Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Hajar en Daan - Anker, RobertNiveau 3

Hajar en Daan

Auteur:Anker, Robert
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:288
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, cultuurverschillen, liefde, maatschappijkritiek, Marokkaanse cultuur, multiculturele samenleving, school, Amsterdam, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en (alleen in de bibliotheek) op Daisy-rom.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 juni 2017.

 

Over de auteur

Robert Anker (1946-2017) debuteerde eind jaren ‘70 als dichter. Later ging hij ook andere literaire genres beoefenen: toneel, verhalen, romans, essays en jeugdliteratuur. Hij ontving verschillende literaire prijzen, zowel voor zijn poëzie als voor zijn romans, zoals de Libris Literatuur Prijs voor Een soort Engeland (2001). Voor Hajar en Daan kon hij gebruikmaken van zijn kennis van de gang van zaken op een middelbare school: hij is zelf leraar Nederlands geweest. Zijn laatste roman, In de wereld (2017), verscheen op zijn sterfdag. 

Inhoud

Daan Hollander (32) is leraar geschiedenis op het DataCare College in Amsterdam; hij is geen doorsnee docent. Aan het begin van een nieuw schooljaar krijgt hij de Marokkaanse Hajar Nait Sibaha (17) in de klas. Er ontstaat een heftige liefdesrelatie tussen beiden, maar het is natuurlijk een onmogelijke liefde, hoe voorzichtig ze ook te werk gaan. Door Hajar begint Daan te ontdekken dat het leven veel meer inhoudt dan seks, drugs en rock’n’roll, en je brood verdienen met lesgeven.
En dan opeens ligt er een afscheidsbriefje van Hajar: 'Lieve Daan. Steeds meer in de war over wie ik eigenlijk ben, waar ik thuishoor. Het is tenslotte mijn volk. Heel erg van je gehouden Daan en hou nog van je. Maar het kan niet. Moet nadenken over ons. Zou zo graag willen dat we een toekomst hadden. Ben nog zo jong, moet het leven nog ontdekken. Zonder jou. Maar wat is dat voor leven.' 

Leesaanwijzingen

'Toen Daan Hollander, leraar geschiedenis aan het DataCare College in Amsterdam, Hajar Nait Sibaha, uit vijf vwo, voor de eerste keer neukte, hield zij haar hoofddoek om – op zijn verzoek.' Dit is de eerste zin van de roman. Sommige lezers weten nu al genoeg: dit boek ga ik dus niet lezen! Prima. Voor wie het boek wél een kans wil geven: je maakt kennis met een moderne roman, die echt gaat over (de problemen van) onze tijd. Het boek biedt een mooi, dramatisch liefdesverhaal, verteld vanuit een leraar (32). De schrijver maakt het z’n lezers niet al te makkelijk: het niet-chronologisch vertelde verhaal komt traag op gang. Niet alles is meteen te begrijpen, en de manier van schrijven is enorm gevarieerd: soms poëtisch en bloemrijk, soms zijn er enorm lange zinnen. Als je gewoon doorleest, krijgt het verhaal je wel te pakken, en dan wil je niet meer ophouden.

Om over na te denken

Is een liefdesrelatie tussen een leraar en een leerling, tussen een volwassene en een minderjarige, altijd fout?
Kan een liefdesrelatie van mensen uit verschillende culturen een succes worden?  
Wanneer is iemand met een migratieachtergrond (in dit boek nog 'een allochtoon' genoemd) goed geïntegreerd in de Nederlandse samenleving?
Is het hoofddoekje van een moslima een symbool van onderdrukking? Altijd, meestal, soms, nooit?

Waardering

'Toen ik de eerste bladzijde las, had ik zoiets van 'waar begin ik aan', maar ik ben toch doorgegaan met lezen. En uiteindelijk was ik daar blij om, want het is een heel mooi verhaal. Wel is het vrij moeilijk geschreven, het heeft lange zinnen met moeilijke woorden. (…) Ik snapte het verhaal uiteindelijk wel en als je doorleest dan vallen die zinnen en woorden je op den duur niet meer zo op, omdat je helemaal in het verhaal verdiept bent.'
Maria, 5 havo, op: scholieren.com

'Ik vind Hajar en Daan een leuk boek om te lezen, het zet je aan het denken en het is humoristisch. Vooral jongeren zullen dit een leuk boek vinden. Het boek behandelt veel actuele kwesties die gevoelig liggen, zoals de islam en de onderdrukking van moslimmeisjes. Dit is wat erg aantrekt in het boek. Je herkent er heel veel aspecten in, vooral de dingen die daar op school gaande zijn.'
Lara, 5 vwo, op: scholieren.com

