Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Het behouden huis - Hermans, W.F.Niveau 4

Het behouden huis

Auteur:Hermans, W.F.
Jaar uitgave:1951
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:79
Genre:ideeënroman, novelle, oorlogsroman
Tags:20e eeuw, filosofie, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs.
In 1977 ontving hij de Prijs der Nederlandse Letteren voor gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 oktober 2013.

 

Over de auteur

Willem Frederik Hermans werd op 1 september 1921 geboren in Amsterdam. Hij staat bekend als een moeilijk mens, maar vooral als een van Nederlands grootste schrijvers uit de twintigste eeuw. Hij had een geheel eigen, nogal pessimistische visie op het leven en de mens. Kort gezegd komt die visie hier op neer: de mens leeft in chaos en alles wat hij probeert om die chaos te bedwingen is een verzinsel, en dus uiteindelijk tot mislukken gedoemd. Die visie zie je ook terug in zijn romans en verhalen. Zeker in zijn vroege werk, waartoe Het behouden huis behoort, zie je dat Hermans de Tweede Wereldoorlog vaak gebruikt als achtergrond voor die visie.
Hoewel ruzie en Hermans vaak hand in hand gingen, wordt hij tegenwoordig toch vooral zeer gewaardeerd om alles wat hij schreef. Vooral zijn romans en verhalen tot aan 1975 worden nog altijd gezien als behorend tot het beste wat de Nederlandse literatuur heeft voortgebracht. Tijdens zijn leven was dat niet altijd zo, overigens, en Hermans zelf heeft dan ook nogal wat kritiek gehad op de Nederlandse recensenten. Een mooi voorbeeld daarvan vind je achterop de latere zelfstandige uitgaven van Het behouden huis. Daar staat niet de gebruikelijke korte tekst over waar het verhaal over gaat, maar een serie uiterst negatieve citaten uit Nederlandse recensies over het boek (bijvoorbeeld: 'Het is in het geheel niet aangenaam om te lezen.'); maar: bovenaan vermeldt Hermans fijntjes dat het boek in meerdere talen vertaald is en als enige Nederlandse bijdrage is opgenomen in een belangrijke Amerikaanse overzichtsbundel… Zo blijkt een groot schrijver ook gewoon een mens te zijn.

Inhoud

Je valt als lezer midden in de Tweede Wereldoorlog en ziet deze vanuit de ogen van een Nederlandse man, ex-spion, volgens eigen zeggen. Hij vecht bij een groepje communistische partizanen tegen de Duitsers, maar duidelijker dan dat is de hele situatie niet voor hem. Hij spreekt de taal van zijn medesoldaten niet en overal om hem heen is de oorlog, in knallen en schoten. Nadat hij in een klein stadje enkele Duitse soldaten heeft neergeschoten wankelt hij richting een café, maar een sergeant stuurt hem een straat in. Daar is het eigenlijk vrij rustig en hij loopt door tot hij bij een huis komt, dat hij besluit binnen te gaan. Voor het eerst in jaren is hij weer in een gewoon huis. Een huis dat midden in de oorlog staat, maar nog ongeschonden is. Hij neemt een bad, verkent het huis en ontdekt daarbij onder andere een deur die niet open kan. Nog voordat hij klaar is met zijn verkenning wordt er aangebeld: het zijn de Duitsers, die zojuist de partizanen uit het stadje verjaagd lijken te hebben…

Leesaanwijzingen

Laat je niet in de luren leggen door de geringe omvang van dit boek: Het behouden huis is geen eenvoudig boekje. Dat wordt op de eerste bladzijden al duidelijk - je kijkt mee met een soldaat die in verwarring is (hij kan bijvoorbeeld met niemand in zijn omgeving een gesprek voeren), terwijl hij zich ook nog eens in een zeer verwarrende oorlogssituatie bevindt. Die verwarring zal jij als lezer ook ervaren - een traditioneel, spannend, oorlogsverhaal is dit dus niet. Echter, als je al behoorlijk wat leeservaring hebt en bovendien liever op een filosofische manier aan het denken gezet wordt over oorlog en 'de mens' dan meegesleept wordt door spannende oorlogsactie, dan kun je aan Het behouden huis zeer veel plezier beleven. Het is een rijk boek, vol gedachten en observaties, en een typisch verhaal van W.F. Hermans, een van Nederlands grootste schrijvers aller tijden. Tip: lees het in een keer achter elkaar helemaal uit, en een week daarna nog een keer.

Om over na te denken

Kun je mens blijven in tijden van oorlog? Wat is cultuur? Waarom hebben mensen er plezier in iets te vernietigen? Kies je altijd voor jezelf? Kan een mens over zichzelf oordelen?

