikel aandachtig.
  5. Schrijf een korte beschouwing van 300-400 woorden waarin je een verbinding maakt tussen het artikel van Fontijn en Eline Vere. Concentreer je daarbij op het noodlotsmotief. Welke observaties, uitspraken en conclusies van Fontijn zijn volgens jou ook van toepassing op Eline Vere, en welke vind jij niet bruikbaar?
Bronnen
  1. H.T.M. van Vliet, 'Louis Couperus', in: Kritisch Literatuur Lexicon
  2. dbnl.org | F.L. Bastet, Louis Couperus. Een biografie. Amsterdam: Querido, 1987
  3. dbnl.org | Louis Couperus, De binocle
  4. dbnl.org | J. Fontijn, 'In de greep van het noodlot', in: De Revisor 2/1 (1975)
Gemaakt doorPieter Waalewijn




Eline Vere - Couperus, LouisNiveau 5

Eline Vere

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1889
Uitgeverij:Van Kampen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:568
Genre:naturalistische roman, psychologische roman
Tags:19e eeuw, liefde, psychische aandoeningen, relaties, verliefdheid, vrouwenleven, zelfdoding, Den Haag
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 1991 verfilmd door Harry Kümel; in 1993 bewerkt tot driedelige televisieserie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 oktober 2017.

 

Introductie

Eline Vere is het prozadebuut van Louis Couperus. De roman, oorspronkelijk als feuilleton verschenen, maakte Couperus in één klap beroemd. Het was duidelijk: hier lag zijn talent. Couperus was een geboren verteller die met een groot psychologisch inzicht en empathisch vermogen zijn romanfiguren en hun milieu tot leven wist te brengen. Na Eline Vere volgden in hoog tempo klassiekers als Noodlot, Langs lijnen van geleidelijkheid, De stille kracht en De boeken der kleine zielen. In veel van zijn werk is het noodlot een grondmotief.
Naast psychologische romans begon Couperus al vroeg ook andersoortig proza te publiceren: verhalenbundels en reisverslagen. Het totale oeuvre van Couperus wordt vaak in vier groepen verdeeld: 1. eigentijdse psychologische romans; 2. symbolische sprookjes en mythologische romans; 3. historische romans; 4. korte historische verhalen, reisimpressies en journalistieke schetsen. Op lezenvoordelijst.nl zijn naast Eline Vere ook De stille kracht (1900) en Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... (1906) te vinden. Alledrie behoren tot de eerste groep.
Eline Vere werd in 1991 verfilmd door Harry Kümel. De roman werd in 1918 voor het eerst als toneelstuk opgevoerd; Couperus' vrouw had het boek voor toneel bewerkt. In 2007 bracht het Nationale Toneel een nieuwe bewerking, door Léon van der Sanden; Eline werd gespeeld door Maria Kraakman.