'Hajar en Daan is vooral een onderhoudend modern boek, het is niet heel diepgaand, maar juist weer wel aantrekkelijk omdat het over hedendaagse thema’s gaat, zoals hoe om te gaan met een andere cultuur, en de botsing tussen verschillende culturen. Het boek heeft natuurlijk een schrijnend einde, ik vind echter de laatste bladzij, waar Daan naar Marokko gaat, niet zo sterk, ik heb het idee dat de schrijver niet meer wist wat te doen met het einde, en toen maar dit heeft bedacht, om aan een suikerzoet einde te ontkomen. De persoonsontwikkeling van Daan vind ik leuk om te lezen, maar ik vind het wel een beetje overdreven, dat al zijn vrienden eigenlijk precies hetzelfde doormaken.'
Saskia, 4 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

video.scholieren.com | vlogboek over Hajar en Daan
webreader.libris.nl | inkijkexemplaar
nrc.nl | Arjen Fortuin bij het overlijden van Robert Anker

Geschreven door:

Pieter Waalewijn

Suggesties


Hajar en Daan - Anker, RobertNiveau 3

Hajar en Daan

Auteur:Anker, Robert
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:288
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, cultuurverschillen, liefde, maatschappijkritiek, Marokkaanse cultuur, multiculturele samenleving, school, Amsterdam, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en (alleen in de bibliotheek) op Daisy-rom.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 juni 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Hajar en Daan - Anker, RobertNiveau 3

Hajar en Daan

Auteur:Anker, Robert
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:288
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, cultuurverschillen, liefde, maatschappijkritiek, Marokkaanse cultuur, multiculturele samenleving, school, Amsterdam, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en (alleen in de bibliotheek) op Daisy-rom.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 juni 2017.

 

Opdrachten

BoekAnker, Robert, Hajar en Daan
NummerN2/1
Niveau2
Studielast1,5 slu
Werkvormindividueel of als tweetal
Focusmoraal
Je leert

reflecteren op de normen en waarden in een roman.

Opdracht

Als je deze opdracht als tweetal uitvoert, zul je vooral meningen uitwisselen. Als je het bij bepaalde vragen niet eens wordt, noteer je gewoon beide meningen.

'Toen Daan Hollander, leraar geschiedenis aan het DataCare College in Amsterdam, Hajar Nait Sibaha, uit vijf vwo, voor de eerste keer neukte, hield zij haar hoofddoek om – op zijn verzoek.'
Dit is de eerste zin van Hajar en Daan.

A

  1. Wat was jouw eerste reactie toen je deze openingszin las?
  2. Op Scholieren.com schrijft een meisje uit 4 vwo: 'In het boek hebben Daan en Hajar een relatie, zij zijn echter leraar en leerling. Daan heeft een relatie met een minderjarig meisje van de helft van zijn leeftijd. Ten eerste is dit verboden en ten tweede vind ik dit best raar. Een relatie met je leerling vind ik machtsmisbruik, hij kan haar van alles boven het hoofd houden en ze is nog niet oud genoeg om écht zelf te kunnen beslissen wat ze wil. Ik vind dat Daan Hajar onder andere gebruikt voor seks en behoeftes (liefde, verbondenheid met je naaste). Hajar is nog niet volwassen en kan dit dus moeilijk doorhebben. Als Daan echt heel erg verliefd was op Hajar en haar écht respecteerde dan had hij nog wel tien maanden kunnen wachten tot ze achttien was.'
    Wat vind jij van de uitspraken van dit meisje? Licht je mening duidelijk toe.
  3. Het citaat van vraag 2 is maar één alinea uit een boekverslag van bijna 3000 woorden. Hetzelfde meisje oordeelt uiteindelijk positief over Hajar en Daan: 'Al met al vind ik het een leuk boek, zeer geschikt om te lezen voor iemand van mijn leeftijd.' 
    Snap jij hoe dat kan: dat je een boek tegelijkertijd veroordeelt én er positief over bent? Leg uit.  

B

  1. Als jij op jouw school eens om je heen kijkt, zie je een hoop leraren rondlopen, maar een leraar zoals Daan …? Maak in schema 1 een lijstje van tien dingen bij Daan die opvallend anders zijn dan bij de gemiddelde leraar. Het kan gaan om eigenschappen, om dingen die hij zegt of doet, om opvattingen, uiterlijk, vrijetijdsbesteding, enz.
  2. Noteer in de tweede kolom van het schema wat volgens jou de norm is op dat punt: hoe denkt men in onze samenleving dat het hoort, oftewel: wat vindt men 'normaal'? 
  3. Geef in de derde kolom aan of jij meer aan de kant van Daan of aan die van de algemene norm staat.

schema 1

leraar Daan Hollander  de norm  Daan of norm? 
heeft een liefdesrelatie met een leerling  relaties tussen leraren en leerlingen zijn niet toegestaan ... 
vindt zijn eigen vak niet echt interessant  ...  ... 
drinkt behoorlijk en gebruikt drugs     
     
     
     
     
     
     
     
 