Waardering

'Het boek is makkelijk te lezen. Wel moet je vaak dieper doordenken dan je op het eerste gezicht zou denken. De metaforen hebben vaak een diepere lading. Door het vele gebruik van beeldspraak en stijlmiddelen creëert Hermans mijns inziens een mooie taal. Het taalgebruik is ook niet grof of banaal.'
Jaap-Jan, 6 vwo, op: scholieren.com

'Ik vond het een kort, maar krachtig boek. Er gebeurde in een korte tijd namelijk erg veel. […] Wel vond ik sommige beschreven situaties erg schokkend. Het speelt zich natuurlijk af in de oorlog en dat was vechten en veel doden. Hier was het in het huis ook niet echt fijn.'
Naar: anoniem, 4 vwo, op: scholieren.com

'De donkere kamer van Damokles las ik al met veel plezier en ook dit boek is wat mij betreft een voltreffer. Dit vertelt namelijk ook een verhaal dat goed op zichzelf te lezen valt, en tegelijkertijd een diepere, filosofische laag heeft, die het verhaal veel meer betekenis en waarde geeft. Een verschil met Damokles is dat Het behouden huis veel emotielozer en daardoor surrealistischer is.'
Naar: Oscar, 6 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

'W.F. Hermans', op: www.letterkundigmuseum.nl | over W.F. Hermans
'Willem Frederik Hermans', op: www.kb.nl | benknopte karakterisering van een aantal werken van Hermans
'W.F. Hermans (1921-1995)', op: www.youtube.com | fragmenten uit interviews met Hermans
'W.F. Hermans', op: www.literatuurgeschiedenis.nl |korte karakterisering van levenen werk van Hermans  

Geschreven door:

Martijn Koek

Suggesties


Het behouden huis - Hermans, W.F.Niveau 4

Het behouden huis

Auteur:Hermans, W.F.
Jaar uitgave:1951
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:79
Genre:ideeënroman, novelle, oorlogsroman
Tags:20e eeuw, filosofie, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs.
In 1977 ontving hij de Prijs der Nederlandse Letteren voor gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 oktober 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Het behouden huis - Hermans, W.F.Niveau 4

Het behouden huis

Auteur:Hermans, W.F.
Jaar uitgave:1951
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:79
Genre:ideeënroman, novelle, oorlogsroman
Tags:20e eeuw, filosofie, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs.
In 1977 ontving hij de Prijs der Nederlandse Letteren voor gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 oktober 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Het behouden huis - Hermans, W.F.Niveau 4

Het behouden huis

Auteur:Hermans, W.F.
Jaar uitgave:1951
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:79
Genre:ideeënroman, novelle, oorlogsroman
Tags:20e eeuw, filosofie, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs.
In 1977 ontving hij de Prijs der Nederlandse Letteren voor gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 oktober 2013.

 

Opdrachten

BoekHermans, W.F., Het behouden huis
NummerN3/1
Niveau3
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focusbetekenis
Je leert

reflecteren op de relatie tussen betekenis en omvang van een verhaal.

Opdracht

A

  1. Lees je altijd dunne boeken? Zo ja: waarom? Zo nee: waarom nu dan wel?
  2. Het behouden huis is absoluut een dun boek. Toch staat het ingeschaald op niveau 4. Zegt dat iets over dat niveau of iets over het boek, denk je? En wat zegt het daar dan over?

B

  1. Bron 1 is een artikel uit de jongerenkrant Seven Days waarin wordt verteld waarom dunne boeken zo fijn zijn. Lees dit artikel.
    Voldoet Het behouden huis aan het rijtje positieve kenmerken uit dit artikel? Onderzoek dat door tabel 1 in te vullen.
  2. Omcirkel het juiste antwoord en vul aan: Het behouden huis is typisch zo'n / helemaal niet zo'n / gedeeltelijk zo'n boek als in het artikel beschreven wordt, want…

Tabel 1

Waarom een dun boek fijn is

Geldt dat ook voor Het behouden huis? Ja/nee 

Korte toelichting

Het probleem wordt meteen duidelijk gemaakt,     
Je komt gemakkelijk in het verhaal.    
Het zijn probleemboeken.    
Ze zijn spannend.    
Ze lijken vaak eenvoudiger dan ze zijn.    

 

C

       

 

Het behouden huis_opdr_N3 
  1. Hoewel Het behouden huis al heel dun is, had het misschien nog wel dunner gekund. Neem nu het deel over de kat. Dat beslaat bij elkaar zo'n drie pagina's. Lees die pagina's nog eens (blz. 35 'Onder mijn kamerdeur…' t/m 40 ('…wrede beslissing.'). Kijk nog eens naar tabel 1. Past dit deel van het verhaal  bij de positieve kenmerken van dunne boeken? Waarom wel/niet?
  2. In een dun boek neemt Hermans de tijd voor een verhaal over een kat. Sterker nog: op de  kaft van de eerste druk van Het behouden huis staat ook een kat (zie de afbeelding hiernaast). Stel je voor dat W.F. Hermans het hele verhaal over de kat uiteindelijk toch had weggelaten. Wat voor gevolg zou dat volgens jou hebben voor de betekenis van het verhaal? 
 

 

D

  1. Stel je voor: de erfgenamen van Hermans vinden dat Het behouden huis eigenlijk wel dikker  kan. Ze schrijven een prijsvraag uit: 'Verbouw het behouden huis!' en jij doet mee. Wat ga jij uitbreiden? Kies uit: een stuk voor het begin van het verhaal, waarin je meer te weten komt over het verleden van de hoofdpersoon / een stuk in het midden van het verhaal, zodat je  nog meer te weten komt over de belevenissen van de hoofdpersoon / een stuk aan het eind, zodat je weet hoe het verder gaat met de hoofdpersoon / iets anders, namelijk… Leg je keuze ook uit.

