Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Houtekiet - Walschap, GerardNiveau 5

Houtekiet

Auteur:Walschap, Gerard
Jaar uitgave:1939
Uitgeverij:Manteau
Plaats:Brussel
Aantal pagina's:230
Genre:geëngageerde roman, ideeënroman, ontwikkelingsroman, plattelandsroman, psychologische roman, schelmenroman, sociale roman
Tags:armoede, duivel, geloof, idealen, liefde, natuur, overspel, relaties, seksualiteit, Vlaanderen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom. Gratis beschikbaar (e-book en pdf) via DBNL.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 september 2017. 

 

Over de auteur

Gerard Walschap (1898–1989) was een Vlaamse auteur die veel invloed heeft gehad op het werk van generatiegenoten en latere auteurs en op het denken van tijdgenoten over literaire kunst, religie, maatschappij en politiek. Hij schreef zowel voor als na de Tweede Wereldoorlog essays, toneelstukken en romans. Zijn werk werd sterk beïnvloed door het expressionisme en toont vernieuwing in vorm en inhoud. Zijn eigenlijke romandebuut Adelaïde (1929), dat als zijn tweede roman verscheen, veroorzaakte een storm van verontwaardiging in katholiek Vlaanderen. Walschaps werk kwam op de Index van verboden boeken te staan. Vanaf dat moment was Walschap in gevecht met de katholieke kerk, die hij in een officieel pamflet zelfs openlijk de rug toekeerde. Toch ontwikkelde hij zich niet tot atheïst, maar hij stond een eigen invulling van het geloof voor. Zijn houding leidde na de Tweede Wereldoorlog niet langer tot uitsluiting: hij won grote literaire prijzen, vervulde belangrijke openbare ambten en werd in de adelstand verheven.

Inhoud

De oermens Jan Houtekiet is een volstrekt onafhankelijke figuur die de boerenmeid Lien bezwangert en met haar gaat wonen op een kaal stuk heide, dat zij samen met een paar geestverwanten langzaam ontwikkelen tot een bewoonbare plek: Deps. Nard Baert, een al even onafhankelijke geest met een groot handelstalent, voegt zich bij hem; samen worden zij de stichters van een groeiend en na verloop van tijd welvarend dorp. Conflicten zijn er onderling, met de kasteelheer van wie de grond is, met de pastoor van het naburige dorp. Met de vrouwen onderhoudt Houtekiet een dubbele band: als onweerstaanbaar natuurmens verwekt hij bij vrijwel iedere vrouw kinderen, maar hij krijgt steeds meer last van hun behoefte aan morele en religieuze structuur. Eén van die vrouwen weet hem werkelijk te raken en krijgt het zelfs gedaan dat er een kerk, mét pastoor, komt in Deps. Zo leert Houtekiet het geheim van de liefde, en van leven en dood kennen. 

Leesaanwijzingen

Met 230 bladzijden is de roman Houtekiet niet erg dik, en een boek als dit heb je nog nooit eerder gelezen: vanaf de eerste pagina word je gegrepen door de kleurrijke en buitenissige gebeurtenissen en de vaart in het verhaal. Maar het is geen gemakkelijk boek voor een lezer van de 21e eeuw: het taalgebruik is gedateerd en er worden voor moderne lezers onbekende woorden gebruikt; ook is het taalgebruik, hoewel algemeen Nederlands, Vlaams getint. Laat je lekker meeslepen door het verhaal en stel het opzoeken van woordbetekenissen uit tot je een keer echt vastloopt. 

Om over na te denken

Hoe ver hebben wij ons laten inperken door wet en maatschappelijke regels, door morele opvattingen, door 'wat andere mensen ervan vinden'? Hoe wordt jouw leven beperkt door voorschriften en structuur?
Ben jij meer doener dan denker?  
Verlang jij er wel eens naar echt vrij te zijn, los van wat er allemaal van je verwacht wordt?