C

  1. In de loop van het verhaal verandert er wel wat bij Daan. Op welke punten uit de eerste kolom van het schema zie jij veranderingen bij Daan?
  2. Kies een (of meer) van de volgende verklaringen voor die ontwikkeling bij Daan, en licht je keus toe in max. 75 woorden:
    A Hij wordt ouder en (dus) wijzer en rustiger
    B Hij begrijpt nu dat hij als leraar een voorbeeldfunctie heeft
    C Hij past zich aan de heersende normen aan
    D Als hij een serieuze relatie met Hajar wil, zal hij eerst zelf wat serieuzer moeten worden
    E Hè hè, hij begint eindelijk volwassen te worden
    F … (wat jij zelf hierover bedacht hebt)
  3. Vergelijk de Daan van het begin van het boek met de Daan van het eind. Wie van beiden zou jij het liefst als leraar voor de klas hebben? Leg uit.
Gemaakt doorPieter Waalewijn



BoekAnker, Robert, Hajar en Daan
NummerN2/2
Niveau2
Studielast2 à 3 slu
Werkvormindividueel
Focusstructuur
Je leert

de structuur van een literaire tekst analyseren en waarderen.

Opdracht

'Hajar en Daan is een zinderend liefdesverhaal in een vernuftige compositie.'
Een zin die je nogal eens tegenkomt als je googelt op dit boek. Een zinderend liefdesverhaal, dat is wel duidelijk, maar een vernuftige compositie?

A

  1. Vond je dit boek makkelijk of moeilijk om te lezen? Of er tussenin? Je begrijpt: elk antwoord is goed, als je het maar uitlegt!
  2. Heb je in dit boek wel eens gemerkt dat er sprongen waren in de tijd? Is het je tijdens het lezen van dit boek wel eens gebeurd dat je niet meer wist waar je nou precies zat in het verhaal? Of ben je zelfs echt verdwaald in dit boek? Beantwoord deze vragen in een kort verslag (150 woorden) van je leeservaring.
  3. Wanneer zou er eerder sprake zijn van 'een vernuftige compositie': als lezers (af en toe) de weg kwijtraken óf als ze helemaal geen problemen zien onderweg? Leg uit.

B

  1. We gaan de compositie van het eerste hoofdstuk eens nauwkeurig bekijken. Vul schema 1 verder in.
  2. Maak nu een tweede schema, waarin je alles wat in hoofdstuk 1 beschreven werd in chronologische volgorde zet. Je moet dus de rijen van schema 1 zo onder elkaar zetten dat het klopt met de normale tijdsvolgorde.
  3. Had jij gemerkt, toen je het boek las, dat dit hoofdstuk zo in elkaar zat? Zo ja: had je er last van? Zo ja/nee: vond je het prettig dat het verhaal op deze manier verteld werd? Licht je antwoorden toe.

schema 1

bladzij      gebeurtenis e.d.                                             wanneer?                            
11  eerste vrijpartij Daan-Hajar  verhaalheden (=H)
12-13 Hajar komt voor het eerst thuis bij Daan  gaat direct vooraf aan H
13-15  ...  ... 
15  liefdesbrief Hajar later
     
     
     
     
     
     
 

schema 2

bladzij      gebeurtenis e.d.                                             wanneer?                            
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     

 

C

We gaan niet het hele boek op deze manier doornemen; dan ben je nog uren bezig. In plaats daarvan bekijken we nog een paar bijzondere compositorische aspecten van de roman.

  1. Zoek het hoofdstuk 'Stille omgang' op in de roman. Kijk hoe het hoofdstuk begint en hoe het eindigt. Wat valt je op?
  2. Zoek het hoofdstuk 'In het diepe' op in de roman. Kijk hoe dit hoofdstuk eindigt. Wat valt je op?
  3. Midden in ditzelfde hoofdstuk, op p. 220, begint een merkwaardig stuk over ene Maaike. Wat valt je op aan de manier van vertellen van deze episode?
  4. Lees de laatste alinea van p. 103(-104). Wat vind je van deze ingreep van de verteller?

D

Ben je het, alles overziend, eens met de typering van Hajar en Daan als 'vernuftige compositie'? Geef je mening, mét argumenten, in een stukje van maximaal 200 woorden.

Gemaakt doorPieter Waalewijn




Hajar en Daan - Anker, RobertNiveau 3

Hajar en Daan

Auteur:Anker, Robert
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:288
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, cultuurverschillen, liefde, maatschappijkritiek, Marokkaanse cultuur, multiculturele samenleving, school, Amsterdam, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en (alleen in de bibliotheek) op Daisy-rom.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 juni 2017.

 

Opdrachten

BoekAnker, Robert, Hajar en Daan
NummerN3/1
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focuskwesties
Je leert

reflecteren op een actueel probleem uit de roman.

Opdracht

Al in de eerste zin van de roman wordt de hoofddoek genoemd: Daan wil graag dat Hajar hem omhoudt tijdens het vrijen. Daarna komt de hoofddoek in dit boek meer dan eens voorbij.

A

Stel je voor: één van je klasgenoten komt, totaal onverwacht, op een dag naar school met een hoofddoek om. Hoe reageer jij?

