Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Lucifer - Vondel, Joost van denNiveau 6

Lucifer

Auteur:Vondel, Joost van den
Jaar uitgave:1654
Uitgeverij:Abraham de Wees
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:140
Genre:
Tags:christendom, duivel, geloof
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Aanbevolen editie: Joost van den Vondel, Lucifer, Adam in Ballingschap en Noah, Amsterdam: Bert Bakker (Deltareeks), 2004.
Integrale tekst in oud Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.
Verfilmd in 1980 door Adriaan Ditvoorst.
Een recente toneelbewerking genaamd Hard licht is die van theatergroep Kaft: zij hebben Lucifer verweven met Tirza van Arnon Grunberg.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2017.

 

Over de auteur

Joost van den Vondel (Keulen 1587 - Amsterdam 1679) woonde vanaf zijn negende jaar in Amsterdam. Van 1610 tot haar dood in 1635 was hij getrouwd met Maeyken de Wolff; daarna was hij bijna 44 jaar weduwnaar. Vondel was een kritisch volger van de maatschappelijke en politieke ontwikkelingen van zijn tijd. Hij stak zijn stellige meningen over politiek, bestuur, geloof en samenleving niet onder stoelen of banken. In zijn toneelstukken stelde hij geregeld personages ten voorbeeld aan de machthebbers van zijn tijd.
Vondel heeft erg veel geschreven; naast allerlei soorten gedichten schreef hij veel toneelspelen. Vondel is beïnvloed door Griekse en Romeinse toneeldichters, en door zijn tijdgenoten Pieter Cornelisz. Hooft en Hugo de Groot. De populariteit van zijn toneelstukken in de schouwburg nam af door de zware kost die hij opdiende en het verheven taalgebruik; het publiek prefereerde de spektakelstukken van Jan Vos. De calvinistische predikanten keerden zich steeds feller tegen hem en zorgden ervoor dat Lucifer maar twee keer werd opgevoerd. Overigens werd daardoor de verkoop van de boekuitgave wel erg gestimuleerd. Hij werd zeer gerespecteerd door het Amsterdamse stadsbestuur, dat hem van 1668 tot aan zijn dood pensioneerde maar volledig bleef uitbetalen voor zijn functie.
Vondel was doopsgezind van afkomst, ontwikkelde zich aanvankelijk tot een vrijzinnig en humanistisch protestant, maar bekeerde zich later tot het Rooms-Katholicisme.
Zie voor meer informatie: Gijsbrecht van Aemstel.

Inhoud

De engel Apollion keert terug van de aarde met een verontrustende boodschap: God heeft de mens in het paradijs op de plaats der engelen gesteld. Gabriël bevestigt dat: de engelen zullen het menselijk geslacht moeten eren. De engelen Belzebub en Belial stoken hun leider Lucifer op om deze vernedering niet te accepteren. Belzebub doet net of hij de rust herstelt, maar intussen vraagt hij Lucifer de opstand tegen God te leiden. Onder druk neemt Lucifer deze taak op zich. Rafael probeert nog Lucifer tot rede te brengen, maar Lucifer zegt dat het al te laat is. Gods getrouwe engelen winnen de strijd en de Luciferisten worden veranderd in monsters en uit de hemel gesmeten. Voortaan zullen ze alleen nog macht op aarde hebben. Ze nemen wraak door op aarde te zorgen voor de zondeval van Adam en Eva.

Leesaanwijzingen

Lucifer is moeilijk te lezen, in de eerste plaats door het taalgebruik (zeventiende-eeuws Nederlands), in de tweede plaats door de abstracte begrippen die afkomstig zijn uit de christelijke theologie. Probeer vaart te houden in het lezen; probeer eens een stukje hardop te lezen en ga na of je het dan beter begrijpt. Het kan helpen de verschillende spelers en het kamp waartoe ze behoren, in een schemaatje te tekenen.
Aanbevolen editie: Joost van den Vondel,  Lucifer, Adam in Ballingschap en Noah, Amsterdam: Bert Bakker (Deltareeks), 2004. Dit is een herspelde editie met toelichting, met behoud van de alexandrijnen.

Om over na te denken

Heb jij wel eens ervaren hoe verwoestend jaloezie en vernedering kunnen zijn? Denk je wel eens na over goed en kwaad? Over waar het kwaad vandaan komt? Herken je iets in mensen die het goede willen doen, maar het kwade kiezen? Kun jij je verplaatsen in de denkwereld van christelijke zeventiende-eeuwers?