Waardering

'Het boek bleek, totaal tegen mijn verwachting in, toch een zeer goed en boeiend verhaal te bevatten. Op al die vergeelde bladzijden is Walschap er in geslaagd een duidelijk beeld van de invloed van kerk, adel en gerecht in die tijd te schetsen. Hij slaagde er ook in deze niet zo interessante materie te vertellen in een ontzettend boeiend verhaal.'
Janaxis, op: scholieren.com 

'Een vlot lezend boek dat je nieuwsgierig doet verder lezen om de evolutie van het dorp Deps te weten. Vooral Houtekiets houding is onvoorspelbaar: geeft hij toe aan het katholicisme of niet?'
Anoniem, op: zoekboekverslag.nl 

'Ik geraak er absoluut niet door ... zowel zinsconstructie als de woorden, het doet zo geforceerd aan en ouderwets, terwijl ik het verhaal op zich wel boeiend vind, maar het lukt echt niet. Heb meer dan de helft gelezen, maar het stopt nu ... Hoog tijd om weer eens vlot boekje te lezen!'
Cindy, op: goodreads.com

Meer weten?

literairecanon.be | Over de roman en de schrijver; ook een leesfragment
Wikipedia | Over de schrijver

Geschreven door:

Gosse Koolstra

Suggesties


Houtekiet - Walschap, GerardNiveau 5

Houtekiet

Auteur:Walschap, Gerard
Jaar uitgave:1939
Uitgeverij:Manteau
Plaats:Brussel
Aantal pagina's:230
Genre:geëngageerde roman, ideeënroman, ontwikkelingsroman, plattelandsroman, psychologische roman, schelmenroman, sociale roman
Tags:armoede, duivel, geloof, idealen, liefde, natuur, overspel, relaties, seksualiteit, Vlaanderen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom. Gratis beschikbaar (e-book en pdf) via DBNL.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 september 2017. 

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Houtekiet - Walschap, GerardNiveau 5

Houtekiet

Auteur:Walschap, Gerard
Jaar uitgave:1939
Uitgeverij:Manteau
Plaats:Brussel
Aantal pagina's:230
Genre:geëngageerde roman, ideeënroman, ontwikkelingsroman, plattelandsroman, psychologische roman, schelmenroman, sociale roman
Tags:armoede, duivel, geloof, idealen, liefde, natuur, overspel, relaties, seksualiteit, Vlaanderen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom. Gratis beschikbaar (e-book en pdf) via DBNL.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 september 2017. 

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Houtekiet - Walschap, GerardNiveau 5

Houtekiet

Auteur:Walschap, Gerard
Jaar uitgave:1939
Uitgeverij:Manteau
Plaats:Brussel
Aantal pagina's:230
Genre:geëngageerde roman, ideeënroman, ontwikkelingsroman, plattelandsroman, psychologische roman, schelmenroman, sociale roman
Tags:armoede, duivel, geloof, idealen, liefde, natuur, overspel, relaties, seksualiteit, Vlaanderen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom. Gratis beschikbaar (e-book en pdf) via DBNL.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 september 2017. 

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Houtekiet - Walschap, GerardNiveau 5

Houtekiet

Auteur:Walschap, Gerard
Jaar uitgave:1939
Uitgeverij:Manteau
Plaats:Brussel
Aantal pagina's:230
Genre:geëngageerde roman, ideeënroman, ontwikkelingsroman, plattelandsroman, psychologische roman, schelmenroman, sociale roman
Tags:armoede, duivel, geloof, idealen, liefde, natuur, overspel, relaties, seksualiteit, Vlaanderen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom. Gratis beschikbaar (e-book en pdf) via DBNL.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 september 2017. 

 

Opdrachten

BoekWalschap, Gerard, Houtekiet
NummerN4/1
Niveau4
Studielast2 à 3 slu
Werkvormindividueel of als tweetal
Focuspersonages
Je leert

greep te krijgen op de verschillende personages en hun onderlinge verhoudingen.

Opdracht

De belangrijkste personages van Houtekiet staan in het schema hieronder.

A

  1. Gebruik schema 1 en vul het helemaal in. In de tweede kolom geef je namen of aanduidingen (bijvoorbeeld: 'de rentmeester').
  2. In de laatste kolom geef je in telegramstijl aan wat je van dit personage weet: leeftijd (ongeveer), uiterlijke of lichamelijke eigenschappen, bezigheden, belangrijkste kenmerken en eigenschappen.

