Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Het zwijgen van Maria Zachea - Koelemeijer, JudithNiveau 1

Het zwijgen van Maria Zachea

Auteur:Koelemeijer, Judith
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:Plataan
Plaats:Zutphen
Aantal pagina's:255
Genre:biografie, familieroman, non-fictie, oral history, familiegeschiedenis
Tags:familie, jaren ‘50, jaren ‘60, ouder-kindrelatie, ouderdom, waargebeurd
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, luisterboek en op Daisy-rom.
Het boek is bekroond met de NS Publieksprijs (2002), de Zaanse cultuurprijs (2002) en het Gouden Ezelsoor (2003).

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 augustus 2017.

 

Over de auteur

Als kind schreef Judith Koelemeijer (1967) al graag verhalen. Na een studie Nederlands en een korte journalistieke opleiding werkte ze enige jaren voor de Volkskrant. Haar interesse lag bij artikelen over 'gewone mensen met bijzondere verhalen'. In de avonduren schreef ze aan haar familiegeschiedenis die in 2001 als Het zwijgen van Maria Zachea uitkwam. Het werd een bestseller.
Sinds 2000 wijdt Koelemeijer zich helemaal aan het schrijverschap. Ze geeft ook cursussen 'literaire non-fictie' en 'verhalende journalistiek'. Daarbij gaat het om waargebeurde verhalen die op een fraaie en bijzondere manier zijn opgeschreven.
Momenteel werkt Koelemeijer aan een grote biografie van de Joodse schrijfster Etty Hillesum (1913–1943). Het boek wordt verwacht in 2020. 

Inhoud

Eind jaren tachtig. Een oude moeder heeft een hersenbloeding gehad en is daardoor hulpbehoevend. Haar twaalf volwassen kinderen gaan om beurten voor haar zorgen. De verwachting is dat zij niet lang meer zal leven, maar de moeder houdt het nog acht jaar vol. Ze hult zich steeds meer in stilzwijgen tot ze helemaal niets meer zegt.
Een kleinkind, de journaliste Judith Koelemeijer, raakt geïntrigeerd door het beeld van haar zwijgende grootmoeder. Judith vraagt zich af hoe die vrouw dertien kinderen heeft grootgebracht (één jongen is rond zijn twintigste overleden) en zij gaat op zoek naar de geschiedenis van haar familie. Wat denken de twaalf kinderen (haar ooms en tantes van vaderszijde) over hun moeder, nu ze avond aan avond tegenover haar zitten. Wat weten ze van haar? Wat weten ze eigenlijk van elkaar? Hoe kijken ze terug op hun gezamenlijke jeugd in de jaren vijftig en zestig?

Leesaanwijzingen

Het zwijgen van Maria Zachea is een zeer leesbaar boek. De taal is simpel, de opbouw helder. Het verhaal wordt door twaalf verschillende mensen (broers en zussen) verteld in twaalf hoofdstukken. Het perspectief wisselt dus per hoofdstuk.
Het lijkt een dik boek, maar laat je daardoor niet afschrikken: het is gedrukt in grote letters, zodat je door de bladzijden heen vliegt.

Om over na te denken

Hoe sterk bepaalt het gezin waarin je opgroeit, jouw ontwikkeling? Is 'het zwijgen', het niet bespreken van problemen, nu ook nog in veel gezinnen de gewoonte of wordt er tegenwoordig meer gepraat? Zijn er problemen die vroeger onbesproken bleven en nu wel bespreekbaar zijn?
Welke voor- en nadelen heeft het als je een hulpbehoevende grootouder dankzij  'mantelzorg' zo lang mogelijk thuis kan laten wonen?
Welke conflicten kunnen er tussen ouders en kinderen ontstaan doordat ouders niet meegaan met de tijdgeest? Hoe zou je die conflicten kunnen oplossen?

Waardering

'Ik vind dit boek erg bijzonder. Het is erg mooi hoe elk kind beschreven wordt, elk kind is op zoek naar het antwoord op de vraag waarom moeder zwijgt. In elk hoofdstuk wordt ook de jeugd van ieder kind beschreven. Hierdoor krijg je een goed tijdsbeeld van de vorige eeuw.'
Henkiebam, 6 vwo, op: scholieren.com 

'… een groot gezin met daarin het vechten om aandacht, de verschillende persoonlijkheden en problemen, en tegelijkertijd het saamhorigheidsgevoel. Ik kan me niet voorstellen hoe het moet zijn om in zo’n groot gezin op te groeien, maar kon wel degelijk herkenning vinden in dit boek. Zelfs in een gezin van drie kinderen, waarin ik ben grootgebracht, spelen genoemde zaken een rol. Een voorbeeld is de verdeling van het gezin in de bollebozen en de werkers, de denkers en de doeners, dat ook van toepassing is op mij en mijn zus.'
Anoeschka, op: boekgrrls.nl