Waardering

'Wel vond ik het een 'mooi' verhaal om te lezen. Het is fascinerend om dat verhaal in deze vorm te lezen. Je merkt wel dat het echt geschreven is zoals men toen geloofde.'
Anoniem, op: scholieren.com

'Hoewel ik het verhaal interessant vond en ik met redelijk veel enthousiasme aan het boek begon, kostte het me flink wat moeite om door het boek heen te komen. Sommige stukken vond ik echter wel mooi en het was leuk om te lezen hoe dit verhaal van Lucifer nu eigenlijk in elkaar zit.'
Anoniem, op: scholieren.com

'Dit is het eerste Nederlandse boek dat ik lees dat niet uit de twintigste eeuw komt. Ik vond het niet erg leuk om te lezen, saai zelfs omdat het absoluut geen spanning bevat. Dat komt omdat de handelingen die plaatsvinden chronologisch zijn en bovendien erg voorspelbaar.'
Birgit, 6 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

literatuurgeschiedenis.nl | over Joost van den Vondel
kb.nl | over leven en werk van Vondel
youtube.com | korte bewerking door scholieren
 

Geschreven door:

Gosse Koolstra

Suggesties


Lucifer - Vondel, Joost van denNiveau 6

Lucifer

Auteur:Vondel, Joost van den
Jaar uitgave:1654
Uitgeverij:Abraham de Wees
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:140
Genre:
Tags:christendom, duivel, geloof
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Aanbevolen editie: Joost van den Vondel, Lucifer, Adam in Ballingschap en Noah, Amsterdam: Bert Bakker (Deltareeks), 2004.
Integrale tekst in oud Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.
Verfilmd in 1980 door Adriaan Ditvoorst.
Een recente toneelbewerking genaamd Hard licht is die van theatergroep Kaft: zij hebben Lucifer verweven met Tirza van Arnon Grunberg.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Lucifer - Vondel, Joost van denNiveau 6

Lucifer

Auteur:Vondel, Joost van den
Jaar uitgave:1654
Uitgeverij:Abraham de Wees
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:140
Genre:
Tags:christendom, duivel, geloof
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Aanbevolen editie: Joost van den Vondel, Lucifer, Adam in Ballingschap en Noah, Amsterdam: Bert Bakker (Deltareeks), 2004.
Integrale tekst in oud Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.
Verfilmd in 1980 door Adriaan Ditvoorst.
Een recente toneelbewerking genaamd Hard licht is die van theatergroep Kaft: zij hebben Lucifer verweven met Tirza van Arnon Grunberg.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Lucifer - Vondel, Joost van denNiveau 6

Lucifer

Auteur:Vondel, Joost van den
Jaar uitgave:1654
Uitgeverij:Abraham de Wees
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:140
Genre:
Tags:christendom, duivel, geloof
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Aanbevolen editie: Joost van den Vondel, Lucifer, Adam in Ballingschap en Noah, Amsterdam: Bert Bakker (Deltareeks), 2004.
Integrale tekst in oud Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.
Verfilmd in 1980 door Adriaan Ditvoorst.
Een recente toneelbewerking genaamd Hard licht is die van theatergroep Kaft: zij hebben Lucifer verweven met Tirza van Arnon Grunberg.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Lucifer - Vondel, Joost van denNiveau 6

Lucifer

Auteur:Vondel, Joost van den
Jaar uitgave:1654
Uitgeverij:Abraham de Wees
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:140
Genre:
Tags:christendom, duivel, geloof
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Aanbevolen editie: Joost van den Vondel, Lucifer, Adam in Ballingschap en Noah, Amsterdam: Bert Bakker (Deltareeks), 2004.
Integrale tekst in oud Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.
Verfilmd in 1980 door Adriaan Ditvoorst.
Een recente toneelbewerking genaamd Hard licht is die van theatergroep Kaft: zij hebben Lucifer verweven met Tirza van Arnon Grunberg.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2017.

 

Opdrachten

BoekVondel, Joost van den, Lucifer
NummerOpdracht N4
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonages
Je leert

inzicht te krijgen in eigenschappen van personages, hun beweegredenen en hun onderlinge verhoudingen.