Schema 1

personages  namen  eigenschappen/kenmerken  jouw oordeel 
de stichters       
de vrouwen       
de anderen, positief       
de anderen, negatief

de oude graaf;
de jonge graaf;
de rentmeester, meneer Arthur

 

houdt van jonge meisjes; 'handjes en voetje', zachte, weke huid; tegendeel van Jan Houtekiet, bangig, kruiperig soms
 
 

B

Vul nu in de vierde kolom van schema 1 jouw oordeel over dat personage in, steeds gevolgd door de motivatie: 'omdat …'

C

Twee (machts-)verhoudingen vallen sterk op in de roman Houtekiet: mannen versus vrouwen en traditionele machthebbers versus de anarchisten. Lees daarover eerst bron 1. 

  1. Beschrijf de soorten (machts-)verhouding die jij tussen mannen enerzijds en vrouwen anderzijds hebt waargenomen. Gebruik schema 2.
  2. Herken je ook hoofdgroepen in die soorten? Zo ja, welke?
  3. Beschrijf de soorten (machts-)verhouding die jij tussen traditionele machthebbers en de anarchisten hebt waargenomen. Gebruik schema 3.
  4. Welke personages staan volstrekt buiten deze machtsgroepen?

Schema 2: (machts-)verhoudingen tussen mannen en vrouwen

namen  jouw typering 
Jan Houtekiet – Lien  Jan is Lien de baas door zijn autoritaire mannelijkheid. Lien kan Jan niet weerstaan en is hem op een dierlijke manier onderdanig. 
Jan Houtekiet – Lisa  Lisa manipuleert Jan ... 
Jan Houtekiet – Iphigénie   
Nard Baert ...   
   
   
   
   
 

Schema 3: (machts-)verhoudingen tussen traditionele machthebbers en de anarchisten

namen  jouw typering 
Houtekiet – graaf senior / junior  Graaf senior kijkt op het volk neer en wil er niets mee te maken hebben maar heeft geen middelen de anarchisten te weerstaan; graaf junior vreest Houtekiets kracht en macht en sluit een verkoopovereenkomst met hem af. 
   
   
   
   
   

 

Bronnen
  1. literairecanon.be | Vrouwelijke personages bij Walschap
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekWalschap, Gerard, Houtekiet
NummerN4/2
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusperspectief
Je leert

de werking van het gekozen perspectief doorgronden.

Opdracht

Lees de schuingedrukte inleiding van de roman nog eens heel zorgvuldig door, zin voor zin. Meteen uit de eerste zin van deze inleiding blijkt het perspectief: een wij-perspectief. Dat maak je niet vaak mee! Het lijkt eenvoudig, maar dat is het niet.

A Verkenning van het perspectief 

  1. Wie zijn die 'wij', op grond van de schuingedrukte inleiding?
  2. Welke eigenschappen sommen ze van zichzelf op?
  3. Met welk advies richten ze zich tot de lezer? Waarom doen ze dat? Welke eigenschappen van Depsers benadrukken ze daarmee?
  4. Welke derde groep wordt hier meteen even 'afgeserveerd'? Met welke kwalificatie gebeurt dat? Wat betekent dit?

B Werking van het gekozen perspectief

  1. Welke keus heeft de lezer? Voor het bepalen van je antwoord: lees nog even goed door wat je bij vraag A3 en A4 hebt geantwoord.
  2. Naar welke vier personages behalve Jan Houtekiet en Nard Baert wordt nu al verwezen?
  3. Tot welk standpunt over Deps en de Depsers ben je nu als lezer al 'gemanipuleerd'?
  4. Beredeneer met begrippen als perspectief en vertellersstandpunt hoe deze manipulatie tot stand kwam.
  5. Welk gevolg heeft dit voor je oordeel over Houtekiets daden? Noem er drie die je vanuit heersende normen en waarden gerust 'fout' kunt noemen, en beschrijf hoe je deze daden nu ervaart door onder andere deze inleiding.
Gemaakt doorGosse Koolstra




Houtekiet - Walschap, GerardNiveau 5

Houtekiet

Auteur:Walschap, Gerard
Jaar uitgave:1939
Uitgeverij:Manteau
Plaats:Brussel
Aantal pagina's:230
Genre:geëngageerde roman, ideeënroman, ontwikkelingsroman, plattelandsroman, psychologische roman, schelmenroman, sociale roman
Tags:armoede, duivel, geloof, idealen, liefde, natuur, overspel, relaties, seksualiteit, Vlaanderen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom. Gratis beschikbaar (e-book en pdf) via DBNL.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 september 2017. 