'Toch heb ik me door het boek hééééén gesleept. Nergens werd ik flink gegrepen door een personage of diens gedachten / belevingen. Was elk hoofdstuk te kort? Was het teveel beschrijvend, te weinig humor? (…) de opdracht van de schrijfster: het respect en in z’n waarde laten van elk familielid dat zogezegd "aan het woord komt" (en werkelijk haar familie is), is dat een belemmering?
Het blijft allemaal binnen de fatsoenlijke randjes, geen grote spiegels van zelfreflectie of mateloze kritiek. Of verwacht ik daarin teveel en is het gewoon niet meer dan het is: leven - eerlijk en puur?'
Anne-Marie van den Bosch, op: hebban.nl

Meer weten?

judithkoelemeijer.nl | website van de schrijfster
trouw.nl | interview met de schrijfster n.a.v. het verschijnen van het boek in 2001
volkskrant.nl | recensie van Aleid Truijens

Geschreven door:

Jan Erik Grezel

Suggesties


Het zwijgen van Maria Zachea - Koelemeijer, JudithNiveau 1

Het zwijgen van Maria Zachea

Auteur:Koelemeijer, Judith
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:Plataan
Plaats:Zutphen
Aantal pagina's:255
Genre:biografie, familieroman, non-fictie, oral history, familiegeschiedenis
Tags:familie, jaren ‘50, jaren ‘60, ouder-kindrelatie, ouderdom, waargebeurd
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, luisterboek en op Daisy-rom.
Het boek is bekroond met de NS Publieksprijs (2002), de Zaanse cultuurprijs (2002) en het Gouden Ezelsoor (2003).

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 augustus 2017.

 

Opdrachten

BoekKoelemeijer, Judith, Het zwijgen van Maria Zachea
NummerN1/1
Niveau1
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusgrondmotief/betekenis
Je leert

betekenis geven aan een boek dat geen roman is.

Opdracht

Het zwijgen van Maria Zachea bestaat uit twaalf hoofdstukken. Die hebben als titel de naam van degene die daarin, via de schrijfster, 'aan het woord' is, niet als 'ik', maar in de derde persoon. In deze opdracht verplaats je je in een van deze twaalf personen en je probeert de relatie met de anderen aan te geven.

A

Eerst wat vragen over jou persoonlijk.

  1. Hoe is jouw familiesituatie? Woon je bij de ouders of (afwisselend) bij een van beide ouders? Heb je broers en zussen of ben je enig kind?
  2. Maak een zogenaamd 'familiogram' van jouw familiesituatie: je tekent een cirkel in het midden, daarin zet je 'ik' of je eigen naam. Daaromheen teken je cirkeltjes of wolkjes die de andere gezinsleden voorstellen. Hoe verder de wolk weg staat, hoe minder intensief het contact.
  3. Voeg eventueel andere familieleden toe met wie je contact hebt: grootouders, neven, nichten, ooms en tantes.

B

  1. Stel je nu voor dat jij in het gezin Koelemeijer opgroeit als een van de twaalf kinderen uit het boek. Kies de persoon die jou het meest aanspreekt (met wie je je het beste kunt identificeren). Wie wordt het?
  2. Maak nu een 'familiogram' zoals onder A: jij bent als een van de kinderen het personage dat in het middelpunt staat, maar daaromheen teken je 13 of 14 wolkjes: voor de beide ouders en je elf broers en zussen en eventueel je overleden broer.

C

Verplaats je nu in de situatie waarin jij met je broers en zusters Koelemeijer voor jullie oude moeder zorgt. Zoals je in het boek hebt gelezen, is er een rooster. Ieder kind neemt een avond en nacht 'zorg' voor zijn of haar rekening. Aan het eind schrijft degene die heeft 'opgepast' meestal iets in het logboek. Denk je nu in (als het kind Koelemeijer dat je bent) dat je een avond en nacht voor moeder Maria gezorgd hebt en wat er in die tijd gebeurd kan zijn, wat er eventueel besproken is.

  1. Schrijf jouw stukje voor het logboek en beperk je tot zakelijke mededelingen (voorbeelden vind je in het boek).
  2. Stel je voor dat je een gesprek met je moeder hebt gehad en haar allerlei vragen hebt gesteld over de relaties binnen het gezin. Beschrijf voor het logboek wat je hebt gevraagd en hoe de moeder reageerde.
Gemaakt doorJan Erik Grezel



BoekKoelemeijer, Judith, Het zwijgen van Maria Zachea
NummerN1/2
Niveau1
Studielast2 à 3 slu
Werkvormtweetal
Focuskwesties
Je leert

nadenken over (oorzaken, gevolgen en oplossingen van) een kwestie in een verhaal of familiegeschiedenis.