B

  1. Daan voert een mentorgesprek met Hajar over haar hoofddoek: p. 15-18. Herlees deze bladzijden, en vat de standpunten van Daan en van Hajar samen.
  2. Op p. 108-114 wordt de discussie voortgezet, naar aanleiding van Hajars opstel. Bovendien wordt nu de link gelegd met het thema integratie. Vul je antwoorden bij vraag B1 aan met de nieuwe elementen uit dit gedeelte.
  3. Met wie ben jij het in deze discussie het meest eens: met Daan of met Hajar? Leg ook uit waarom.

C

  1. Dit boek van Robert Anker verscheen in 2004. Sindsdien is er in ons land (en in veel andere Europese landen) geregeld gedebatteerd over een hoofddoekverbod. In bron 1 vind je een reeks argumenten – vóór en tegen – uit dat debat, toegespitst op de hoofddoek bij een ambtenaar in functie. Welk argument vóór vind jij het sterkst? En welk argument tegen?
  2. De leraren van het DataCare College discussiëren ook over een hoofddoekverbod: p. 139-150. Welke nieuwe argumenten – in vergelijking met de reeks uit bron 1 – komen we hier nog tegen?
  3. Als Daan Hajar vertelt over de discussies op school, reageert zij heel genuanceerd: p. 158. Geef Hajars mening nauwkeurig weer.
  4. In 2009 – dus vijf jaar na het verschijnen van Hajar en Daan – stelde PVV-leider Geert Wilders voor dat moslima’s 1000 euro belasting zouden gaan betalen voor het dragen van een hoofddoek. 'Kopvoddentaks' noemde hij dat. In bron 2 lees je over zijn plan, en de eerste reacties van zijn collega’s in de Tweede Kamer. Past Wilders’ voorstel in de discussie die je in de roman hebt gelezen, of gaat hij nog een stap (een paar stappen?) verder? Te ver misschien? Geef je reactie in ongeveer 100 woorden.

D

  1. Het lijkt erop dat Daan gaandeweg van mening verandert. We zien hoe hij nadenkt over de rol van de vrouw in de islam (bijv. p. 175-176 en 183-184). Bij de herdenking van de Februaristaking houdt hij een speech (vanaf p. 226): Daan spreekt zich uit. Welke standpunten brengt Daan nu naar voren die aan het begin van het boek nog ondenkbaar waren?
  2. De schrijver van dit boek richt zich eerder op de autochtone (Nederlandse) lezer dan op de allochtone. Als jij je antwoorden bij deze opdracht tot nu toe overziet, kun je dan in één zin weergeven welke 'boodschap' Anker heeft voor die autochtone lezer?  
  3. Heb jij het idee dat Robert Anker zijn lezers in deze roman een bepaald standpunt over het integratiedebat wil meegeven of zelfs opdringen? Of blijft hij neutraal? Leg uit.
  4. Is jouw mening hierover (zie je antwoorden bij A en B) veranderd nu je je in deze discussie verdiept hebt? Licht je antwoord toe. 
Bronnen
  1. kritischehouding.nl | 'De 16 argumenten voor en tegen het hoofddoekverbod'
  2. trouw.nl | 'Wilders wil "kopvoddentaks"'
Gemaakt doorPieter Waalewijn



BoekAnker, Robert, Hajar en Daan
NummerN3/2
Niveau3
Studielast2 à 3 slu
Werkvormindividueel
Focusperspectief
Je leert

het vertelperspectief nauwkeurig onderzoeken.

Opdracht

Je kunt natuurlijk in een boekverslag opschrijven – bijv. met behulp van Scholieren.com ­– dat deze roman een alwetende verteller heeft, maar is daarmee dan alles gezegd?

  1. Bestudeer eerst de theorie over het vertelperspectief (bron 1). Wat je daar leest over de auctoriale verteller, klopt dat met de situatie in Hajar en Daan? Leg uit.
  2. Wie volgen we in het verhaal meer: Hajar of Daan? Of beiden even veel? Leg uit hoe het zit.
  3. Iemand schrijft over dit boek op Scholieren.com: 'De verteller beschrijft de personages objectief, dat komt door het auctoriale perspectief.' Mee eens?
  4. Zoek het slot van hoofdstuk 1 op: p. 30-32.
    a. In dit gedeelte worden de 'leden van de jury' toegesproken. Wie is hier aan het woord?
    b. Lees de slotzin van dit hoofdstuk. Is dit objectieve informatie van een alwetende verteller?
  5. In het tweede hoofdstuk wordt in een flashback, vanaf p. 40, verteld over Daans jeugd. Op p. 45 staat dan: 'Daan bleef zitten in de vierde.' Volgende zin: 'Tja, waarom blijft iemand zitten.' Leg uit wat het verschil is in de vertelwijze van deze zinnen.
  6. Hoofdstuk 3: op p. 69 vertelt Daan over zijn ex Evelien en hun dochter Jessica (Dakkie).
    a. Wie reageert daarop met 'Zeg dat wel, Daan, dat er soms wat tussenkomt'?
    b. Is dat dezelfde figuur die op de volgende bladzij opmerkt: 'Nee nee, nu niet gaan zeuren over Hajar'?
    c. Lees nog even een stukje door, t/m p. 72, en geef dan commentaar op de stemmen die in dit hoofdstuk te horen zijn.
  7. Lees in hoofdstuk 4 p. 93, en in hoofdstuk 5 p. 103-104. Citeer de zinnen waarin de alwetende verteller zich op een ongewone manier presenteert.
  8. Maaike – je leest over haar op p. 220-226 en 244. Wat is het bijzondere aan de manier waarop de verteller deze episode brengt?
  9. Ten slotte: wat heeft deze nadere kennismaking met de verteller in Hajar en Daan jou opgeleverd? Of was het genoeg geweest als je gewoon had geconcludeerd: 'Er is een alwetende / personale verteller'?  
Bronnen
  1. 'Perspectief', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur, Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 92.
Gemaakt doorPieter Waalewijn