Opdracht

Lees bron 1. De letterkundige G.P.M. Knuvelder noemt Lucifer in deze tekst een 'schuldige held' , 'de held die aan eigen fouten of zonden te wijten heeft dat hem rampen overkomen.'
Misschien kijk jij er anders tegenaan: er wordt toch wel heel veel druk op hem uitgeoefend!

A

Voordat je stelling neemt over deze kwestie, ga je eerst alle 'personaedjen' in kaart brengen. Gebruik daarvoor het schema.

  1. Plaats in kolom 1 alle personages. Gebruik hiervoor Vondels lijst voorafgaand aan het stuk en het filmpje in bron 2 en bron 3.
  2. In kolom 2 geef je hun functie/positie weer, maar je bent hierin nauwkeuriger dan Vondel was in zijn algemene aanduidingen.
  3. Breng dan hun onderlinge verhoudingen in kaart in kolom 3 en 4, zoals bijvoorbeeld de sympathieke houding van Rafael tegenover Lucifer.
  4. Ben je het eens met de indeling in goed/slecht zoals in bron 2 wordt gemaakt? Waarom wel/niet?

Schema

personage functie staat sympathiek tegenover ... staat antipathiek tegenover ...
Gabriël      
Michael       
Rafael      
Uriël      
Lucifer      
...      

  

B

  1. Beschrijf kort wat God heeft gedaan op aarde, zoals in Lucifer beschreven.
  2. Welk gevolg heeft dat voor de engelen?
  3. Waarom zijn sommige engelen daarover zo boos? Beschrijf kort de afzonderlijke reacties van Apollion, Belial, Belzebub en Lucifer.
  4. Beschrijf kort de reacties van de gehoorzame engelen.
  5. Lees bron 4. Waarom is Rafaël anders dan de andere engelen? Let in het bijzonder op zijn functie.

C

In hoeverre vind je Lucifer nu een 'schuldige held', in de definitie van Knuvelder? Formuleer dit genuanceerd, maar bondig.
Beargumenteer je oordeel in maximaal 100 woorden.

Bronnen
  1. G.P.M. Knuvelder, Handboek tot de geschiedenis der Nederlandse letterkunde, deel 2, 's-Hertogenbosch 1971, p. 362-363
  2. youtube.com | 'Vondels Lucifer
  3. ronnydeschepper.com | 'Lucifer van Joost van den Vondel'
  4. bijbelencultuur.nl | 'Vondel en Rafael'
Gemaakt doorGosse Koolstra




Lucifer - Vondel, Joost van denNiveau 6

Lucifer

Auteur:Vondel, Joost van den
Jaar uitgave:1654
Uitgeverij:Abraham de Wees
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:140
Genre:
Tags:christendom, duivel, geloof
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Aanbevolen editie: Joost van den Vondel, Lucifer, Adam in Ballingschap en Noah, Amsterdam: Bert Bakker (Deltareeks), 2004.
Integrale tekst in oud Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.
Verfilmd in 1980 door Adriaan Ditvoorst.
Een recente toneelbewerking genaamd Hard licht is die van theatergroep Kaft: zij hebben Lucifer verweven met Tirza van Arnon Grunberg.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2017.

 

Opdrachten

BoekVondel, Joost van den, Lucifer
NummerOpdracht N5|1
Niveau5
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focussymboliek
Je leert

de betekenis van gebruikte symboliek in een literair werk kennen en begrijpen.

Opdracht

Vondel heeft in Lucifer verschillende vormen van symboliek gebruikt. Er zijn dieren, kleuren en vormen die betekenis hebben. Zonder begrip hiervan mis je een belangrijk deel van de betekenis van het werk.

A

  1. In schema 1 in de eerste kolom staan dieren die in de tekst worden genoemd.
    Zoek de algemene symbolische betekenis van deze dieren op en beschrijf die beknopt in kolom 2. Voor een deel kun je die betekenis in de tekst zelf vinden. Zie ook bron 1 en bekijk de Literaire theorie. Zoek zelf ook op internet naar betrouwbare bronnen.
  2. Beschrijf nu in kolom 3 wat dit symbool betekent in Vondels tekst.

Schema 1

dier symbolische betekenis betekenis in de tekst
valk het adellijke, het vorstelijke, goddelijke staat voor Michael en de zijnen
adelaar koning der vogels, aanvaller van draken en slangen, boodschapper tussen hemel en aarde; zege van het goede over het kwade  
havik    
leeuw    
zwijn    
ezel    
rinoceros (neushoorn)    
aap    
draak    
wolf    
Leviathan    
slang    
worm    
...    