 

Opdrachten

BoekWalschap, Gerard, Houtekiet
NummerN5/1
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormtweetal, bij voorkeur m/v
Focusbetekenis
Je leert

nadenken over een belangrijk motief in het werk.

Opdracht

Lezen van Houtekiet betekent geconfronteerd worden met een ideeënwereld van tachtig jaar geleden. Om nu nog te herkennen wat daarin toen tijdgebonden, reeds achterhaald of modern was, vereist groot inlevingsvermogen, maar ook oriëntatie in tijd en cultuur.

A

  1. Welke opvattingen hebben jullie over m/v-verhoudingen?
  2. Discussiëren jullie daar geregeld over thuis?
  3. Verschillen jullie onderlinge opvattingen? Waarin? Hoe komt dat?
  4. Welke opvattingen hebben mensen in jullie directe omgeving daarover?
  5. Botsen jullie en hun opvattingen? Op welke manier?

B

  1. Kies naast Jan Houtekiet en Nard Baert een derde man uit het boek, en beschrijf hun verhouding tot hun vrouw, en hun opvattingen over dé vrouw zoals die blijken uit hun manier van doen. Voor Houtekiet kies je Lien. Gebruik schema 1.
  2. Wijken deze opvattingen af van jullie opvatting over de vrouw en de man/vrouwverhouding? Geef je oordeel aan in kolom 3. (Bij onderling verschil van mening geef je steeds aan wie wat vindt.)

Schema 1

personage  verhouding tot / opvatting over de vrouw in Houtekiet  jullie oordeel 
1. Jan Houtekiet     
2. Nard Baert     
3.     
 

C

  1. Lees bron 1 en geef aan of jullie de beschreven m/v-verhoudingen in de roman Houtekiet in de tijd van wording van de roman achterhaald, tijdgebonden of modern vinden. Geef ook aan waarom je dit vindt.
  2. Zou je hebben willen leven in de gemeenschap Deps, uitgaande van de beschreven m/v-verhoudingen? Geef aan waarom wel/niet. Laat eventuele verschillen in opvatting hierover tussen jullie goed uitkomen. (Ongeveer 100 woorden.)
Bronnen
  1. literairecanon.be | Vrouwelijke personages bij Walschap
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekWalschap, Gerard, Houtekiet
NummerN5/2
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusliteraire stroming
Je leert

bepalen in welke mate een boek past in het gedachtegoed van die tijd.

Opdracht

In iedere bespreking van de roman Houtekiet valt al snel het begrip 'vitalisme'.

A

  1. Lees de bronnen hieronder en formuleer een heldere definitie van vitalisme.
  2. Beschrijf nu, ook in definitievorm, twee varianten: vitalisme als levensgevoel en vitalisme als stroming in de (literaire) kunst.
  3. Kun jij voor jezelf formuleren wat jouw kijk op het leven is? Zou je daarin kenmerken van vitalisme in kunnen aanwijzen? Zo ja, welke?

B

  1. Welke kenmerken heeft het literair vitalisme?
  2. Welke herken je in de roman? Geef hier voorbeelden van.
  3. Zie je verschillen tussen Marsmans vitalisme en dat van Walschaps Houtekiet?
  4. Welke kenmerken van de roman zijn beslist niet vitalistisch?
  5. Welke verschillen zijn er tussen jouw vitalistische levensgevoel (zie vraag A3) en dat in de roman Houtekiet?