Opdracht

Jullie gaan je eerst verdiepen in de oorzaken van familieconflicten aan de hand van een tv-programma. Daarna houden jullie je bezig met de conflicten die in het boek voorkomen. Die hebben met de veranderende tijdgeest te maken.
In alle besprekingen van het boek lees je dat de familiegeschiedenis van de Koelemeijers ook een fraai tijdsbeeld geeft. Daarbij gaat het vooral om de grote maatschappelijke veranderingen in de jaren vijftig en zestig. Die veranderende tijd uit zich in conflicten binnen het gezin.

A

  1. Bekijk een aflevering van het tv-programma 'Het familiediner' (link bij bron 1). Kies één bepaalde familiekwestie en bespreek samen wat de kern van het conflict is dat daar aan de orde is. Vat kort samen wat er volgens jullie aan de hand is.
  2. Geef aan of je je goed kunt verplaatsen in een van de partijen. Kun je je voorstellen dat zo’n conflict hoog oploopt en leidt tot een breuk in de familie?
  3. Is er ooit zoiets in jullie families gebeurd? Zou dat wel of juist niet kunnen gebeuren?

B

  1. Bespreek de volgende vragen: Wat weten jullie van de jaren vijftig? Wat voor tijd was dat in Nederland, zo vlak na de Tweede Wereldoorlog? Wat zijn de belangrijkste veranderingen in die tijd geweest, internationaal maar vooral ook binnen Nederland?
    Let op: het is niet de bedoeling dat jullie dat meteen opzoeken. Het is beter om eerst vast te stellen wat jullie over die periode weten.
  2. Lees nu bron 2 over de jaren vijftig in Nederland en beoordeel in hoeverre jullie de antwoorden op de vragen onder B1 moeten aanvullen of corrigeren.

C

  1. Doe hetzelfde voor de jaren zestig als wat je voor de jaren vijftig onder B1 gedaan hebt. Leg daarbij de nadruk op de verschillen met de voorgaande periode.
  2. Vergelijk jullie antwoorden met de informatie die jullie vinden in bron 3 en pas de antwoorden eventueel aan.

D

  1. Hebben jullie door Het zwijgen van Maria Zachea een duidelijker beeld gekregen van die twee decennia? Zo ja, hoe? Wat was er nieuw voor jullie?
  2. Denken jullie dat de jaren vijftig en vooral de jaren zestig echt van zo grote invloed zijn geweest op de samenleving als ouderen (die toen jong waren) ons willen doen geloven?

E

  1. Welke maatschappelijke veranderingen sluipen er in de jaren vijftig en zestig ook het gezin Koelemeijer binnen?
  2. Op welke manier zorgen die voor conflicten? Tussen wie?
  3. Zijn die kwesties bespreekbaar? Op welke manier proberen de leden van het gezin met de conflicten om te gaan en eventueel tot een oplossing te brengen?
  4. Bespreek ten slotte samen de vraag wat er met het woord 'zwijgen' uit de titel allemaal bedoeld kan zijn. Schrijf jullie ideeën op.
Bronnen
  1. uitzendinggemist.net | link naar tv-programma 'Het familiediner'
  2. nl.wikipedia | over de jaren '50
  3. nrc.nl | over de jaren '60
Gemaakt doorJan Erik Grezel



BoekKoelemeijer, Judith, Het zwijgen van Maria Zachea
NummerN1/3
Niveau1
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focuswaargebeurd
Je leert

wat verschillen tussen fictie en non-fictie zijn.

Opdracht

Een vraag die lezers zich vaak stellen bij literatuur is: Wat heeft de schrijver allemaal zelf bedacht? Hoeveel eigen ervaring is er in het boek terechtgekomen?
Bestudeer de Literaire theorie.

A

Op jouw school wil een aantal leerlingen en docenten een boekje maken met 'verhalen van scholieren'. Jou wordt gevraagd ook een verhaal te schrijven. Je bent vrij in de uitwerking, maar het thema is 'De middelbare school'. Je mag dus iets vertellen wat 'waargebeurd' is, je mag ook je fantasie op het thema loslaten en iets helemaal zelf verzinnen.

  1. Zou jij ervoor kiezen zelf een verhaal te bedenken of gebruik je liever zoveel mogelijk stof uit de werkelijkheid? Waarom?
  2. Stel dat je voor het fantasieverhaal kiest. Zijn er dan toch bepaalde elementen uit de werkelijkheid die je gebruikt? Welke bijvoorbeeld?
  3. Stel dat je een 'waargebeurd' verhaal schrijft. In hoeverre zet je dan de 'waarheid' naar je hand? Anders gezegd: Aan welke voorwaarden moet zo’n verhaal voldoen om lezers aan te trekken?

B

In boeken staat vaak voorin een standaardzin: 'Elke gelijkenis tussen personages uit dit boek en bestaande personen berust op toeval'. Er zijn vele variaties op die zin.