E

  1. Een vriend(in) vraagt je om advies. Z/hij wil een dun boek lezen, want z/hij heeft haast. Raad je hem/haar Het behouden huis aan?  Geef je mening en onderbouw die met minimaal drie argumenten die je haalt uit je  antwoorden op de A-, B-, C- en D-vragen.
Bronnen
  1. 'Dunne boeken passen altijd', op: www.sevendays.nl
Gemaakt doorMartijn Koek



BoekHermans, W.F., Het behouden huis
NummerN3/2
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focusemoties
Je leert

reflecteren op de werking van al dan niet beschreven emoties.

Opdracht

Waarschuwing: voor deze opdracht moet je een filmpje bekijken over de oorlog in Afghanistan. Dit bevat beelden die je als schokkend zou kunnen ervaren. Als je niet naar het filmpje wilt kijken, kies je een andere opdracht.

Deze opdracht kun je individueel maken of samen met iemand anders. In het laatste geval lees je 'jullie' voor 'je'.

A

  1. Wat denk je: is een oorlogssituatie een situatie waarin veel heftige emoties een rol spelen, of juist niet? Leg je antwoord uit.
  2. Neem de volgende heftige emoties: angst, woede, verdriet, medelijden, afschuw. Welke emoties voelde je  tijdens het lezen van Het behouden huis? Je mag uiteraard ook zelf emoties toevoegen.

B

  1. Bron 1 is een link naar een Youtubefilmpje over Amerikaanse soldaten in Afghanistan. Bekijk dit filmpje. Het is in het Engels, maar wel goed te volgen. De afkorting I.E.D staat voor 'improvised explosive device' - een zelfgemaakte bom/mijn dus.
    Kijk nog eens naar het rijtje emoties bij vraag A2. Welke emotie(s) voelde je tijdens het filmpje? Leg uit op welke momenten je die ervoer.
  2. Hoe zou het eigenlijk komen dat we soldaten vrijwel nooit zien huilen?   

C

  1. De hoofdpersoon van Het behouden huis bevindt zich, net als de Amerikaanse soldaten uit het filmpje hierboven, midden in de oorlog. Welke emoties ervaart hij? Vul hiervoor tabel 1 in.
  2. Kijk nog eens naar de derde kolom van tabel 1 en lees de stukjes waarnaar je hebt verwezen nog eens door. Hoe vaak noemt de hoofdpersoon de emotie die hij op dat moment ervaart letterlijk, bij de naam?
  3. Vind je Het behouden huis een emotioneel boek?

Tabel

Emotie

Wordt deze ervaren door de hoofdpersoon?

Omschrijf het moment in het verhaal waar dat gebeurt.

Angst    
Woede    
Verdriet    
Medelijden    
Afschuw    
[vul hier zelf een emotie in]    
[vul hier zelf een emotie in]    

 

D

  1. Kijk nog eens naar je antwoord op vraag A1 en vergelijk het met de antwoorden op de daaropvolgende vragen. Ben je het nog eens met je oorspronkelijke antwoord op vraag A1? Waarom wel/niet?
  2. Kijk terug naar jullie antwoord op vraag C3. Welke reden(en) zou W.F. Hermans kunnen hebben om zijn novelle emotioneel/juist niet emotioneel te laten zijn?
(Literaire)theorie
  1. 'American soldier breaks down', op: www.youtube.com
Gemaakt doorMartijn Koek




Het behouden huis - Hermans, W.F.Niveau 4

Het behouden huis

Auteur:Hermans, W.F.
Jaar uitgave:1951
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:79
Genre:ideeënroman, novelle, oorlogsroman
Tags:20e eeuw, filosofie, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs.
In 1977 ontving hij de Prijs der Nederlandse Letteren voor gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 oktober 2013.

 

Opdrachten

BoekHermans, W.F., Het behouden huis
NummerN4/1
Niveau4
Studielast1 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focusgenre
Je leert

over genreverwachtingen.

Opdracht

A Maak deze vragen voordat je de novelle gaat lezen.

  1. Wat verwacht jij van een oorlogsroman? Denk aan: verloop van het verhaal, spanning, afloop, personages, sfeer.
  2. Heb je al eerder oorlogsromans gelezen of oorlogsfilms gezien die voldeden aan die verwachtingen? Zo ja: welke?

B Maak deze opdrachten nadat je de novelle hebt gelezen.

  1. Vanaf de eerste bladzijde is duidelijk dat Het behouden huis zich afspeelt in de oorlog. Herlees de eerste vijf bladzijden. Aan welk(e) van de verwachtingen die je beschreven hebt, wordt op deze eerste bladzijden voldaan?
  2. Doet Het behouden huis je in die eerste bladzijden denken aan een oorlogsverhaal dat je eerder hebt gelezen of gezien? Zo ja: welk? Zo nee: waarom niet?

C

  1. Op bladzijde 7 staat het volgende stukje:

    'Maar iedereen gaat dood, ook al zou er nooit oorlog zijn. Wat maakt oorlog voor verschil? - Zich iemand indenken die geen geheugen heeft, die aan niets kan denken dan wat hij ziet, hoort en voelt… voor hem bestaat er geen oorlog. Hij ziet deze heuvel, de lucht, hij voelt de droge vliezen van zijn keel krimpen, hij hoort het knallen van.. hij zou een geheugen moeten hebben om te weten waarvan. Hij hoort knallen, hij ziet hier en daar mensen liggen, het is warm, de zon schijnt, drie vliegtuigen oefenen zich in het reclameschrijven. Er is niets aan de hand. Oorlog bestaat niet.'