C

  1. Lees de tekst onder Literatuurgeschiedenis. Welke kenmerken van het futurisme zoals hier beschreven herken jij in de roman? Welke pertinent niet?
  2. Geef van beide soorten voorbeelden.
  3. Zoek een goede definitie op van 'fascisme' en noteer die.
  4. Ben jij van mening dat er fascistoïde elementen zitten in de roman Houtekiet? Zo ja, welke? Zo nee, beredeneer waarom jij dit vindt.
Literatuurgeschiedenis

In 1909 publiceerde F.T. Marinetti zijn Futuristisch Manifest. Hierin wordt krachtig stelling genomen tegen oude cultuurvormen die als passé worden beschouwd. Ook worden er in krachtige beelden uitspraken gedaan tegen alles wat zweemt naar schoonheid, zachtheid, harmonie. Ten slotte staan er uitspraken in, die we in het licht van latere culturele en politieke ontwikkelingen gerust fascistisch kunnen noemen. Enkele stellingen uit zijn manifest (de nummering is die van het originele manifest):

1. Wij willen de liefde voor het gevaar bezingen, de vertrouwdheid met energie en roekeloosheid.
2. Tot nu toe verheerlijkt de literatuur de peinzende onbeweeglijkheid, de extase en de slaap; wij willen de agressieve beweging verheerlijken, de koortsachtige slapeloosheid, de snelle pas, de salto mortale, de oorvijg en de vuistslag.
3. Wij verklaren dat de grootsheid van de wereld verrijkt is met een nieuwe schoonheid:  die van de snelheid. Een raceauto (...) is mooier dan de Nikè van Samotrake.
9. Wij willen de oorlog verheerlijken - enige hygiëne van de wereld -, het militarisme, het patriottisme, de verwoestende daden der anarchisten, de mooie ideeën waarvoor men sterft, en de minachting voor de vrouw.

Bronnen
  1. literairecanon.be | over Walschap en Houtekiet
  2. literairecanon.be | over Walschap en het vitalisme
  3. dbnl.org | over het vitalisme
Gemaakt doorGosse Koolstra




Houtekiet - Walschap, GerardNiveau 5

Houtekiet

Auteur:Walschap, Gerard
Jaar uitgave:1939
Uitgeverij:Manteau
Plaats:Brussel
Aantal pagina's:230
Genre:geëngageerde roman, ideeënroman, ontwikkelingsroman, plattelandsroman, psychologische roman, schelmenroman, sociale roman
Tags:armoede, duivel, geloof, idealen, liefde, natuur, overspel, relaties, seksualiteit, Vlaanderen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom. Gratis beschikbaar (e-book en pdf) via DBNL.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 september 2017. 

 

Opdrachten

BoekWalschap, Gerard, Houtekiet
NummerN6/2
Niveau6
Studielast3 à 4 slu
Werkvormindividueel
Focusliteraire kritiek
Je leert

een literaire analyse door een vooraanstaand criticus lezen, verwerken en beoordelen.

Opdracht

Lees eerst, om een beeld te krijgen van Jean Weisgerber en zijn verdiensten, bron 1 en 2.
Lees vervolgens bron 3 in z'n geheel, en voer daarna de opdrachten uit die hieronder staan.

A

  1. Maak – als een soort 'pak van Sjaalman' * - een lijst met deelonderwerpen die Weisgerber aan de orde stelt. Stel deze vast in volgorde van behandeling in het artikel.
  2. Welke onderwerpen hebben betrekking op Walschap?
  3. Welke hebben betrekking op de roman als kunstwerk?
  4. Welke hebben betrekking op de hoofdpersoon Jan Houtekiet?
  5. Welke hebben betrekking op andere aspecten van de roman?
  6. Welke hebben betrekking op nog andere aspecten?

B

  1. Kies nu van A2 t/m A6 er twee uit om op door te gaan. Noteer voor jezelf welke opmerkingen Weisgerber over deze twee maakt en noteer je commentaar daarop.
  2. Schrijf daar een artikel van 500 – 750 woorden over, waarin je Weisgerbers opmerkingen en jouw commentaar verwerkt. Geef ook een beargumenteerd oordeel over de kwaliteit van Weisgerbers artikel.
(Literaire)theorie

* pak van Sjaalman - Even opzoeken als je niet weet wat hiermee wordt bedoeld. 

Bronnen
  1. vub.ac.be | In memoriam Jean Weisgerber
  2. knack.be | 'Literaire avant-gardekenner Jean Weisgerber overleden'
  3. dbnl.org | Jean Weisgerber, Aspecten van de Vlaamse roman, 1927-1960; dit hoofdstuk (p. 74-91) is gewijd aan Walschaps Houtekiet.
Gemaakt doorGosse Koolstra




Houtekiet - Walschap, GerardNiveau 5

Houtekiet

Auteur:Walschap, Gerard
Jaar uitgave:1939
Uitgeverij:Manteau
Plaats:Brussel
Aantal pagina's:230
Genre:geëngageerde roman, ideeënroman, ontwikkelingsroman, plattelandsroman, psychologische roman, schelmenroman, sociale roman
Tags:armoede, duivel, geloof, idealen, liefde, natuur, overspel, relaties, seksualiteit, Vlaanderen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom. Gratis beschikbaar (e-book en pdf) via DBNL.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 september 2017. 