  1. Met wat voor soort boek heb je te maken als je zo’n zin voorin leest?
  2. Waarom zou een schrijver dat in het boek zetten?
  3. Welke variatie op de zin zou jij gebruiken voor het verhaal dat jij onder A 'zogenaamd' geschreven hebt?
  4. Welke variatie op de zin zou je voor Het zwijgen van Maria Zachea kunnen bedenken?

Een belangrijk onderscheid in literatuur is dat tussen 'fictie' en 'non-fictie'. Zie daarover bron 1.

  1. Tot welke categorie behoort het boek van Koelemeijer?
  2. Welke kenmerken van die categorie heeft het boek heel sterk?
  3. Welke kenmerken van de andere categorie ontbreken er in ieder geval?
  4. Zijn er elementen in het boek die er eigenlijk niet in thuishoren omdat het niet past bij de categorie waartoe het boek behoort?

D

De ondertitel van het boek van Koelemeijer is 'Een ware familiegeschiedenis'.

  1. Hoe kun je als lezer weten of het inderdaad een ware geschiedenis is?
  2. Heb je als lezer op enig moment getwijfeld of datgene wat Koelemeijer schrijft, wel klopt? Zo ja, bij wat voor passages?
  3. Vind je het van belang om precies te weten of het verhaal helemaal waar is? Waarom wel/niet?
  4. 'Een ware familiegeschiedenis' is dubbelzinnig. Welke twee betekenissen kun je eraan geven? En heeft de schrijfster of de uitgever die ondertitel met opzet aan het verhaal meegegeven, denk je?
(Literaire)theorie'Autobiografisch schrijven', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur, Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 22-28.
Bronnen
  1. boekschrijven.nl | over fictie en non-fictie
Gemaakt doorJan Erik Grezel




Het zwijgen van Maria Zachea - Koelemeijer, JudithNiveau 1

Het zwijgen van Maria Zachea

Auteur:Koelemeijer, Judith
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:Plataan
Plaats:Zutphen
Aantal pagina's:255
Genre:biografie, familieroman, non-fictie, oral history, familiegeschiedenis
Tags:familie, jaren ‘50, jaren ‘60, ouder-kindrelatie, ouderdom, waargebeurd
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, luisterboek en op Daisy-rom.
Het boek is bekroond met de NS Publieksprijs (2002), de Zaanse cultuurprijs (2002) en het Gouden Ezelsoor (2003).

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 augustus 2017.

 

Opdrachten

BoekKoelemeijer, Judith, Het zwijgen van Maria Zachea
NummerN2/1
Niveau2
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusperspectief en karakter
Je leert

hoe bepalend karakter is voor de weergave van de werkelijkheid.

Opdracht

A

Een belangrijk kenmerk van het boek van Koelemeijer is de kijk of visie van de personen op de gang van zaken: op de geschiedenis van het gezin, op de ziekte van de moeder, op de relaties in het gezin.

  1. Kies uit de twaalf personen drie mensen die heel verschillend tegen 'de gang van zaken' aankijken en daar heel verschillend over denken. Welke drie kies jij?
  2. Noteer wat de belangrijkste verschillen zijn in hun visies.

B

De personen die je onder A gekozen hebt, zijn zeer waarschijnlijk nogal verschillend van karakter. De schrijfster typeert de personages, al zijn de karakteriseringen nogal 'stereotiep'. Dat constateert bijvoorbeeld ook Nico. De schrijfster laat hem denken: '… het leek onmogelijk om van die oppervlakkige typeringen af te komen.' (p. 107)
Noteer met een aantal steekwoorden waarin de drie gekozen personen in karakter verschillen. Denk bijvoorbeeld aan woorden als meegaand, schipperend, moederskindje, opstandig, vaderszoon, levenslustig, recalcitrant, afzijdig, maar probeer vooral ook eigen aanduidingen te bedenken. Gebruik eventueel bron 1 waarin een lange lijst karakteigenschappen staat vermeld.

C

Maak nu een schema waarin je van de drie personen die je onder A genoemd hebt de volgende zaken invult:

  • karaktereigenschappen/typering (in steekwoorden)
  • visie op de geschiedenis van het gezin
  • kijk op de behandeling en de ziekte van de moeder
  • perspectief op de relaties in het gezin (met vader, moeder, broers en zussen)
Persoon  (voornaam)  (voornaam)  (voornaam) 
typering (in steekwoorden)       
visie op de familiegeschiedenis       
visie op de behandeling van de moeder      
visie op de relaties binnen het gezin      
 

D

Hieronder staan zes uitspraken over de samenhang tussen het karakter en de visie van de personen op de gang van zaken in het gezin Koelemeijer:

a het karakter van de personen is allesbepalend voor de visie op de gang van zaken in het gezin
b de plaats die iemand inneemt in het gezin (jongste, oudste enz.) is veel meer bepalend voor de visies op de familiegeschiedenis, de behandeling van de moeder en de relaties in het gezin dan het karakter
c karakter staat los van de manier waarop de personen aankijken tegen de familiegeschiedenis, de behandeling van de moeder en de relaties binnen het gezin
d het karakter bepaalt bij sommige personen de visie op de gang van zaken in het gezin
e het karakter is bij alle personen min of meer bepalend voor de visie op de gang van zaken in het gezin
f karakter bepaalt wel de visie op de familiegeschiedenis, maar niet die op bijvoorbeeld de behandeling van de moeder.