 

B

In schema 2 staan in de eerste kolom een paar belangrijke vormen die in de tekst worden benadrukt.

  1. Zoek de betekenis hiervan op en beschrijf die in de tweede kolom.
  2. Beschrijf nu in de derde kolom welke functie in het verhaal deze betekenis heeft.

Schema 2

vormen symbolische betekenis betekenis in de tekst
driehoek    
halve maan    
...    

 

C

  1. In schema 3 staan in de eerste kolom al een paar kleuren. Vul ze aan met wit/zwart en licht/donker, voor zover die tegenstellingen in de tekst worden genoemd.
  2. Beschrijf de betekenis hiervan in de tweede kolom.
  3. In de derde kolom geef je de functie ervan in het toneelstuk.

Schema 3

kleuren symbolische betekenis betekenis in de tekst
blauw    
groen    
goud    
purper    
...    

 

D

Leg nu aan de hand van voorbeelden uit hoe Vondel symboliek gebruikt als ondersteuning van het contrast tussen goed en kwaad.

(Literaire)theorie

Zie ook: Joke van Balen e.a., 'Motieven en symbolen', in: Basisboek literatuur, Uitgeverij kleine Uil, Groningen 2009, p. 113-116

Bronnen
  1. digibron.nl | 'Leviathan als bron van het kwaad'
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekVondel, Joost van den, Lucifer
NummerOpdracht N5|2
Niveau5
Studielast3 à 4 slu
Werkvormindividueel
Focusliteraire kritiek
Je leert

naar aanleiding van literaire kritiek op Lucifer zelf te oordelen over keuzes die Vondel heeft gemaakt.

Opdracht

A

  1. a. Stel je voor dat je Lucifer als toneelstuk zou gaan zien. Hoe aantrekkelijk zou je het stuk dan vinden? Geef je oordeel als cijfer op een schaal van 1 tot 10.
    b. Licht je oordeel toe met vier verschillende argumenten: twee inhoudelijke en twee toneelmatige.
    Inhoudelijk: in welke mate werd je geboeid door de inhoud, wendingen hierin, afloop?
    Toneelmatig: hoe vond je de manier van uitbeelden?

B

De officiële literaire kritiek op Lucifer richt zich op twee aspecten: Vondel zou zich niet aan de eis van de drie eenheden hebben gehouden en hij zou te weinig gebruik gemaakt hebben van actie. Eerst de eenheden. Lees bron 1.

  1. Zoek informatie op over de eenheid van tijd, plaats en handeling. Noteer wat ze inhouden.
  2. Welke kritiek heeft de schrijver van bron 1 met betrekking tot de drie eenheden?

C

Nu de kritiek op de dramatische vormgeving. Lees de tekst onder Literatuurgeschiedenis, vervolgens bron 2. 

  1. Beschrijf de kritiek van Simons en anderen op plaats en functie van actie in Vondels werk.
  2. Geef je oordeel over deze kritiek. Wat vind jij?

D

Bekijk bron 3.

  1. Noteer welke hoofdhandelingen hier zijn vormgegeven.
  2. Wat zou Vondel liever anders hebben gezien?
  3. Wat zou de literaire kritiek liever anders hebben gezien?
  4. Wat mis jij?
  5. Wat vind jij sterker?
  6. Vergelijk het slot van Vondels Lucifer met het slot van deze uitvoering. Beschrijf het verschil en geef daar een oordeel over.
Literatuurgeschiedenis

In 1641 werd Jan Vos' Aran en Titus opgevoerd, een gewelddadig toneelstuk vol bedrog, moord en verkrachting. Aan het eind van het spel liggen er twaalf lijken op het toneel. Het publiek, inclusief de culturele elite, vond het prachtig. Maar het betekende meteen ook afname van Vondels populariteit. Er deed zich daarbij een vreemd verschijnsel voor: men kocht Vondels toneelstukken graag (de eerste druk van duizend exemplaren van Lucifer was in één week uitverkocht!), maar het schouwburgbezoek aan zijn stukken nam af. Blijkbaar werd Vondel meer gewaardeerd om zijn hoogstaande ideeën dan om zijn dramatische gaven.

