Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... - Couperus, LouisNiveau 5

Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1906
Uitgeverij:L.J. Veen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:326
Genre:familieroman, naturalistische roman, psychologische roman
Tags:familie, geheim, huwelijk, liefde, misdaad, Nederlands-Indië, ouderdom, overspel
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 2008 naast de theatervoorstelling door Ger Thijs bewerkt tot hoorspel op cd, met de daarbij behorende theatertekst in boekvorm.
In 1975/6 bewerkt tot televisieserie door Walter van der Kamp; in 2006 is de verkorte versie op dvd uitgebracht.
In 1923 ontving Couperus de Tollensprijs voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 oktober 2017.

 

Over de auteur

Louis Couperus (1863-1923) heeft een omvangrijk oeuvre bij elkaar geschreven, dat onder meer Indische romans, Haagse romans, klassieke romans, familie- en reisromans omvat. In zijn jeugd heeft Couperus enkele jaren met zijn ouders doorgebracht in Nederlands-Indië. Later is hij er met zijn vrouw (waarschijnlijk een verstandshuwelijk, omdat men aanneemt dat Couperus homoseksueel was) nog wel eens geweest.
In zijn Haagse periode van realisme en naturalisme schreef Louis Couperus drie meesterwerken: Eline Vere (1888), De boeken der kleine zielen (1901-03) en Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... (1906).
Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... behoort tot het genre van de familieroman. Daarin toont Couperus zich een kind van zijn tijd. Het genre genoot rond 1900 grote populariteit in Europa. Daarnaast vertoont de roman veel invloeden van het naturalisme, een stroming die vooral in Frankrijk opgang maakte. Schijvers en wetenschappers hielden zich in grote getale bezig met de vraag waardoor het lot van de mens wordt bepaald en kwamen tot de conclusie dat er drie bepalende factoren waren: het 'ras' waartoe hij behoort, de omgeving waarin hij opgroeit ('milieu') en het tijdsgewricht ('moment') waarin hij leeft.

Inhoud

Er zijn twee verhaallijnen. De eerste gaat over de familie die in de greep is van een verschrikkelijk geheim. Angstvallig houden de stokoude Ottilie Dercksz en meneer Takma het geheim voor zich, benauwd om nog erger onheil over de familie af te roepen. Gaandeweg wordt duidelijk dat vrijwel iedereen al lang op de hoogte is. Niemand weet echter wie er precies wel en niet op de hoogte is, waardoor de familieleden hun gevoelens niet met elkaar kunnen delen. Gaandeweg worden de familieleden steeds somberder en angstiger.
De tweede verhaallijn vertelt over de jongste telg, die niet voor niets Lot heet. Hij trouwt met zijn nicht Elly zonder zelf goed te weten waarom. Hij maakt zich continu zorgen over de vloek die lijkt te rusten op de huwelijken in zijn familie. 

Leesaanwijzingen

Lees eerst de opdrachten goed door voordat je het boek gaat lezen. Ondanks de oude taal is het boek goed te volgen. Let wel op: vrijwel in het begin lees je al wat er gebeurd is in Nederlands-Indië maar toch blijft het spannend om de familieperikelen te volgen. Maak eventueel aantekeningen om de vele personages uit elkaar te kunnen houden of kijk zelf op scholieren.com voor een overzicht van de personages. Misschien moet je wennen aan de taal van Couperus. Lees gewoon door want waarschijnlijk wen je al snel aan het ouderwetse woordgebruik.

Om over na te denken

Hoeveel invloed heeft het doen en laten van mijn familie op mij? Wat heb ik eigenlijk met hen te maken? Kan ik zonder hen verder met mijn leven? Wil ik dat?
Is je lot al bepaald als je geboren wordt of kun je zelf bepalen wat je doet met je leven?
Kunnen geheimen geheim blijven of lekken ze uiteindelijk toch altijd uit? Als jij een vreselijk geheim kent van iemand, moet je daar dan iets mee doen? Staat het jouw geluk in de weg?

Waardering

'In het begin dacht ik hoe kom ik hier ooit doorheen, maar naarmate ik verder las werd het me allemaal veel duidelijker. Het is in het begin behoorlijk verwarrend. Er zijn zoveel personen die allemaal een verschillende relatie met elkaar hebben. Het boek leest wel goed. Het is goed te begrijpen, al worden er soms wel vreemde woorden gebruikt. Dit komt waarschijnlijk omdat het al een zeer oud boek is. Het taalgebruik is echt nog van die tijd. Maar juist door dat eigenaardige taalgebruik en het enorme psychologisch begrip van de schrijver is het verhaal heel boeiend. Ik heb ervan genoten en het is zeker een aanrader voor mensen van mijn leeftijd.'
Tjerk, 5 vwo, op: scholieren.com