    Past dit citaat bij de verwachtingen die je hebt opgeschreven? Zo ja: op welke manier? Zo nee: waarom niet, waar wijkt het in af?
     
  2. Op blz. 53, vlak nadat de hoofdpersoon de vrouw vermoord heeft, staat het volgende:
    'Deze benen schaal met zijn bekleding van beweeglijk vel, daar komt alles vandaan: de andere mensen, de wereld, de oorlog, de dromen, de woorden, de daden die zo vanzelf gaan dat men zich niet kan voorstellen ooit tot denken in staat geweest te zijn; zo vanzelf, alsof iemands daden de gedachten van de wereld zijn. Je zou een tweede hoofd moeten hebben om te begrijpen wat dat éne hoofd is, maar ik heb er maar een, hier is het in mijn handen, ik houd het vast op een manier waarop een mens nooit iets anders vasthoudt. Toch, als het niet door geleerden beweerd werd, dan zou je niet weten, dat het hoofd iets anders is dan een hand of een voet.'

    Past dit citaat bij de verwachtingen die je hebt opgeschreven? Zo ja: op welke manier? Zo nee: waarom niet, waar wijkt het in af?
     
  3. Zie je een overeenkomst tussen beide citaten? Zo ja, welke? Zo nee, waarin wijken ze van elkaar af? Denk bij deze vraag aan zaken als sfeer, inhoud, betekenis, vergelijkingen, optimisme/pessimisme.

D

  1. In bron 1 wordt het volgende gezegd over de rol van de oorlog in het werk van Hermans: 'de oorlog [vormt] de achtergrond voor diepere psychologische en filosofische vraagstukken.' Kijk nog eens terug naar de citaten bij vraag C1 en C2. Formuleer nu bij elk van de citaten de volgens jou belangrijkste vraag die het citaat aan de orde stelt. Begin met een vraagwoord (hoe, wat, waar, wanneer, wie, waarom) en eindig met een vraagteken. Zijn deze twee vragen filosofische of psychologische vragen?
  2. Het volgende citaat is eveneens te vinden in bron 1: 'Zowel in deze roman [De tranen der acacia's] als in Hermans' latere boeken over de oorlog berust het onderscheid tussen goed en kwaad op willekeur, "moedwil en misverstand".' Geldt dit ook voor Het behouden huis? En geldt dit ook voor de romans en/of films die je bij vraag A2 hebt genoemd? Licht beide antwoorden toe.

E

Reageer op de volgende stelling:
Bij literaire romans moeten alle verschillende genreaanduidingen vervangen worden door slechts een aanduiding: literaire roman.
Verdedig deze stelling of val hem aan. Gebruik in beide gevallen minimaal drie argumenten en verwijs daarbij ook naar Het behouden huis en de antwoorden die je gegeven hebt op bovenstaande vragen.

Bronnen
  1. 'W.F. Hermans', op: www.literatuurgeschiedenis.nl
Gemaakt doorMartijn Koek



BoekHermans, W.F., Het behouden huis
NummerN4/2
Niveau4
Studielast1,5 slu
Werkvormindividueel
Focusperspectief
Je leert

een ik-perspectief vergelijken met het perspectief in een game.

Opdracht

Waarschuwing: in deze opdracht ga je een vergelijking maken tussen Het behouden huis en de computergame Call of Duty. De game is erg gewelddadig. Als je niet van dit soort games houd, kies je een andere opdracht. 

A

  1. Heb je wel eens first person shooter gespeeld, zoals Call of Duty of Battlefield? Zo ja, als je een missie afgerond hebt en daarbij tientallen vijanden hebt gedood, wat voel je dan meer: spijt, trots of opluchting? Licht je keuze toe.
    Als je nog nooit een dergelijke game hebt gespeelt, kun je deze opdracht gewoon proberente maken, maar hij is dan wel iets lastiger.
  2. Bron 1 leidt je naar een stuk uit Call of Duty 5. Bekijk dit fragment, en beantwoord daarna de volgende vragen.
    a. Sergeant Reznov vertelt je allerlei gruwelijke dingen over de Duitsers, met name over Generaal Heinrich Hamsell. Waarom doet hij dat, denk je?
    b. Als je aan het begin wakker wordt, zie je hoe een Duitse soldaat een aantal van jouw medesoldaten, die gewond op de grond liggen, dood schiet. Waarom zouden de makers van het spel deze missie zo laten beginnen, denk je?
    c. Wat doet het met je dat het spel first person is, dus vanuit het ik-perspectief?

B

  1. Het behouden huis is ook een first person-verhaal. Je kijkt immers mee met de ik-figuur. Ook hij overleeft het aan het einde van het verhaal. Voelde je als lezer aan het einde van het verhaal hetzelfde als wat je voelt aan het eind van een geslaagde missie in een first person shooter? Zo ja: hoe komt dat, denk je? Zo nee: wat is het verschil?
  2. In zowel Het behouden huis als het fragment uit Call of Duty komen Duitse officieren voor. Wat is het verschil in de manier waarop ze geportretteerd worden?
  3. Er is ook een overeenkomst: In Call of Duty zegt sergeant Reznov tegen je dat Generaal Hamsell 'a creature of habit' is, een 'man met vaste gewoontes'. In Het behouden huis is de Duitse kolonel dat ook. Op p. 37 vertelt hij dat hij zich al 40 jaar elke morgen om 7.00 uur scheert, oorlog of niet en legt hij uit waarom. Lees deze bladzijde opnieuw. Maakt deze eigenschap de kolonel tot een sympathiekere figuur? Waarom wel/niet?
  4. Zowel in Call of Duty 5 als Het behouden huis is sprake van een ik-perspectief. Toch is er een verschil. Wie is de 'ik' in Call of Duty eigenlijk? Wie is de ik in Het behouden huis? Wat is het gevolg van dat verschil, denk je?