Bronnen
  1. cf.hum.uva.nl | J.R. van Wijk, 'Inleiding bij Lucifer' (alleen het eerste deel, tot 'De inhoud van het drama') 
  2. dbnl.org | 'Vondels dramatiek door L. Simons' (zie vooral p. 35-40 en 75-80)
  3. youtube.com | 'Lucifer' (korte bewerking door scholieren)
Gemaakt doorGosse Koolstra




Lucifer - Vondel, Joost van denNiveau 6

Lucifer

Auteur:Vondel, Joost van den
Jaar uitgave:1654
Uitgeverij:Abraham de Wees
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:140
Genre:
Tags:christendom, duivel, geloof
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Aanbevolen editie: Joost van den Vondel, Lucifer, Adam in Ballingschap en Noah, Amsterdam: Bert Bakker (Deltareeks), 2004.
Integrale tekst in oud Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.
Verfilmd in 1980 door Adriaan Ditvoorst.
Een recente toneelbewerking genaamd Hard licht is die van theatergroep Kaft: zij hebben Lucifer verweven met Tirza van Arnon Grunberg.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2017.

 

Opdrachten

BoekVondel, Joost van den, Lucifer
NummerOpdracht N6|1
Niveau6
Studielast3 à 4 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focusintertekstualiteit
Je leert

verwijzingen naar en verwerking van Bijbelse teksten te herkennen, begrijpen en beoordelen.

Opdracht

Je kunt deze opdracht individueel uitvoeren, maar vanwege de zwaarte kun je overwegen het met iemand samen te doen.

A

  1. Maak een nauwkeurige beschrijving of een tekening van hoe jij je engelen voorstelt. Beschrijf ook hoe jij je hun eigenschappen voorstelt.
  2. Lees bron 1 en noteer overeenkomsten en verschillen met jouw beschrijving.
  3. Welke beschrijving past het beste bij de weergave in Vondels Lucifer?

B

Je gaat nu vaststellen op welke Bijbelse bronnen Vondel zijn Lucifer heeft gebaseerd en welke overeenkomsten en verschillen er zijn.

  1. Lees de bronnen 2 en 3 en vergelijk de beschrijving in de bronnen met de tekst van Lucifer.
    Welke overeenkomsten en verschillen stel je vast?
  2. Welke eigenschappen, emoties en manieren van doen (niet: functies) kent Vondel toe aan de diverse engelen? Noteer deze in het schema.
  3. a. Welke hiervan vind je niet passen bij 'engelachtig' gedrag? Markeer deze met geel.
    b. Beargumenteer waarom je deze niet vindt passen.
    c. Verklaar de volgende tegenstrijdigheid: engelen zijn intrinsiek goede wezens, terwijl er bij Vondel engelen zijn die het slechte in zich hebben.
  4. Aan wie geven sommige Luciferisten de schuld?
  5. Welke opvatting geeft Vondel weer over de oorsprong van het kwaad?

Schema

engel eigenschappen/emoties/gedragingen
   
   
   

 

C

  1. Kun je begrip of sympathie opbrengen voor de emoties en de keuze van Lucifer en de zijnen? Beargumenteer je standpunten.
  2. Lees de bronnen 4 t/m 7 en noteer de belangrijkste punten van kritiek op Vondels Lucifer.
  3. Schrijf nu een beschouwing van 500 tot 750 woorden over de kwesties die in de kritiek aan de orde worden gesteld: is Vondels weergave van de 'oorlog in de hemel' wel 'Bijbels verantwoord'? Gedragen zijn engelen zich wel zoals engelen zich behoren te gedragen? Is de kritiek van katholieke en calvinistische theologen op Lucifer begrijpelijk?
Bronnen
  1. nl.wikipedia.org | 'Engel'
  2. bijbelencultuur.nl | 'De vrouw, de draak en de twee beesten'
  3. bijbelencultuur.nl | 'De schepping van hemel en aarde'
  4. dbnl.org | E.K. Grootes en S.F. Witstein, 'Vondels Lucifer: een mislukt theologisch toneelstuk' 
  5. nl.wikipedia.org | 'Petrus Wittewrongel'
  6. dbnl.org | 'Wittewrongel, Petrus' 
  7. dbnl.org | Leendert F. Groenendijk, 'De Nadere Reformatie en het toneel'
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekVondel, Joost van den, Lucifer
NummerOpdracht N6|2
Niveau6
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusalgemene en tijdgebonden motieven
Je leert

motieven in Lucifer herkennen en begrijpen.