  1. Geef bij elke uitspraak aan of je het ermee eens of oneens bent.
  2. Beargumenteer je keuzes. 
Bronnen
  1. werkplanet.nl | lijst karaktereigenschappen
Gemaakt doorJan Erik Grezel



BoekKoelemeijer, Judith, Het zwijgen van Maria Zachea
NummerN2/2
Niveau2
Studielast2 slu
Werkvormtweetal
Focuswordingsgeschiedenis van een boek
Je leert

hoe 'oral history' of mondelinge geschiedenis gebruikt kan worden in literaire non-fictie.

Opdracht

Het zwijgen van Maria Zachea is gebaseerd op interviews van Judith Koelemeijer met haar ooms en tantes.

A

  1. Bespreek met elkaar hoe Koelemeijer precies te werk is gegaan. Gebruik daarvoor in ieder geval de inleiding van het boek ('Vooraf').
    Maak een lijstje van de belangrijkste stappen in het proces van het schrijven van zo’n boek dat gebaseerd is op interviews met betrokkenen. De eerste stap is nadenken over de opzet (interviews afnemen), de laatste is het afwerken van het boek. Wat zit daar allemaal tussenin?
  2. Welke invloed zouden geïnterviewden gehad (kunnen) hebben op de weergave van hun verhalen?
  3. Zien jullie het boek als een verzameling interviews met mensen die 'toevallig' familie van elkaar zijn? Of is het meer? Of misschien minder? 

B

  1. Volgens een aantal recensies behoort het boek tot het genre 'oral history'. Nederlandse termen daarvoor zijn 'mondelinge geschiedenis' en 'verteld verleden'. Zoek samen op internet wat dit genre precies inhoudt. Noteer een definitie. Gebruik zo nodig de gegeven bronnen.
  2. Zoek op internet een aantal voorbeelden van mondelinge geschiedenis in Nederland.
  3. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen wetenschappelijke en journalistieke 'oral history'. Bespreek samen de vragen a en b.
    a. Wat is het verschil?
    b. Tot welke categorie behoort Het zwijgen van Maria Zachea? Waarom?

C

Bekijk nog eens jullie antwoord op vraag A1.

  1. Moeten jullie het antwoord aanpassen? Doe dat dan.
  2. Geef argumenten voor jullie uiteindelijke antwoord.
  3. Vinden jullie de methode die Judith Koelemeijer heeft gebruikt een goede manier van 'geschiedschrijving' ofwel 'geschiedenis vertellen'?
Bronnen
  1. nl.wikipedia | over mondelinge geschiedenis
  2. mondelingegeschiedenis.nl | website van de school voor mondelinge geschiedenis
Gemaakt doorJan Erik Grezel



BoekKoelemeijer, Judith, Het zwijgen van Maria Zachea
NummerN2/3
Niveau2
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusoordeel
Je leert

een eigen oordeel vormen en weergeven in een korte recensie.

Opdracht

Het zwijgen van Maria Zachea is sinds de verschijning een enorm succes. Een kritische vraag is of dat terecht is.
Je gaat je eigen oordeel over Het zwijgen van Maria Zachea vormen door secundaire literatuur (interviews, recensies) te lezen en te vergelijken met je eigen eerste oordeel over het boek.

A

Op internet kun je een aantal bronnen vinden over het boek: interviews met de schrijfster, besprekingen van het boek, informatie op de website van de schrijfster en haar uitgever (zie Bronnen).
Bekijk alle bronnen. Lees minimaal drie van de genoemde bronnen kritisch en maak aantekeningen.

B

Je gaat nu toewerken naar een eigen beoordeling van het boek.