Inhoud

Let op: onderstaande tekst bevat belangrijke details over de afloop van het verhaal.
Eline Vere is na de dood van haar ouders samen met haar zusje Betsy opgevoed door een oudere tante. Betsy trouwt met de rijke Henk van Raat en na tante's dood trekt Eline bij hen in. Als het verhaal begint, woont ze er al drie jaar. Eline vult haar dagen met visites maken, zingen, lezen, samen met Betsy gasten ontvangen en naar de opera gaan. Ze geeft zich graag over aan fantasierijke bespiegelingen, die de realiteit vervangen. In de Haagse kringen vinden veel meisjes Eline kil en aanstellerig.
Otto van Erlevoort verklaart Eline zijn liefde en hij vraagt haar ten huwelijk. Hoewel Eline geen liefde voelt en eigenlijk niet weet wat ze wil, stemt ze, in een emotionele bui, toe. Een tijdje later wordt het paar uitgenodigd de zomermaanden op de Horze, het landgoed van de familie Van Erlevoort, door te brengen. Hier heeft Eline de gelukkigste tijd van haar leven.
Vincent Vere, een neef van Betsy en Eline, heeft tijdens Eline's afwezigheid bij Betsy mogen logeren. Hij is een decadente, ziekelijk nerveuze jongeman, die wel veel van de wereld gezien heeft, maar het niet ver heeft geschopt. Eline voelt zich verwant met Vincent en voert lange gesprekken met hem. Op den duur vormt Vincent een bron van spanning in huize Van Raat; Eline kiest radicaal voor haar neef, en dat leidt uiteindelijk tot een breuk met Otto en daarna met Betsy. Vanaf dan gaat het met Eline bergafwaarts: haar gezondheid, zowel lichamelijk als geestelijk, heeft ernstig te lijden onder haar gebrek aan levenskracht.
Tegen het eind van het verhaal verschijnt er nog een nieuwe man in haar leven: Lawrence St Clare, een vriend van Vincent uit Amerika. Deze sterke persoonlijkheid probeert Eline te overtuigen van zijn levensfilosofie: ieder mens kan door een krachtige eigen wil zijn leven sturen. Ze praten veel samen, hij bekent haar zijn liefde en vraagt ten slotte haar hand. Zij aarzelt en denkt dat het al te laat is: zij kan toch niemand meer gelukkig maken? Ze zal hem over vijf maanden, als hij is teruggekeerd van een reis met Vincent naar Rusland, definitief antwoord geven. Als beiden zijn vertrokken, blijft ze eenzamer dan ooit achter. Ze eet en slaapt nauwelijks meer, verwaarloost zichzelf en heeft aanvallen van waanzin. Tijdens een hevige aanval neemt ze om te kunnen slapen een overdosis morfinedruppels. In haar doodsstrijd haalt ze Otto's portret uit het medaillon dat ze altijd draagt, en verslindt het ('O Otto! Jij was het alleen, mijn Otto, niet Vincent, niet St Clare, alleen jij... jij... Otto... o God!').
Het slothoofdstuk speelt één jaar later en vertelt hoe het met de belangrijkste, andere personages afloopt.

Moeilijkheid

Eline Vere is een mooi boek voor een ervaren lezer, vooral voor de lezer die van psychologie houdt en gevoelig is voor taal en stijl. De lezer moet geduld kunnen opbrengen - het duurt lang voordat het verhaal echt op gang komt, en het verhaal mist voor de moderne lezer soms tempo en vaart. Zinnen als 'Maar Emilie de Woude bracht haar eigenaardige, bruyante vrolijkheid mede, die haar tot schaterens toe opwond. Deze tintelende kout verlichtte haar een weinig de doffe atmosfeer der salons, waar het gas nog niet was opgestoken, waar langs de laag geplooide meubelgordijnen een schemerende somberheid binnenzonk, die de vrolijkheid van het verguldsel, van het havanna-satijn, van het vieil-or peluche der draperieën en meubels in treurige schaduwen scheen uit te wissen.' (XII, 5) mogen de sfeer en de couleur locale fraai kenmerken, ze vormen tegelijk een hindernis voor de moderne (jonge) lezer. Als de lezer bereid is zich over te geven aan de eigen dynamiek van de roman, zal hij toch gegrepen worden; dat het boek een kleine 600 pagina's telt, is dan geen probleem meer.
Het tragische lot van Eline en de wijze waarop zij het ondergaat, zullen bij de ene lezer ontroering teweegbrengen en bij de andere vooral ergernis. De vragen die Couperus opwerpt met betrekking tot de zin van het bestaan, het (nood)lot en de vrije wil zijn ook voor moderne mensen relevant; door de naturalistische inslag van de roman kunnen die vragen op jonge lezers behoorlijk indringend overkomen. Hoewel de hoofdpersoon een vrouw is, is het geen vrouwenboek; misschien voelen jongens zelfs, net als in het verhaal, meer sympathie voor Eline dan meisjes.
Het verhaal is 'op zich' niet moeilijk en ook heeft de schrijver geen complexe literaire trucs toegepast die grote behendigheid van de lezer vergen. Het is vooral de afstand tussen de beschreven wereld en de onze, in combinatie met de hiervoor genoemde factoren, die vraagt om de nodige volwassenheid van de lezer. Niet elke lezer op N4 zal daarom aan dit boek toe zijn.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid Eline Vere vraagt wel iets van de lezer: overgave. Hij moet bereid zijn zich te laten meevoeren naar een voorbije wereld, in een taal die wel soepel is, maar niet van deze tijd. De moderne lezer moet geduld kunnen opbrengen: het verhaal heeft soms weinig tempo. 
  Interesses De lezer moet geïnteresseerd zijn in wat er kan omgaan in het hart en de geest van een mens, en wat er tussen mensen zoal speelt én verkeerd loopt. Wie wel eens nadenkt over de grote vragen van het leven, wordt door dit boek daarin verder gestimuleerd.
  Algemene kennis Het leven aan het eind van de 19e eeuw, en dan met name in de Haagse betere kringen, zal veel lezers niet bekend zijn. Dit boek geeft dan een goede introductie. De details - denk aan begrippen die verwijzen naar inmiddels onbekende voorwerpen of gebruiken - zullen velen ontgaan, maar dat hoeft geen probleem te zijn. 
  Specifieke literaire en culturele kennis Er zijn wel wat verwijzingen naar de literatuur en het culturele leven van de 19e eeuw (diverse opera's; Tolstoi), maar die zijn niet onmisbaar voor het begrip van de roman. 