C

  1. Games als Call of Duty zijn ongelooflijk populair. Het deel Black Ops 2 uit 2012 bracht binnen vijftien dagen 1 miljard dollar op. Het behouden huis zal in de 62 jaren tussen 1951 en 2013 oneindig veel minder hebben opgeleverd. Zouden schrijvers zich niet veel beter kunnen richten op games? Stel dat Hermans die mogelijkheid had gehad: was Het behouden huis om te zetten geweest naar een first person shooter? Geef antwoord in minimaal 300 woorden. Besteed daarbij aandacht aan:
    a. wat zonder meer uit de novelle overgenomen kan worden in zo'n game;
    b. wat er verloren zou gaan uit het boek;
    c. de vraag of de game misschien juist het verhaal zou verrijken.
    Baseer je tekst op je antwoorden op A- en B-vragen.
  2. Uit Hermans' beroemde roman De donkere kamer van Damokles is de volgende uitspraak: 'Wat is een held? Iemand die straffeloos onvoorzichtig is geweest.' Wat zou Hermans vinden van games als Call of Duty?
Bronnen
  1. 'Call of  Duty 5 (World at War)', op: www.youtube.com
Gemaakt doorMartijn Koek




Het behouden huis - Hermans, W.F.Niveau 4

Het behouden huis

Auteur:Hermans, W.F.
Jaar uitgave:1951
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:79
Genre:ideeënroman, novelle, oorlogsroman
Tags:20e eeuw, filosofie, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs.
In 1977 ontving hij de Prijs der Nederlandse Letteren voor gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 oktober 2013.

 

Opdrachten

BoekHermans, W.F., Het behouden huis
NummerN5/1
Niveau5
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focuswereldbeeld auteur
Je leert

reflecteren op de manier waarop een auteur zijn wereldbeeld in een verhaal verwoordt.

Opdracht

A

  1. Via de site vertalen.nu kun je vrij gemakkelijk woorden en zinnen van de ene taal naar de andere omzetten. Wat denk je: zullen dit soort voorzieningen het leren van een vreemde taal op school binnenkort overbodig maken? Licht je antwoord toe. 
  2. Ga naar vertalen.nu (link in bron 1) en vertaal de  volgende zin in in het Nederlands: 'Of course,' he said, 'the most important villains must be executed!'. Noteer de vertaling.
  3. Op bladzijde 65 van Het behouden huis vind je de oorspronkelijke Nederlandse zin, die bij vraag 2 vertaald was in het Engels en jij nu weer terugvertaald hebt. Wat is er veranderd aan die oorspronkelijke zin? Kun je het verschil verklaren?

B

  1. In Hermans' visie op de mens speelt taal, en vooral de ontoereikendheid van taal, een grote rol. Ook in Het behouden huis zie je dat terug. Geef drie voorbeelden van de omgang van de ik-figuur met andere personages waaruit dat blijkt.
  2. Bij welk personage vormt de taal voor de ik-persoon geen probleem? Leg je antwoord uit.

C

Hermans had een visie op het leven die volgens hem de enig juiste was. Kort samengevat bestaat die visie uit de volgende elementen:

  1. De aard van de werkelijkheid is chaos.
  2. De mens kan niet in chaos leven.
  3. Om de chaos te bedwingen creëert de mens (vaak onbewust) orde.
  4. Deze orde is dus per definitie een schijnorde (zie 1). Hermans noemt het een waansysteem.
  5. Alles wat de mens houvast geeft (liefde, rechtspraak, familie, onderwijs, economie, rechtvaardigheid, wetenschap, vriendschap, etc.) is een waansysteem, en staat dus niet vast.
  6. De mens dient 1 t/m 5 te beseffen.

Kijk nog eens naar je antwoorden op vraag B1 en B2. Op welke manier(en) past Hermans' interesse voor de ontoereikendheid van taal  bij zijn algemene visie op het leven?

D

Kijk nog eens terug naar vraag A2 en A3. Herlees daarna pagina 65 én de laatste twee pagina's van de novelle.
Is het, gezien Hermans' idee over taal en zijn visie op het leven, logisch of onlogisch dat hij juist deze zin laat uitspreken door de oude heer die voor de vissen zorgt? Licht je antwoord toe.

Bronnen
  1. www.vertalen.nu
Gemaakt doorMartijn Koek



BoekHermans, W.F., Het behouden huis
NummerN5/2
Niveau5
Studielast2,5 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focusmoraal
Je leert

reflecteren op de morele aanvaardbaarheid van een fictionele tekst.