  1. Maak een lijstje met de positieve punten die er in de besprekingen worden genoemd.
  2. Er is ook kritiek. Wat is de kern van de kritiek?
  3. Natuurlijk heb je zelf al een oordeel over het boek gevormd bij het lezen. Door besprekingen van anderen te lezen, kan dat oordeel wat bijgesteld worden, maar dat hoeft niet.
    Noteer in schema wat jij de sterkste en de zwakste kanten van het boek vindt. Denk daarbij bijvoorbeeld aan: leesgemak, schrijfstijl, (belangwekkende?) inhoud, karaktertekening, spanning, maatschappelijk belang, actualiteit, educatieve waarde, leesplezier.
  4. Schrijf op basis van je notities een korte recensie van het boek (ca. 400 woorden) en betrek daarin ook de oordelen die je in de secundaire literatuur gevonden hebt.
Bronnenjudithkoelemeijer.nl | website van de schrijfster
trouw.nl | interview met de schrijfster n.a.v. het verschijnen van het boek in 2001
volkskrant.nl | recensie van Aleid Truijens
hebban.nl | recensie van Anne-Marie van den Bosch
leestafel.info | recensie en interview
recensies.infonu.nl | recensie
boekgrrls.nl | recensie
Gemaakt doorJan Erik Grezel




Het zwijgen van Maria Zachea - Koelemeijer, JudithNiveau 1

Het zwijgen van Maria Zachea

Auteur:Koelemeijer, Judith
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:Plataan
Plaats:Zutphen
Aantal pagina's:255
Genre:biografie, familieroman, non-fictie, oral history, familiegeschiedenis
Tags:familie, jaren ‘50, jaren ‘60, ouder-kindrelatie, ouderdom, waargebeurd
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, luisterboek en op Daisy-rom.
Het boek is bekroond met de NS Publieksprijs (2002), de Zaanse cultuurprijs (2002) en het Gouden Ezelsoor (2003).

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 augustus 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Het zwijgen van Maria Zachea - Koelemeijer, JudithNiveau 1

Het zwijgen van Maria Zachea

Auteur:Koelemeijer, Judith
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:Plataan
Plaats:Zutphen
Aantal pagina's:255
Genre:biografie, familieroman, non-fictie, oral history, familiegeschiedenis
Tags:familie, jaren ‘50, jaren ‘60, ouder-kindrelatie, ouderdom, waargebeurd
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, luisterboek en op Daisy-rom.
Het boek is bekroond met de NS Publieksprijs (2002), de Zaanse cultuurprijs (2002) en het Gouden Ezelsoor (2003).

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 augustus 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Het zwijgen van Maria Zachea - Koelemeijer, JudithNiveau 1

Het zwijgen van Maria Zachea

Auteur:Koelemeijer, Judith
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:Plataan
Plaats:Zutphen
Aantal pagina's:255
Genre:biografie, familieroman, non-fictie, oral history, familiegeschiedenis
Tags:familie, jaren ‘50, jaren ‘60, ouder-kindrelatie, ouderdom, waargebeurd
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, luisterboek en op Daisy-rom.
Het boek is bekroond met de NS Publieksprijs (2002), de Zaanse cultuurprijs (2002) en het Gouden Ezelsoor (2003).

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 augustus 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Het zwijgen van Maria Zachea - Koelemeijer, JudithNiveau 1

Het zwijgen van Maria Zachea

Auteur:Koelemeijer, Judith
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:Plataan
Plaats:Zutphen
Aantal pagina's:255
Genre:biografie, familieroman, non-fictie, oral history, familiegeschiedenis
Tags:familie, jaren ‘50, jaren ‘60, ouder-kindrelatie, ouderdom, waargebeurd
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, luisterboek en op Daisy-rom.
Het boek is bekroond met de NS Publieksprijs (2002), de Zaanse cultuurprijs (2002) en het Gouden Ezelsoor (2003).

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 augustus 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Het zwijgen van Maria Zachea - Koelemeijer, JudithNiveau 1

Het zwijgen van Maria Zachea

Auteur:Koelemeijer, Judith
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:Plataan
Plaats:Zutphen
Aantal pagina's:255
Genre:biografie, familieroman, non-fictie, oral history, familiegeschiedenis
Tags:familie, jaren ‘50, jaren ‘60, ouder-kindrelatie, ouderdom, waargebeurd
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, luisterboek en op Daisy-rom.
Het boek is bekroond met de NS Publieksprijs (2002), de Zaanse cultuurprijs (2002) en het Gouden Ezelsoor (2003).

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 augustus 2017.

 

Introductie

Judith Koelemeijer (1967) schreef volgens de biografie op haar website als kind al graag verhalen. Na een studie Nederlands en Culturele Studies deed ze een korte journalistieke opleiding en werkte ze enige jaren voor de Volkskrant. Het liefst maakte ze reportages waarin 'gewone mensen met bijzondere verhalen' aan het woord kwamen. In de avonduren schreef ze aan haar familiegeschiedenis die in 2001 als Het zwijgen van Maria Zachea uitkwam. Het werd een bestseller. Er zijn inmiddels meer dan een kwart miljoen exemplaren van verkocht.
Sinds 2000 wijdt Koelemeijer zich helemaal aan het schrijverschap. Een van haar recente boeken is Hemelvaart, over de dood van een jeugdvriendin tijdens een vakantie op een Grieks eiland.
Koelemeijer geeft ook cursussen 'literaire non-fictie' en 'verhalende journalistiek', in samenwerking met Frank Westerman en Jan Brokken.
Momenteel werkt Koelemeijer aan een grote biografie van de Joodse schrijfster Etty Hillesum (1913-1943). Het boek wordt in 2020 verwacht. 