Opdracht

A

  1. Maak een inventaris van motieven die Vondel naar jouw mening aan de orde stelt. Maak onderscheid tussen algemene motieven (zie eerste voorbeeld in schema) en specifieke, tijdgebonden (zie andere voorbeelden in schema). Plaats die in de eerste kolom van het schema.
  2. Noteer in de tweede kolom hoe belangrijk dit motief is in het toneelstuk.
  3. In de derde kolom geef je aan waarom je dit belang eraan hebt toegekend.

Schema

motieven

belangrijk?

argument(en)

1. algemene motieven    
strijd tussen goed en kwaad    
...    
...    
...    
2. tijdgebonden motieven    
de wijze vorst (hier: de Roomse keizer Ferdinand III    
strijd tussen christendom en islam    
...    
...    

 

B

  1. Lees de bronnen. Welke motieven die jij niet had genoemd, komen daarin voor? Welke van jouw motieven kom je niet tegen in de bronnen?
  2. In deze bronnen is onderling kritiek op het vaststellen van bepaalde motieven. Welke motieven zijn dat? Wat is de kritiek?
  3. Formuleer wat jouw oordeel is over deze kritiek: welke motieven doen weinig of niet ter zake, gelet op jouw opvatting van Vondels bedoelingen? Let hierbij ook op de opdracht van het stuk aan Ferdinand III. Gebruik hiervoor maximaal 75 woorden.
Bronnen
  1. cf.hum.uva.nl | J.R. van Wijk, 'Inleiding tot Lucifer' (alleen het gedeelte vanaf 'De inhoud van het drama' tot aan de parallel met Miltons Paradise Lost)
  2. dbnl.org | 'Lucifer' (let hierbij ook goed op de annotaties bij de afbeeldingen en de tekst)
  3. ronnydeschepper.com | 'Lucifer van Joost van den Vondel'
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekVondel, Joost van den, Lucifer
NummerOpdracht N6|3
Niveau6
Studielast4 slu
Werkvormindividueel
Focusinterpretatie
Je leert

een literair-wetenschappelijke theorie toegepast op het toneelspel Lucifer te beoordelen.

Opdracht

A

  1. Wat is een zondebok? Zoek op bijbelencultuur (bron 1) en wikipedia.
  2. Lees bron 2.
    Beschrijf de 'drie treden' van René Girard in eigen woorden en doe hetzelfde met wat er gezegd wordt over 'de aanwezigheid van het kwaad en de vraag of er misschien ook iets goeds mogelijk is op aarde'.
  3. Beschrijf kort maar nauwkeurig wat wordt bedoeld met 'Het meest opvallende aan diens (Girards) literatuurtheorie is de morele inslag daarvan.'

B

  1. Wat zijn in Lucifer trede 1 en 2? Beschrijf ze kort maar nauwkeurig.
  2. Welke drie personages vertegenwoordigen het sterkst het Kwaad?
  3. Wie vertegenwoordigen het sterkst het Goede?
  4. Wie is dan de zondebok, volgens het artikel? Waarom wordt gesproken van 'tijdelijke zondebok'?
  5. Wie is het uiteindelijke slachtoffer?
  6. Waarom wordt deze zondebok 'onschuldig' genoemd?
  7. Wat houdt nu 'trede 3' in in Lucifer?

C

  1. Herlees Lucifer, r. 2057 - 2061. Welke 'twintigste-eeuwse' kenmerken heeft de mens volgens Van de Haar. Som ze op.
  2. Waarom is het, in Van de Haars interpretatie van Girard, noodzakelijk dat Vondel na het 'eigenlijke' slot (de Rey juicht dat het zoals beschreven diegenen zal vergaan die 'Godt en zijnen stoel bestryden') nog een heel ander slot maakte aan Lucifer? Hoe valt dit in te passen in Girards theorie?
  3. Ben jij het met dit standpunt over het slot eens? Geef argumenten voor jouw standpunt.
Bronnen
  1. bijbelencultuur.nl | startpagina website 
  2. blaisepascal.nl | Gerda van de Haar, 'Adam is gevallen. Vondels Lucifer en de inzichten van Girard'
     
Gemaakt doorGosse Koolstra




Lucifer - Vondel, Joost van denNiveau 6

Lucifer

Auteur:Vondel, Joost van den
Jaar uitgave:1654
Uitgeverij:Abraham de Wees
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:140
Genre:
Tags:christendom, duivel, geloof
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Aanbevolen editie: Joost van den Vondel, Lucifer, Adam in Ballingschap en Noah, Amsterdam: Bert Bakker (Deltareeks), 2004.
Integrale tekst in oud Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.
Verfilmd in 1980 door Adriaan Ditvoorst.
Een recente toneelbewerking genaamd Hard licht is die van theatergroep Kaft: zij hebben Lucifer verweven met Tirza van Arnon Grunberg.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2017.