 

Introductie

Gerard Walschap (1898–1989) was een Vlaamse auteur die veel invloed heeft gehad op het werk van generatiegenoten en latere auteurs, en op het denken van tijdgenoten over literaire kunst, religie, maatschappij en politiek. 'Zonder u hadden we niet kunnen schrijven,' beweren vele Vlaamse auteurs. Louis Paul Boon, Hugo Claus en zelfs Stefan Hertmans en Stefan Brijs staan in de Vlaamse traditie waarin Walschap de kritische toon bepaalde.
Walschap schreef zowel voor als na de Tweede Wereldoorlog essays, toneelstukken en romans. Zijn werk werd sterk beïnvloed door het expressionisme en toont vernieuwing in vorm en inhoud. Zijn eigenlijke romandebuut Adelaïde (1929), dat als zijn tweede roman verscheen, veroorzaakte een storm van verontwaardiging in katholiek Vlaanderen. Walschaps werk kwam op de Index van verboden boeken te staan. Vanaf dat moment was Walschap in gevecht met de katholieke kerk, die hij in een officieel pamflet zelfs openlijk de rug toekeerde. Toch ontwikkelde hij zich niet tot atheïst, maar hij stond een eigen invulling van het geloof voor. Zijn houding leidde na de Tweede Wereldoorlog niet langer tot uitsluiting: hij won vele grote literaire prijzen, vervulde belangrijke openbare ambten en werd in de adelstand verheven. 

Inhoud

De oermens Jan Houtekiet is een volstrekt onafhankelijke figuur die de boerenmeid Lien bezwangert en met haar gaat wonen op een kaal stuk heide, dat zij samen met een paar geestverwanten langzaam ontwikkelen tot een bewoonbare plek: Deps. Nard Baert, een al even onafhankelijke geest met een groot handelstalent, voegt zich bij hem; samen worden zij de stichters van een groeiend en na verloop van tijd welvarend dorp. Conflicten zijn er onderling, met de kasteelheer van wie de grond is, met de pastoor van het naburige dorp. Met de vrouwen onderhoudt Houtekiet een dubbele band: als onweerstaanbaar natuurmens verwekt hij bij vrijwel iedere vrouw kinderen, maar hij krijgt steeds meer last van hun behoefte aan morele en religieuze structuur. Eén van die vrouwen weet hem werkelijk te raken en krijgt het zelfs gedaan dat er een kerk, mét pastoor, komt in Deps. Zo leert Houtekiet het geheim van de liefde, en van leven en dood kennen.

Moeilijkheid

Het boek is zeker voor N4-lezers moeilijk te lezen door het gedateerde en regionaal gekleurde taalgebruik. De vaart waarmee het verhaal verteld wordt, maakt veel goed. Ook lastig voor die N4-lezer: de vele motieven die Walschap door elkaar heen aan de orde heeft gesteld.
N5-en N6-lezers zal het gemakkelijker afgaan, al is een zorgvuldige introductie van de docent ook voor hen aan te bevelen.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies 

Indicatoren 

Toelichting | complicerende factoren 

Algemene vereisten 

Bereidheid  Het boek is niet dik. Maar de docent zal een stimulerende rol moeten spelen bij het ter hand nemen van deze vooroorlogse roman; scholieren met een beperkte interesse zullen het niet waarderen. Ook het taalgebruik maakt het jonge lezers niet gemakkelijk.  
  Interesses  Voor de op 'gebeurtenissen' gerichte lezer is er veel kleurrijks te vinden in de roman. Maar ook de meer filosofisch ingestelde N5- en N6-lezer vindt er veel van zijn gading in; ideeënontwikkeling in het Interbellum: macht en leiderschap, man-vrouwverhouding, anarchisme en religieus-wereldlijk gezag, sociale strijd, vitalisme versus moralisme.
  Algemene kennis  Voor alle jonge lezers lastig: er is behoorlijk wat algemene kennis en levenservaring vereist om beslissingen en gebeurtenissen goed te begrijpen.
  Specifieke literaire en culturele kennis  Er is geen specifieke literaire kennis vereist. Culturele kennis: inzicht in maatschappelijke verhoudingen in het Interbellum en enige kennis van de positie en macht van de katholieke kerk in het Vlaanderen van voor de oorlog vergroten het begrip voor alle leesniveaus. De betekenis van kerkelijke gebruiken moet door de minder ervaren lezer opgezocht worden.