Opdracht

A

Op 11 september 2001 werden de Verenigde Staten getroffen door een terroristische aanslag. Het beeld van de vliegtuigen die het WTC in New York binnen vlogen schokte de wereld. Alle nieuws- en actualiteitenprogramma's gingen uiteraard over deze gebeurtenis. In de eerste dagen na 11 september gingen deze programma's vooral over de mogelijke gevolgen voor de wereld: men vreesde de Derde Wereldoorlog. Een van de eerste commentatoren die die dagen een ander geluid liet horen was de Amerikadeskundige Maarten van Rossem. Hij beweerde o.a. dat het volstrekte onzin was om bang te zijn voor een Derde Wereldoorlog en dat de hele gebeurtenis door de media schromelijk overdreven werd. Commentatoren vielen over Van Rossem heen en in de weken en maanden daarna werd hij niet meer uitgenodigd voor de grote talkshows. 

  1. Kun je de verontwaardiging over Van Rossem begrijpen? Licht je antwoord toe.
  2. Vind je de verontwaardiging over Van Rossem terecht? Licht je antwoord toe.
  3. Zouden je antwoorden op vraag 1 en 2 anders zijn geweest als Van Rossem zijn mening had verkondigd in een literair verhaal, in plaats van in een talkshow? Licht je antwoord toe.

B

  1. Het behouden huis werd gepubliceerd in 1951, vlak na de Tweede Wereldoorlog. Hermans kreeg nogal wat kritiek op de novelle. Niet zozeer op de stijl en literaire kracht ervan, als wel op de inhoud. Kun je je voorstellen wat die kritiek in die tijd zo ongeveer moet zijn geweest? Formuleer die in eigen woorden en kijk eventueel nog eens naar de vragen bij A.
  2. Een van de critici was collegaschrijver Harry Mulisch. Mulisch bewonderde de 'ongehoord trefzekere stijl, de onthutsende taal, de dialoog, sfeer, humor', maar toch keurde hij de novelle af. Hij vond dat Hermans zich onvoldoende had gerealiseerd wat de uitwerking van de novelle zou kunnen zijn op het lezerspubliek. In het verhaal worden de fascisten immers als welgemanierd gepresenteerd, terwijl de communisten een stelletje losgeslagen bandieten zijn. Mulisch had liever gezien dat 'de mens' Hermans 'de kunstenaar' Hermans in toom gehouden had. Hermans was zo boos over deze kritiek, dat hij hem opnam in zijn satirische bundel Mandarijnen op zwavelzuur, met het onderschrift 'Hoe groen was mijn Harry'. Het is nooit meer goed gekomen tussen de twee schrijvers.
    Wat vinden jullie van de kritiek van Mulisch? Is het een kunstenaar te verwijten als hij mensen die aanhanger zijn van een ideologie in naam waarvan verschrikkelijke dingen zijn gebeurd, afschildert als aardiger dan de mensen die die ideologie verslagen hebben? Of mag Hermans schrijven wat hij wil? Licht jullie mening toe met argumenten.
  3. Vinden jullie Het behouden huis te vergelijken met Maarten van Rossems woorden over 9/11? Waarom wel/niet?

C

De kritiek op Hermans beperkte zich niet tot de manier waarop hij de Duitsers afschilderde. Zij richtte zich veel breder op het wereldbeeld dat uit het verhaal naar voren kwam. Dat wereldbeeld sluit nauw aan bij het nihilisme, een stroming binnen de filosofie die als uitgangspunt heeft dat alleen datgene wat bewezen kan worden, waardevol is. Ergens in 'geloven' (de zin van het leven, God, rechtvaardigheid, hoop, liefde) is volgens de nihilisten onzinnig, want onbewijsbaar. Vooral het slot van de novelle werd als (te) nihilistisch gezien. De laatste alinea luidt als volgt: 'Het was of het ook aldoor komedie had gespeeld en zich nu pas liet zien zoals het in werkelijkheid altijd was geweest: een hol, tochtig brok steen, inwendig vol afbraak en vuiligheid.'

  1. Herkennen jullie sporen van het nihilisme in het slot van het verhaal? Zo ja: welke?
  2. Waarom zou juist het nihilisme rond 1951 op kritiek kunnen rekenen, denken jullie?

D

Hermans wordt vaak gezien als een negatieve/pessimistische schrijver, en het nihilisme als een donkere levensvisie. Toch zijn er mensen die over dat nihilisme nog iets anders beweren. De filosoof Nietzsche, bijvoorbeeld, schreef er veel over en maakte daarbij onderscheid tussen negatief en positief nihilisme. Dat laatste komt naar voren in de gedachte dat je het leven juist ten volle kunt omarmen als je vindt dat er niets anders is dan alleen het leven dat je nu leeft.

  1. Welke van de onderstaande aanpassing aan Het behouden huis zou het een positief nihilistisch boek maken, vinden jullie?
    Kies uit en vul aan:
    a. Geen enkele. Het verhaal is al positief nihilistisch, want….
    b. Als de hoofdpersoon gewoon in het huis had kunnen blijven, want dan….
    c. Als de hoofdpersoon al eerder had begrepen dat het huis niet van hem was, en dat hij dus moest vertrekken, want dan….
  2. Kijk nog eens terug naar vraag A1. Wat vinden jullie: is Maarten van Rossem een positief nihilist, een negatief nihilist of helemaal geen nihilist? Licht je antwoord toe.