Hajar en Daan - Anker, RobertNiveau 3

Hajar en Daan

Auteur:Anker, Robert
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:288
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, cultuurverschillen, liefde, maatschappijkritiek, Marokkaanse cultuur, multiculturele samenleving, school, Amsterdam, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en (alleen in de bibliotheek) op Daisy-rom.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 juni 2017.

 

Opdrachten

BoekAnker, Robert, Hajar en Daan
NummerN4/1
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusintertekstualiteit / literatuuronderwijs
Je leert

nadenken over de zin van intertekstualiteit, en over kritiek op literatuuronderwijs.

Opdracht

Het komt in literatuur geregeld voor dat het gaat over … literatuur. Dat heet intertekstualiteit; zie het theoretische overzicht onder Literaire theorie.
Maar begin met het bekijken van een 'vlogboek' over Hajar en Daan (bron 1).

A

  1. Een boek dat in Hajar en Daan meer dan eens opduikt, is Max Havelaar van Multatuli.
    a. Lees de pagina die op Lezenvoordelijst gewijd is aan Max Havelaar (N5), en volg ook de eerste verwijzing die je daar aantreft onder Meer weten?
    b. Herlees nu p. 99-102 en 170-171 van Hajar en Daan, en leg duidelijk uit welke rol Max Havelaar speelt in deze roman.
  2. Een ander, nog belangrijker, voorbeeld van intertekstualiteit in Hajar en Daan: de West Side Story. Als je de film (of de musical) niet kent: lees bron 2.
    a. Herlees nu het motto van Hajar en Daan, en daarna p. 126-128, 176, 243-250. Leg duidelijk uit hoe het verhaal van Maria en Bernardo gaat meespelen in het verhaal van Hajar en Daan.
    b. Wat is de betekenis van het motto uit West Side Story voor deze roman?
  3. We hebben nu twee voorbeelden van intertekstualiteit nader bekeken, maar het boek bevat er veel meer, bijvoorbeeld uit de Bijbel (Hooglied, Ruth) en uit de popmuziek (bijv. Prince). Zijn jou nog andere voorbeelden opgevallen?

B            

  1. In Hajar en Daan gaat het niet alleen over literatuur, maar ook over het literatuuronderwijs op de middelbare school. Bij vraag A1 heb je al p. 99-102 gelezen, maar lees nu ook p. 68 en 209-211 nog eens.
    a. Welk beeld wordt hier geschetst van het lezen voor de lijst? Ben jij het eens met de kritiek die hier geleverd wordt?
    b. Zijn er schrijvers/boeken die in deze passages genoemd worden, die jou wel de moeite waard lijken? Noteer die namen/titels.
  2. Misschien wist je het al: Robert Anker is zelf leraar Nederlands geweest. In het artikel 'Een schrijver die niet te veel benoemde' (bron 3), dat Arjen Fortuin na Ankers overlijden op 20 januari 2017 in de NRC publiceerde, wordt ook ingegaan op Ankers ideeën over het literatuuronderwijs. Hoe dacht Robert Anker volgens dit artikel over het literatuuronderwijs?
  3. De schrijver Alex Boogers, bekend van o.a. de roman Alleen met de goden (2015; N3), bezoekt veel scholen om aan de hand van zijn boeken met leerlingen te praten over lezen en schrijven. Bekijk een kort stukje van de aflevering 'VPRO Boeken' (bron 4; min. 14:40-16:57), waarin Boogers aan Wim Brands vertelt over zo’n schoolbezoek.
    Wat denk je: zitten Robert Anker en Alex Boogers op dezelfde lijn als het gaat over het Nederlandse literatuuronderwijs? Leg uit.   
(Literaire)theorie

Intertekstualiteit  - het verschijnsel dat literaire teksten vaak echo's bevatten van andere teksten. De betekenis die je aan een tekst toekent (interpretatie) komt dus tot stand in relatie tot de teksten waarnaar verwezen wordt. Intertekstualiteit kan voorkomen als:

Motto
'Did I request thee, Maker, from my clay
To mould Me man? Did I solicit thee
From darkness to promote me?'
Paradise Lost, X, 743-5

Hier is sprake van een expliciete verwijzing (dat wil zeggen: de bron wordt vermeld) in de vorm van een citaat.