Vertrouwdheid met literaire stijl 

Vocabulaire  Algemeen Nederlands, maar getekend door de tijd en de regio waar het verhaal zich afspeelt: Vlaanderen 1939. Moeilijk voor N4, wennen voor N5 en N6. Van sommige woorden moet de betekenis in het woordenboek worden opgezocht. Maar het is vaak goed mogelijk verder te lezen en die betekenis uit de context af te leiden.
  Zinsconstructies  Variërend van eenvoudig tot zeer complex. Zelfs de N6-lezer zal soms moeite hebben de betekenis van zo’n complexe zin te overzien. Ook hierin is de Vlaamse invloed goed te zien.
  Stijl  Volkstaal. De taal van de plattelandsverteller is nagebootst. Smeuïg en pakkend verteld dus, al zal zeker de N4-, maar ook de N5- en N6-lezer geregeld vreemd aankijken tegen onbekende woorden en ongebruikelijke constructies.

Vertrouwdheid met literaire personages 

Karakters  De karakters zijn zeer eenvoudig getekend.
  Aantal karakters  Er zijn veel personages, maar Walschap heeft de belangrijke en minder belangrijke helder gescheiden. Soms wordt die laatste groep zelfs even in een opsomming aan de lezer voorgesteld. Daardoor blijft dit aspect voor alle leesniveaus gemakkelijk.
  Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters  Er is niet veel karakterontwikkeling, behalve bij de hoofdpersoon. Complexer is de verhouding tussen de personages, zeker wanneer zich jaloezie en concurrentie tussen personages gaat ontwikkelen. Voor N4, N5 en N6 toch wel begrijpelijk.

Vertrouwdheid met literaire procedés 

Spanning  Er is spanning op twee niveaus: de ontwikkeling in gebeurtenissen en de ontwikkeling in de verhouding tussen de personages. Doordat Walschap vooral in daden en handelingen vertelt, is dit voor alle niveaus begrijpelijk en werkzaam. 
  Chronologie  Uiterst eenvoudig: de auctoriale 'wij' neemt de lezer aan de hand mee door de geschiedenis van Deps’ ontstaan in een vue après.
  Verhaallijn(en)  Er zijn een paar verhaallijnen: die van Jan Houtekiet, zijn daden en zijn betrekkingen tot de andere personages, en die van de verhouding van het dorp-in-wording tot de buitenwereld. Heel eenvoudig.
  Perspectief  Auctoriaal wij-perspectief. Die 'wij' zijn geen personages die aan de handeling deelnemen, maar gefingeerde nazaten van de eerste Depsers die op een gekleurde manier vertellen over de stichters van het dorp en hun creatie: Deps. 
  Betekenis  Walschap heeft in deze roman veel ideeën neergelegd over macht, vrijheid, machtsinstituties en het verlangen naar onafhankelijkheid, de verhouding tussen mannen en vrouwen, de tegenstelling lichaam en geest, vitalisme en moraliteit, instinct en denken, emotie en ratio, cultuur en natuur, leven en dood. N4-lezers zullen de roman kunnen lezen als een ontwikkelingsroman van een man met een onafhankelijke geest; N5- en N6-lezers zullen veel meer van het gedachtegoed van Walschap kunnen analyseren. Voor N6-lezers is ten slotte het herkennen van plaats en betekenis van Walschaps roman ook erg de moeite waard. 

Relevante bronnen voor docenten

  dbnl.org | over Walschap en zijn schrijverschap
literairecanon.be | allerlei informatie over de roman en de schrijver
Wikipedia | over de schrijver

 

Geschreven door:

Gosse Koolstra