Inhoud

Eind jaren tachtig. Een oude (groot)moeder heeft een hersenbloeding gehad en is daardoor hulpbehoevend. Haar twaalf volwassen kinderen gaan om beurten voor haar zorgen. De verwachting is dat zij niet lang meer zal leven, maar de oude moeder houdt het nog acht jaar vol. Ze hult zich steeds meer in stilzwijgen tot ze helemaal niets meer zegt.
Een kleinkind, de journaliste Judith Koelemeijer, raakt geïntrigeerd door het beeld van haar zwijgende grootmoeder. Judith vraagt zich af hoe die vrouw dertien kinderen heeft grootgebracht (één jongen is rond zijn twintigste overleden) en zij gaat op zoek naar de geschiedenis van haar familie. Wat denken de twaalf kinderen (haar ooms en tantes van vaderszijde) over hun moeder, nu ze avond aan avond tegenover haar zitten. Wat weten ze van haar? Wat weten ze eigenlijk van elkaar? Hoe kijken ze terug op hun gezamenlijke jeugd in de jaren vijftig en zestig?
Hun verhalen zijn onthullend. Ook al leefden ze vroeger onder één dak, dicht op elkaar, de broers en zussen blijken elkaar nauwelijks te kennen. Iedereen hield zijn zorgen voor zichzelf en zweeg. En alle twaalf bewaren ook heel verschillende herinneringen aan het ouderlijk huis. Ze vertellen elk hun eigen verhaal: de keurige oudste dochters die zo laat trouwden, de 'professoren' die in de stad studeerden, de 'werkers' die het hoveniersbedrijf van hun vader overnamen, de 'kleintjes' die de vrijheid veroverden.

Moeilijkheid

Het zwijgen van Maria Zachea is een zeer makkelijk leesbaar boek. Leerlingen van N1 die geïnteresseerd zijn in familiegeschiedenissen tegen de achtergrond van maatschappelijke veranderingen, zullen dit een fijn boek vinden. Ook voor leerlingen die zich willen verdiepen in familierelaties – vooral die in de jaren vijftig en zestig – is het een aanrader.
Een probleem is misschien dat de familiegeschiedenis zich in een andere tijd afspeelt. Leerlingen moeten zich kunnen verplaatsen in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw en moeten de conflicten kunnen begrijpen die toen speelden in gezinnen, zoals ontkerkelijking, politieke bewustwording, vrouwenemancipatie. Van een duidelijke identificatie met jonge mensen in het boek zal waarschijnlijk geen sprake zijn, tenzij ze conflicten binnen gezinnen in een algemeen perspectief kunnen zien.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies 

Indicatoren 

Toelichting | complicerende factoren 

Algemene vereisten 

Bereidheid  Het boek is met gemak te lezen, ook voor een N1-lezer. De toon is licht, de zinnen zijn opvallend eenvoudig. De omvang van 250 pagina’s is geen bezwaar, de pagina’s zijn niet dichtbedrukt en het verhaal zoals dat door de twaalf 'kinderen' verteld wordt, is zeer overzichtelijk.
Wel moet de lezer zich kunnen verplaatsen in een familiegeschiedenis die zestig tot zeventig jaar geleden speelde. De conflicten in het gezin horen bij die tijd. De lezer moet bereid zijn om zich te verdiepen in problemen die misschien wat ver van hem afstaan.
  Interesses  Dit is geen roman, maar een relaas van twaalf broers en zusters over hun ouderlijk huis. De twaalf verhalen vormen tezamen een afgerond, waargebeurd geheel. Voor de lezer die geïnteresseerd is in een familiegeschiedenis die pakweg de jaren vijftig tot zeventig van de vorige eeuw omvat, is het boek een aanrader.
Een dragend element in het boek is de zorg voor de moeder. Voor lezers die belangstelling hebben voor of ervaring hebben met mantelzorg heeft het boek ook zeker wat te bieden. De twaalf volwassenen nemen de zorg voor de moeder bij toerbeurt op zich en ieder doet dat op z’n eigen manier.  
  Algemene kennis  Het helpt als de lezer enigszins een beeld heeft van het leven van grote gezinnen in de jaren vijftig en zestig. Niettemin krijgt de lezer juist door het boek ook inzicht in de manier waarop het in zo’n groot gezin eraan toeging in die tijd.
Hetzelfde geldt voor de situatie van de moeder. Wie enige kennis heeft van (de omgang met) dementerende ouderen, herkent veel in het boek.
Het boek geeft daarnaast een tijdsbeeld van de jaren vijftig en zestig. Enige kennis van de grote maatschappelijke veranderingen (ontkerkelijking, democratisering, seksuele revolutie, invloed van het marxisme, feminisme, nieuwe cultuuruitingen zoals popmuziek) maakt het lezen nog eenvoudiger waardoor de heftige conflicten die ontstaan beter begrepen worden.
  Specifieke literaire en culturele kennis  n.v.t.