Citaat
Citaten komen voor als impliciete of expliciete verwijzing. Om impliciete verwijzingen te identificeren moet je behoorlijk veel gelezen hebben. In de meeste gevallen zul je aanvoelen dat er sprake is van intertekstualiteit, zonder dat je kunt zeggen waar het citaat vandaan komt.

Verwijzing
Verwijzingen zijn altijd impliciet. Bijvoorbeeld:
'De woorden die Gij wakker leest … vrees niet de gedachte dat U door deze woorden werd gekust.' (Leo Vroman)
Een oplettende lezer zal hier door de woorden 'wakker' en 'gekust' denken aan het sprookje van Doornroosje. Ook dat is intertekstualiteit.

Palimpsest
Deze term duidt letterlijk het hergebruik van perkament aan: de oude tekst werd van het perkament afgeschraapt, zodat het vel opnieuw kon worden gebruikt. De term wordt ook gebruikt voor het hervertellen van een ouder, vaak klassiek en in brede kring bekend, verhaal: de nieuwe versie wordt als het ware over de oude heen geschreven. Je zou Bridget Jones's Diary kunnen beschouwen als een palimpsest van Jane Austens Pride and Prejudice.

(Enkele voorbeelden zijn ontleend aan 'Intertekstualiteit', op: nl.wikipedia.org)

Bronnen
  1. video.scholieren.com | vlogboek over Hajar en Daan
  2. Wikipedia | over de film West Side Story
  3. nrc.nl| Arjen Fortuin: 'Een schrijver die niet te veel benoemde'
  4. npo.nl | Wim Brands spreekt met Alex Boogers over Alleen met de goden in 'VPRO Boeken'
Gemaakt doorPieter Waalewijn



BoekAnker, Robert, Hajar en Daan
NummerN4/2
Niveau4
Studielast3 à 4 slu
Werkvormindividueel
Focusstijl
Je leert

reflecteren op literaire stijl.

Opdracht

A

  1. 'Zijn fleme, zijn migrante maiko' – dat staat boven een recensie van Hajar en Daan in de Volkskrant. Lees die recensie (bron 1) en verklaar daarna die vreemde titel.
  2. Het tweede deel van deze recensie gaat grotendeels over de manier waarop Robert Anker in zijn roman de taal hanteert. Vat het oordeel van de recensente over dit aspect van het boek samen in ongeveer 150 woorden.

B

  1. Je hebt vast wel eens iemand tegen een baby horen praten: wat een vreemde taal is dat! Ook studenten onder elkaar hebben zo hun eigen taal, evenals stoere jongens, sporters, zakenlui en de jet-set ('Hoe heurt het eigenlijk?').
    a. Spreek jij in alle situaties van je leven – thuis, op school, met je vrienden, op bezoek bij vreemde mensen, … – altijd en overal dezelfde taal? Noteer je ervaringen en ideeën (max. 200 woorden).
    b. Je komt vast wel eens bij andere mensen over de vloer. Heb je gemerkt dat daar andere taal werd gebruikt dan bij jou thuis? (Denk bijvoorbeeld aan de manier waarop kinderen tegen hun ouders praten.)
  2. Herlees in Hajar en Daan p. 182-183. Is dit 'de taal der liefde'? Wat vind jij ervan dat Robert Anker zijn personage deze taal ingeeft?
  3. Herlees nu p. 239-240. Wat valt je op?
  4. In de recensie van Judith Janssen die je hebt gelezen (bron 1) staat: 'Anker proeft van ieder taalgebruik (…) en overweldigt de lezer met een wervelwind aan taalregisters.' 
    a. Geef een aantal overtuigende voorbeelden uit de roman (met vermelding van de paginanummers) die kunnen dienen als illustratie van dit citaat.
    b. Was jij als lezer inderdaad overweldigd door Ankers wervelwind?

C

  1. Eén belangrijk stijlelement van Hajar en Daan is nog niet aan de orde geweest: de spottende toon waarop het verhaal verteld wordt – niet constant, maar bij vlagen.
    a. Geef ten minste vier voorbeelden uit de roman waarin sprake is van zo’n spottende toon.
    b. Ga bij elk voorbeeld na of die toon hoort bij het beschreven personage (bijv. een sarcastische leraar) of bij de verteller.
    c. Vind jij die toon functioneel (zinvol, belangrijk voor het boek) of is het meer een trucje om het verhaal te verkopen? Licht je antwoord toe.
  2. De recensente zegt in haar slotzin dat Robert Anker het verhaal met zijn meeslepende en enerverende taal verpakt heeft in een zinderend, bijna wellustig boek.
    Formuleer jij nu – ter afsluiting van deze opdracht – ook een slotzin, waarin je jouw oordeel over Ankers spel met taal, toon en register samenvat. 
Bronnen
  1. volkskrant.nl | Judith Janssen: 'Zijn fleme, zijn migrante maiko'
Gemaakt doorPieter Waalewijn