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Couperus' taal is wel soepel, maar stamt uit een heel andere tijd. De lezer stuit met grote regelmaat op woorden die onbekend zijn geworden. Ook woorden en zinnen in het Frans zijn niet ongewoon. De N4-lezer zal hier wel even moeten doorbijten, maar als hij eenmaal gewend is, zal hij er geen problemen mee hebben. De woordkeus heeft zeker betekenis voor de sfeer en de couleur locale. N5- en N6-lezers zullen dat effect wel ervaren. 
  Zinsconstructies De woordvolgorde en de zinsbouw wijken af van wat vandaag gebruikelijk is. Het taalgebruik is bijzonder goed verzorgd. Voor de moderne lezer is het vooral een kwestie van (even) wennen. De N6-lezer zal eerder vertrouwd raken met Couperus' stem dan de N4-lezer, maar ook de laatste zal er na enige tijd door geraakt worden.   
  Stijl Prachtige stijl, zeer verzorgd. De impressionistische stijl kan voor de minst ervaren lezers, vooral in het begin, hinderlijk zijn. Lezers met gevoel voor taal en stijl zullen Couperus juist weten te waarderen. Na gewenning is zijn stijl ook voor (jonge) lezers van nu nog steeds goed te genieten. Met name de dialogen zijn nog erg fris. 

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters De personages zijn helder en overtuigend getekend. 
  Aantal karakters Er zijn tientallen personages, die in verschillende samenstellingen figureren. De belangrijkste personages zijn goed herkenbaar, maar het valt niet altijd mee om het totale overzicht te bewaren. Het maken van aantekeningen tijdens het lezen is daarom voor lezers van alle niveaus aan te raden.
  Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters Bij verschillende verhaalfiguren zien we hoe zij zich ontwikkelen. De lezer krijgt ruim voldoende houvast om hun ontwikkeling te begrijpen. 

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Er gebeurt, uiterlijk althans, niet veel in dit boek. Veel beschrijvingen, veel gesprekken, veel gedachten. Voor sommigen, vooral op N4, zal het verhaal te traag gaan. Maar als je eenmaal betrokken bent geraakt bij het verhaal, ervaar je zeker spanning. Lezers op N5 en N6 zullen geboeid worden door de psychologische spanning.    
  Chronologie Het grote verhaal wordt chronologisch verteld. De tijdssprongen zijn duidelijk gemarkeerd. 
  Verhaallijn(en) De hoofdlijn rond Eline wordt afgewisseld met diverse nevenintriges. Vanaf hoofdstuk XXVI is Eline in diverse hoofdstukken totaal uit beeld. In de andere verhaallijnen zien we dezelfde thema's terug die ook in de hoofdlijn aan de orde zijn. Daardoor blijft de samenhang gewaarborgd. Ook voor N4-lezers is deze structuur goed te doen, hoewel de wisseling van verhaallijnen ook wel het tempo omlaag haalt, en daar zal deze categorie lezers meer hinder van ondervinden dan N5- en N6-lezers.  
  Perspectief Er is sprake van een alwetende verteller, die de lezer goed informeert maar hem niet voor de voeten loopt.
   Betekenis Hoewel liefde een van de hoofdthema's van deze roman is, zal geen lezer het boek slechts als liefdesgeschiedenis lezen. Couperus voert de lezer expliciet langs de grote vragen van het leven.

Relevante bronnen voor docenten

  H.T.M. van Vliet, 'Louis Couperus', in: Kritisch Literatuur Lexicon

  

Geschreven door:

Pieter Waalewijn