E                                     

  1. Nihilisme is ook nu nog een visie die op kritiek kan rekenen, ook bij jeugdige lezers. Op scholieren.com schrijft Jaap-Jan, 6 vwo, het volgende over Het behouden huis en Hermans' "visie op de wereld":

    'Ik heb net gesteld dat Hermans het thema op een goede manier gestalte geeft in zijn novelle. Dat wil niet zeggen dat ik het ook eens ben met zijn visies. Hans Werkman schrijft: "Bij de eerste kennismaking is men geneigd Hermans gelijk te geven en met hem te concluderen, dat de wereld, vanwege de moedwil en het misverstand, onleefbaar is. Bij een diepere ontleding valt te constateren, dat er nagenoeg steeds bepaalde facetten van het leven in zijn romans etc. ontbreken, nl. hartelijkheid, vriendschap, liefde. Verder is er bij hem vrijwel nooit sprake van een religieus of humanitair ideaal."
    Ik ben het volledig met Werkman eens. Het leven lijkt op het eerste gezicht misschien een chaos, maar het leven kent ook vele mooie aspecten en die domineren mijns inziens. Verder heb je als christen ook een hoger doel in je leven, iemand anders die orde schept. Uit onszelf zijn we niet in staat om de chaos volkomen te ontvluchten, maar God wil ons daarbij helpen. 
    Het is duidelijk dat dit boek door een depressieve persoonlijkheid is geschreven. Door depressie gekwelde mensen kunnen inderdaad geen enkel lichtpuntje meer zien.'

    Val Jaap-Jan (en Hans Werkman) bij, of val hen aan, in een reactie van 150-200 woorden.
Bronnen
  1. Jos Buurlage, 'De entree van Harry Mulisch in het literaire leven', op: www.dbnl.org
  2. Het boekverslag van Jaap-Jan, op: www. scholieren.com
Gemaakt doorMartijn Koek




Het behouden huis - Hermans, W.F.Niveau 4

Het behouden huis

Auteur:Hermans, W.F.
Jaar uitgave:1951
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:79
Genre:ideeënroman, novelle, oorlogsroman
Tags:20e eeuw, filosofie, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs.
In 1977 ontving hij de Prijs der Nederlandse Letteren voor gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 oktober 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Het behouden huis - Hermans, W.F.Niveau 4

Het behouden huis

Auteur:Hermans, W.F.
Jaar uitgave:1951
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:79
Genre:ideeënroman, novelle, oorlogsroman
Tags:20e eeuw, filosofie, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs.
In 1977 ontving hij de Prijs der Nederlandse Letteren voor gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 oktober 2013.

 

Introductie

Willem Frederik Hermans (1921- 1995) was een van Nederlands meest gevierde auteurs. Samen met Harry Mulisch en Gerard Reve werd hij beschouwd als de Grote Drie van de naoorlogse Nederlandse literatuur. Onomstreden als persoon was hij echter niet. Hij had regelmatig ruzie met collega-auteurs, recensenten, wetenschappers en politici; naast schrijver van romans, verhalen en gedichten was hij een groot polemist.
Zijn romans en verhalen zijn sterk beïnvloed door het surrealisme en het existentialisme, en door zijn eigen misantropische wereldbeeld. Hij schreef romans met de Tweede Wereldoorlog als decor, romans over de wetenschappelijke wereld, experimentele romans en - vooral in zijn laatste jaren - contemporaine romans. Behalve in romans blonk Hermans uit in novellen. Het behouden huis is daarvan wellicht het bekendste voorbeeld, maar klassieke novellen publiceerde hij ook in de bundels Paranoia (1953), waarin ook altijd Het behouden huis opgenomen is geweest, Moedwil en misverstand (1948) en Een wonderkind of een total loss (1967).

Inhoud

Leeswaarschuwing: onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.

De naamloze Nederlandse hoofdfiguur bevindt zich midden in de strijd, aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, in een niet nader genoemd, vermoedelijk Midden-Europees, land. Hij vecht aan de zijde van Communistische Partizanen, in een legereenheid waarbinnen hij vrijwel geen medesoldaat kan verstaan. Alleen met een Franse soldaat heeft hij een enkele keer een moeizaam gesprek. Na enkele verwarrende gevechtssituaties komt hij in een dorp aan. Daar loopt hij rond totdat hij bij een huis komt dat er nog gaaf en pas net verlaten uit ziet. Hij gaat naar binnen - hij is in jaren niet meer in een gewoon huis geweest - en gaat op onderzoek uit. Het huis maakt een bewoonde indruk, maar mensen vindt hij niet. Wel is er een deur die niet open kan. De hoofdpersoon neemt een bad en trekt kleren aan van de bewoner. Als vervolgens een Duitse officier (blijkbaar hebben de Duitsers het dorp heroverd op de Partizanen) aanbelt met het verzoek of enkele officieren in het huis kunnen verblijven, doet de hoofdpersoon zich voor als de eigenaar van het huis. De Duitse officieren zijn bijzonder hoffelijk en bezorgen hem nauwelijks last. Hij krijgt het idee om altijd in dit huis te blijven. Echter, op een dag - de officieren zijn op pad - verschijnen de echte eigenaar en zijn vrouw. Hij vermoordt beiden. Vervolgens blijkt de afgesloten deur open te zijn. Binnen bevinden zich een flink aantal aquaria met bijzondere vissen en een oude, dove man die voor de vissen zorgt. De hoofdpersoon probeert de man te waarschuwen dat de Duitsers weer uit de stad verdreven zijn, maar deze lijkt hem niet te begrijpen. Uiteindelijk keert een Duitse officier terug, de meest hoffelijke van allemaal. De hoofdpersoon neemt hem gevangen en sluit hem op in de kelder. Daarna zoekt hij weer contact met de Partizanen. Deze volgen hem naar het huis en plunderen en vernielen dat volkomen. De Duitse officier en de oude man worden opgehangen. Als de Partizanengroep weer verder trekt, gooit de hoofdpersoon ten slotte een granaat in het huis. Hij loopt weg met het gevoel dat het huis hem verraden heeft.