Hajar en Daan - Anker, RobertNiveau 3

Hajar en Daan

Auteur:Anker, Robert
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:288
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, cultuurverschillen, liefde, maatschappijkritiek, Marokkaanse cultuur, multiculturele samenleving, school, Amsterdam, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en (alleen in de bibliotheek) op Daisy-rom.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 juni 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Hajar en Daan - Anker, RobertNiveau 3

Hajar en Daan

Auteur:Anker, Robert
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:288
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, cultuurverschillen, liefde, maatschappijkritiek, Marokkaanse cultuur, multiculturele samenleving, school, Amsterdam, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en (alleen in de bibliotheek) op Daisy-rom.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 juni 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Hajar en Daan - Anker, RobertNiveau 3

Hajar en Daan

Auteur:Anker, Robert
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:288
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, cultuurverschillen, liefde, maatschappijkritiek, Marokkaanse cultuur, multiculturele samenleving, school, Amsterdam, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en (alleen in de bibliotheek) op Daisy-rom.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 juni 2017.

 

Introductie

Wie iets wil weten over Robert Ankers werk en ideeën – o.a. over literatuuronderwijs – kan terecht in het artikel Een schrijver die niet te veel benoemde, dat Arjen Fortuin na Ankers overlijden op 20 januari 2017 in NRC publiceerde.

Inhoud  

Leeswaarschuwing: onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.
Daan Hollander (32) is leraar geschiedenis op het DataCare College in Amsterdam; hij is geen doorsnee docent. Aan het begin van een nieuw schooljaar krijgt hij de Marokkaanse Hajar Nait Sibaha (17) in de klas. Er ontstaat een heftige liefdesrelatie tussen beiden, maar het is natuurlijk een onmogelijke liefde, hoe voorzichtig ze ook te werk gaan. Door Hajar begint Daan te ontdekken dat het leven veel meer inhoudt dan seks, drugs en rock’n’roll, en je brood verdienen met lesgeven. De discussies op school over de multiculturele samenleving beginnen Daan opeens te raken. En hij ziet hoe Hajar zich inzet door Nederlandse les te geven aan buitenlandse vrouwen.
En dan opeens ligt er een afscheidsbriefje van Hajar: 'Lieve Daan. Steeds meer in de war over wie ik eigenlijk ben, waar ik thuishoor. Het is tenslotte mijn volk. Heel erg van je gehouden Daan en hou nog van je. Maar het kan niet. Moet nadenken over ons. Zou zo graag willen dat we een toekomst hadden. Ben nog zo jong, moet het leven nog ontdekken. Zonder jou. Maar wat is dat voor leven.'
Daan is er kapot van, maar hij moet door.
Dan wordt er een Turkse jongen van het DataCare College neergeschoten, door een autochtone jongen. Daan ziet zich steeds meer genoodzaakt om te bepalen waar hij zelf staat. Bij de herdenking van de Februaristaking spreekt hij zich publiekelijk uit in een indrukwekkende speech.
Nadat Hajar geslaagd is voor haar eindexamen, ziet Daan haar een tijdje niet meer. Maar op 11 september 2001 ontmoeten ze elkaar weer. Hajar blijkt inmiddels getrouwd, met haar leraar Frans in Marokko. Maar nu ze Daan weer ziet, beseft ze dat ze zich vergist heeft. Ze vertrekt naar Marokko om de echtscheiding te regelen. En opnieuw verdwijnt ze. Daan gaat naar haar op zoek in Marokko. Hij zegt zelfs zijn baan aan het DataCare College op om voorgoed naar Marokko te gaan, in de zekerheid dat hij Hajar daar ooit zal vinden. In de tussentijd worden haar liefdesbrieven op zijn Amsterdamse adres bezorgd.

Moeilijkheid

Echt moeilijk is dit boek niet, al moet je als lezer wel even op gang komen. Het is een vol verhaal, dat snel en meeslepend wordt verteld. Hoe klassiek het gegeven ook is (Romeo en Julia), de presentatie is eigentijds en allerminst traditioneel. De lezer krijgt heel veel mee; Ankers plezier in het schrijven spat ervanaf. De lezer wordt geconfronteerd met veel gebeurtenissen en (nog steeds actuele) discussies die hem te denken zullen geven, zonder dat hij voor de voeten wordt gelopen door een moraliserende verteller.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies 

Indicatoren 

Toelichting | complicerende factoren 

Algemene vereisten 

Bereidheid  Dit boek is geschikt voor jongeren: modern, actueel, herkenbaar, humoristisch. Maar zij moeten dan wel bereid zijn het boek een kans te geven: het duurt even voor je je draai in het verhaal hebt gevonden.    
  Interesses  Een liefdesroman (maar wel met een open einde), een boek over jeugdcultuur, over school, over cultuurverschillen, islam en integratie – deze roman sluit aan bij allerlei verschillende interesses.
  Algemene kennis  Geen bijzondere voorkennis vereist. Er komt van alles voorbij uit de jaren rond 2000 – 9/11, de Palestijnse kwestie, Prins Bernhard, het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima – maar de lezer krijgt daarbij voldoende uitleg óf kan het voor kennisgeving aannemen. 
  Specifieke literaire en culturele kennis  Er zijn geregeld verwijzingen naar o.a. de Bijbel, Max Havelaar, Harry Potter, West Side Story en diverse popmuzikanten. Het verdiept de leeservaring als die referenties herkend worden.