 

Introductie

Joost van den Vondel (Keulen 1587 - Amsterdam 1679) woonde vanaf zijn negende jaar in Amsterdam. Van 1610 tot haar dood in 1635 was hij getrouwd met Maeyken de Wolff; daarna was hij bijna 44 jaar weduwnaar. Vondel was een kritisch volger van de maatschappelijke en politieke ontwikkelingen van zijn tijd. Hij stak zijn stellige meningen over politiek, bestuur, geloof en samenleving niet onder stoelen of banken. In zijn toneelstukken stelde hij geregeld personages ten voorbeeld aan de machthebbers van zijn tijd.
Vondel heeft erg veel geschreven; naast allerlei soorten gedichten schreef hij veel toneelspelen. Vondel is beïnvloed door Griekse en Romeinse toneeldichters, en door zijn tijdgenoten Pieter Cornelisz. Hooft en Hugo de Groot. De populariteit van zijn toneelstukken in de schouwburg nam af door de zware kost die hij opdiende en het verheven taalgebruik; het publiek prefereerde de spektakelstukken van Jan Vos. De calvinistische predikanten keerden zich steeds feller tegen hem en zorgden ervoor dat Lucifer maar twee keer werd opgevoerd. Overigens werd daardoor de verkoop van de boekuitgave wel erg gestimuleerd. Hij werd zeer gerespecteerd door het Amsterdamse stadsbestuur, dat hem van 1668 tot aan zijn dood pensioneerde maar volledig bleef uitbetalen voor zijn functie.
Vondel was doopsgezind van afkomst, ontwikkelde zich aanvankelijk tot een vrijzinnig en humanistisch protestant, maar bekeerde zich later tot het Rooms-Katholicisme.
Zie voor meer informatie: Gijsbrecht van Aemstel.

Inhoud

De engel Apollion keert terug van de aarde met een verontrustende boodschap: God heeft de mens in het paradijs op de plaats der engelen gesteld. Gabriël bevestigt dat: de engelen zullen het menselijk geslacht moeten eren. De engelen Belzebub en Belial stoken hun leider Lucifer op om deze vernedering niet te accepteren. Belzebub doet net of hij de rust herstelt, maar intussen vraagt hij Lucifer de opstand tegen God te leiden. Onder druk neemt Lucifer deze taak op zich. Rafael probeert nog Lucifer tot rede te brengen, maar Lucifer zegt dat het al te laat is. Gods getrouwe engelen winnen de strijd en de Luciferisten worden veranderd in monsters en uit de hemel gesmeten. Voortaan zullen ze alleen nog macht op aarde hebben. Ze nemen wraak door op aarde te zorgen voor de zondeval van Adam en Eva. De Rey van Engelen verwijst hierna naar Christus die eens de Slang (=de duivel) zal vermorzelen. 

Moeilijkheid

Voor N5- en N6- leerlingen, maar zelfs ook voor de docent is Lucifer zware kost. Leerlingen zijn nauwelijks in staat het werk zelfstandig te lezen. Het is belangrijk goed vat te krijgen op alle personages; een schema kan daarbij nuttig zijn. Het taalgebruik is moeilijk: daarbij zullen de annotaties bij de tekst niet voldoende helpen; ook de hulp van de docent is nodig. Een belangrijke ondersteunende exercitie is het maken van een samenvatting per bedrijf. Daarbij moet het gevaar dat ze te zeer op de gebeurtenissen gefocust raken, worden tegengegaan door steeds zorgvuldig de achterliggende psychologie te bespreken.
Omdat op school ook N4-leerlingen met het werk aan de slag gaan, is er voorzien in een opdracht op N4.

Didactische en letterkundige analyse

Voor een volledige analyse van de problemen en uitdagingen waarop lezers van verschillende niveaus kunnen stuiten klik je hier.

Geschreven door:

Gosse Koolstra