Moeilijkheid

Het behouden huis is een van die boeken die door hun geringe dikte snel gekozen worden door leerlingen met haast. De novelle is bovendien aantrekkelijk vanwege de achtergrond (WO II) en de niet al te ingewikkelde stijl. De uitdaging voor N3-lezers is dan ook vooral het boek te lezen als meer dan een kort oorlogsverhaal. Deze uitdaging wordt bemoeilijkt doordat deze lezers wellicht nog te weinig kennis bezitten van stromingen en het wereldbeeld van de auteur. Om meer betekenis te kunnen hechten aan het verhaal zullen deze leerlingen juist zeer secuur moeten lezen, met aandacht voor het perspectief bijvoorbeeld, en het karakter van de hoofdpersoon.
Voor N4-lezers is Het behouden huis een mooie uitdaging, omdat zij waarschijnlijk eerder zullen vermoeden dat het boek over veel meer dan alleen oorlog gaat. Het kan voor hen daardoor een mooie opstap zijn om na te denken over de ideeënwereld van de auteur en in het verlengde daarvan, stromingen. Voor N5-leerlingen zal het eenvoudiger zijn om de novelle cultuur-historisch te plaatsen; de uitdaging ligt bij hen vooral bij het oordeel over de novelle en het wereldbeeld en de vraag in hoeverre een verhaal moreel juist moet/kan zijn. Voor alle drie de relevante niveaus geldt dus dat er veel te halen is in deze novelle, mits deze nu juist niet gehaast wordt gelezen.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid De geringe omvang en het verwarrende, maar ook enigszins actierijke begin zorgen er voor dat ook lezers met een geringe leesmotivatie zonder problemen aan dit boek zullen beginnen.
  Interesses Het boek zal gezien het geringe aantal vrouwelijke personages en het oorlogsgehalte in eerste instantie vooral jongens aanspreken. Zeker op de hogere niveaus echter is het aantrekkelijk voor de filosofisch ingestelde lezer van beide geslachten.
  Algemene kennis Enige kennis van WO II en het begrip partizanen helpt wel bij het begrip van het boek, maar is niet noodzakelijk. In de novelle zelf wordt nauwelijks iets uitgelegd.
  Specifieke literaire en culturele kennis Wie kennis heeft van het wereldbeeld van Hermans en het nihilisme en existentialisme leest dit boek op een andere manier dan andere lezers, maar die kennis is niet noodzakelijk. Waarschijnlijker is dat de novelle lezers juist tot die kennis brengt.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Er worden nauwelijks moeilijke woorden gebruikt.
  Zinsconstructies De zinnen zijn niet lang en eenvoudig te volgen voor lezers vanaf N3.
  Stijl De stijl is beschrijvend en wekt bevreemding. Situaties worden nauwelijks toegelicht, waardoor een N3-lezer wel eens in verwarring kan raken. 

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Er zit nogal wat actie in deze roman (veldslagen, moorden). Deze wordt echter op een terloopse manier beschreven; het waarom van de daden op zich is voor N3-lezers een uitdaging; het waarom van de terloopse beschrijving voor N4- en N5-lezers. 
  Chronologie Het verhaal is volkomen chronologisch verteld. Wel zitten er tijdsprongen in die niet duidelijk worden aangeduid. Een uitdaging voor N3- en N4-lezers.
  Verhaallijn(en) Er is slechts één verhaallijn. 
  Perspectief Het perspectief is helder, maar de invulling is voor N4- en N5-lezers een uitdaging. We kijken mee met een hoofdpersoon in verwarring, maar leren niet veel over zijn emoties, waardoor er tegelijkertijd afstand is. 
  Betekenis Voor N3-lezers is dit de grootste uitdaging. Hun aanknopingspunt zal zijn dat de novelle aanduidt hoe verschrikkelijk oorlog is. Voor N4-lezers biedt de novelle de uitdaging om na te denken over het wereldbeeld van de auteur en de zin van het leven in het algemeen. Voor N5-lezers is het interessant een oordeel te vellen over dat wereldbeeld en de novelle te vergelijken met andere oorlogsverhalen.  

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters Het karakter van de hoofdpersoon is moeilijk te duiden, met name doordat hij vrijwel niets vertelt over zijn emoties. Hier ligt een uitdaging voor alle niveaus.
  Aantal karakters Er zijn, naast de hoofdpersoon, vijf personages die een gezicht krijgen en deze zijn voor geen enkel niveau lastig uit elkaar te houden.
   Ontwikkeling van de karakters De hoofdpersoon lijkt zich te ontwikkelen, maar aan het einde van de novelle lijkt hij weer terug bij af. Dat is niet moeilijk te constateren, maar het duiden van de aard van de (mislukte) ontwikkeling is wel een uitdaging voor N3- en N4-lezers.

 

Geschreven door:

Martijn Koek