Vertrouwdheid met literaire stijl 

Vocabulaire  De schrijver gebruikt een rijke variatie aan woorden: taal van de jeugd naast poëtische, bijbelse en literaire taal. Ook strooit hij met moeilijke woorden. Voor N2-lezers kan dit alles lastig zijn; advies: gewoon doorlezen.
  Zinsconstructies  Het verhaal wordt over het algemeen met vaart verteld, in afwisselend korte en lange zinnen; er is zelfs een zin van meer dan één bladzij. De lezer zal hier, vooral in het begin, aan moeten wennen.
  Stijl  De stilistische variatie is een van de grootste kwaliteiten van dit boek. Elk personage heeft z’n eigen karakteristieke stijl. Daarnaast wisselen de taal van de jeugd, onderwijskundig jargon, de taal der liefde (o.a. ontleend aan het Bijbelse Hooglied) en poëtische taal elkaar af. De verteller overgiet zijn verhaal vaak met een ironische saus. Dit alles zal N2-lezers goeddeels ontgaan (en ook niet hinderen), maar is interessant voor N4-lezers.   

Vertrouwdheid met literaire personages 

Karakters  De hoofdpersoon, de 32-jarige geschiedenisdocent Daan Hollander, wordt in al zijn gangen op de voet gevolgd. Via hem leren we de andere personages kennen: Hajar, zijn andere leerlingen, zijn vriendenkring (leeftijdgenoten), zijn collega’s op school. Wij weten hoe hij denkt en ook hoe hij over hen denkt. 
  Aantal karakters  De personages in Daans directe omgeving zijn duidelijk. Alles bij elkaar komen er heel wat figuren voorbij in dit boek; dat maakt het soms wel ingewikkeld.
  Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters  Daan maakt, onder invloed van zijn liefde voor Hajar, een ontwikkeling door. Pas als Hajar zich van hem afkeert, wordt hem de werkelijke omvang van zijn liefde duidelijk en daarmee ook de leegte van zijn eigen leven. Daan groeit langzaam uit tot een volwassen mens. Of de lezer deze ontwikkeling helemaal overtuigend vindt, is de vraag. De onderlinge verhoudingen tussen de karakters zijn wel duidelijk. 

Vertrouwdheid met literaire procedés 

Spanning  De roman zal door lezers op N2 (en N3) in het begin als (te) vaag worden ervaren. Het duurt even voor de lezer door het verhaal gegrepen wordt, maar dan krijgt het hem ook goed te pakken. Aan het eind zullen – opnieuw – lezers op N2 (en N3) teleurgesteld zijn over de ontwikkelingen en vooral het open einde. 
  Chronologie  Het verhaal wordt niet chronologisch verteld. Geregeld zijn er vanuit de vertelling flashbacks, van verschillende aard (: wat hieraan voorafging én een bredere voorgeschiedenis), naast zinspelingen op het vervolg / de afloop. Deze sprongen zijn niet duidelijk gemarkeerd, waardoor het voor N2- en N3-lezers hard werken is; anderzijds wordt er zo vlot en natuurlijk verteld, dat het lezen toch bijna vanzelf gaat.  
  Verhaallijn(en)  Er is één verhaallijn: de belevenissen (en de ontwikkeling) van Daan Hollander. Alles wat er verteld wordt, is verbonden met die lijn. 
  Perspectief  De roman werkt voor het grootste deel met een personale verteller. Het perspectief ligt bij Daan Hollander: we volgen hem en zien zijn visie op mensen en gebeurtenissen. Daarnaast is er ook een alwetende verteller, die – soms hardop – commentaar levert en af en toe informatie geeft die (de niet alwetende) Daan niet kan verstrekken. Geen probleem voor de lezer, maar wel interessant om te ontdekken.
  Betekenis  N2-lezers zullen vooral de liefdesgeschiedenis waarderen, hoewel de afloop als onbevredigend wordt ervaren; ook het schoolgebeuren zal deze lezers boeien, zeker nu hun een kijkje achter de schermen van de docentenkamer wordt gegund. Lezers op N3 zullen zich ook bezighouden met de morele vragen die het boek oproept: de normen en waarden van Daan en zijn collega’s, de verboden liefdesrelatie, het integratiedebat. N4-lezers zullen daarnaast willen nadenken over de maatschappijkritische debatten in het boek, bijv. over de vernieuwingen in het onderwijs of over het doel van literatuuronderwijs. 

Relevante bronnen voor docenten

  nrc.nl | 'Een schrijver die niet te veel benoemde', necrologie door Arjen Fortuin
volkskrant.nl | recensie van Judith Janssen

 

Geschreven door:

Pieter Waalewijn