Vertrouwdheid met literaire stijl 

Vocabulaire  Eenvoudig. Voor een N1-lezer geen probleem.
  Zinsconstructies  Geen probleem. 
  Stijl  Sober. Er is weinig beeldspraak, de stijl is uitermate direct. Dat is prettig voor lezers van N1.

Vertrouwdheid met literaire personages 

Karakters  Het gaat hier niet om literaire personages. Van de volwassen kinderen die 'aan het woord' zijn, krijg je wel een beeld doordat de schrijfster de personen laat spreken en denken in de derde persoon. Ze kruipt in hun huid. Dat gaat zo ongemerkt dat dit procedé geen problemen oplevert, ook niet voor N1-lezers. Bijvoorbeeld: 'Hij vroeg zich soms af of moe ooit naar kinderen had verlangd. Had zij alle dertien echt willen hebben? Had ze hém willen hebben?' (Jan, p. 79) 
  Aantal karakters  Er zijn twaalf volwassen kinderen en de moeder. Daarnaast is er de schrijfster (een kleinkind van Maria), maar die is alleen in het 'Vooraf' direct aan het woord.
De vader komt ook regelmatig in beeld en er is Jos, de oudste zoon die als twintiger omkomt in militaire dienst.
  Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters  Het gaat hier niet om 'de ontwikkeling'. De relaties tussen de kinderen en de ouders en tussen de broers en zusters onderling staan wel op de voorgrond. Deze verhoudingen worden duidelijk beschreven en zijn begrijpelijk voor de N1-lezer.

Vertrouwdheid met literaire procedés 

Spanning  Echte spanning ontbreekt in het boek. Wel is er gaandeweg sprake van een soort raadsel: waarom zwijgt de moeder toch zo hardnekkig? De N2-lezer waardeert de psychologische spanning meer dan de N1-lezer.  
  Chronologie  De verhalen staan min of meer in chronologische volgorde doordat het boek begint met het relaas van de oudste dochter en eindigt met dat van de jongste zoon. Maar de verhalen overlappen elkaar wel, doordat broers en zussen die vlak na elkaar geboren zijn, deels over dezelfde periode vertellen.  
  Verhaallijn(en)  Niet van toepassing. Van elk 'personage' wordt een soort fragmentarische biografie gegeven: het gaat om het levensdeel dat de persoon deelt met leden van het gezin, naast school en werk. Dus de relatie tot de moeder, de vader en de andere broers en zusters wordt belicht. Het werk is vooral van belang voor de ouderen. De oudste vier broers gaan (moeten?) 'in de zaak', het hoveniersbedrijf van de vader. De jongeren krijgen de kans naar school te gaan en te studeren. De verhaallijnen zijn deels vervlochten, maar ze zijn goed te volgen.
  Perspectief  Geen probleem. Door de hoofdstuktitels is volstrekt duidelijk over wie het hoofdstuk gaat. Wel is het noodzakelijk in te zien dat ieder voor zich vertelt over de periode thuis. Die periodes overlappen voor kinderen die vlak na elkaar zijn geboren.
  Betekenis  Het zwijgen van Maria Zachea geeft een portret van een groot gezin in de jaren veertig, vijftig en zestig van de 20e eeuw tegen de achtergrond van maatschappelijke ontwikkelingen. Het verhaal wordt vanuit het nu (dat is rond het jaar 2000) verteld, dus in retrospectief.
De kern van de familiegeschiedenis is dat het leven in zo’n groot gezin voor de meeste gezinsleden een kwestie was van 'aanpakken', 'niet lullen maar poetsen'. Problemen, die in elk gezin voorkomen, werden - anders dan in latere decennia het geval was – meestal niet besproken. Dat is één betekenis van de titel: de moeder zweeg vroeger vooral.
De titel verwijst ook naar de situatie van nu: de moeder zegt nauwelijks nog iets totdat ze helemaal zwijgt. Ze raakt door dementie steeds meer in zichzelf gekeerd.
De titel krijgt door het verhaal dus een dubbele betekenis. Dat is voor een N1-lezer misschien niet zo snel duidelijk. Een N2-lezer heeft daar minder problemen mee.

Relevante bronnen voor docenten 

  judithkoelemeijer.nl | website van de schrijfster
trouw.nl | interview met de schrijfster n.a.v. het verschijnen van het boek in 2001

 

Geschreven door:

Jan Erik Grezel