'Ik vond dit boek leuk om te lezen, hoewel het begin moeilijk was vanwege het grote aantal personen dat in een paar hoofdstukken tijd aan de lezer wordt voorgesteld, en waarvan er ook nog eens drie dezelfde naam hebben. Ik kan me niet echt vereenzelvigen met een van de personen uit het boek. Ik ben het ook niet eens met de mening van Lot dat het vreselijk is om oud te worden, maar dit heeft mijn kijk op, noch mijn mening over het boek veranderd.'
Benjamin, 4 vwo, op: scholieren.com

'Er werd erg lang op bepaalde dingen ingegaan en er gebeurde verder niet ongelofelijk veel belangrijks om het hoofdonderwerp, de moord in Indië, heen. Daarmee bedoel ik onder andere Ina D'Herbourg: zij wil ongelofelijk graag weten wat voor geheim er in de familie zit en in hele stukken van het verhaal wordt er daarop ingegaan terwijl ik vind dat dit er eigenlijk niet zoveel mee te maken heeft.'
Meiske, 6 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

literatuurgeschiedenis.nl | beknopte informatie over leven en werk
louiscouperus.nl | website van het Louis Couperus Genootschap, dat bestaat uit liefhebbers van het werk van de schrijver
kb.nl | informatie over Couperus bij de Koninklijke Bibliotheek (Den Haag)

Geschreven door:

Gea Veenstra

Suggesties


Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... - Couperus, LouisNiveau 5

Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1906
Uitgeverij:L.J. Veen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:326
Genre:familieroman, naturalistische roman, psychologische roman
Tags:familie, geheim, huwelijk, liefde, misdaad, Nederlands-Indië, ouderdom, overspel
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 2008 naast de theatervoorstelling door Ger Thijs bewerkt tot hoorspel op cd, met de daarbij behorende theatertekst in boekvorm.
In 1975/6 bewerkt tot televisieserie door Walter van der Kamp; in 2006 is de verkorte versie op dvd uitgebracht.
In 1923 ontving Couperus de Tollensprijs voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 oktober 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... - Couperus, LouisNiveau 5

Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1906
Uitgeverij:L.J. Veen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:326
Genre:familieroman, naturalistische roman, psychologische roman
Tags:familie, geheim, huwelijk, liefde, misdaad, Nederlands-Indië, ouderdom, overspel
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 2008 naast de theatervoorstelling door Ger Thijs bewerkt tot hoorspel op cd, met de daarbij behorende theatertekst in boekvorm.
In 1975/6 bewerkt tot televisieserie door Walter van der Kamp; in 2006 is de verkorte versie op dvd uitgebracht.
In 1923 ontving Couperus de Tollensprijs voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 oktober 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... - Couperus, LouisNiveau 5

Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1906
Uitgeverij:L.J. Veen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:326
Genre:familieroman, naturalistische roman, psychologische roman
Tags:familie, geheim, huwelijk, liefde, misdaad, Nederlands-Indië, ouderdom, overspel
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 2008 naast de theatervoorstelling door Ger Thijs bewerkt tot hoorspel op cd, met de daarbij behorende theatertekst in boekvorm.
In 1975/6 bewerkt tot televisieserie door Walter van der Kamp; in 2006 is de verkorte versie op dvd uitgebracht.
In 1923 ontving Couperus de Tollensprijs voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 oktober 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... - Couperus, LouisNiveau 5

Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1906
Uitgeverij:L.J. Veen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:326
Genre:familieroman, naturalistische roman, psychologische roman
Tags:familie, geheim, huwelijk, liefde, misdaad, Nederlands-Indië, ouderdom, overspel
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 2008 naast de theatervoorstelling door Ger Thijs bewerkt tot hoorspel op cd, met de daarbij behorende theatertekst in boekvorm.
In 1975/6 bewerkt tot televisieserie door Walter van der Kamp; in 2006 is de verkorte versie op dvd uitgebracht.
In 1923 ontving Couperus de Tollensprijs voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 oktober 2017.

 

Opdrachten

BoekCouperus, Louis, Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...
NummerN4/1
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusperspectief
Je leert

de werking van het perspectief analyseren.

Opdracht

A

Wat vind jij van de acties van de onderstaande personages uit Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...? Geef je mening door de zinnen 1 tot en met 8 aan te vullen met een van de volgende oordelen:

  • prima/uitstekend, een voorbeeld voor anderen
  • goed te begrijpen, zou ik waarschijnlijk ook zo doen
  • enigszins te begrijpen, het is moeilijk keuzes te maken in zo'n situatie
  • niet echt goed natuurlijk, maar zulke dingen gebeuren
  • een verkeerde keuze, men had beter moeten nadenken
  • afschuwelijk/onmenselijk, dit verdient een hele dikke straf
  1. Dokter Roelofsz geeft grootmoeder Ottilie niet aan bij de politie. Dit vind ik ...
  2. De zoon van Ma-boeten in Indië chanteert oom Daan. Dit vind ik ...
  3. Anton en tante Stefanie bemoeien zich zo weinig mogelijk met de familie. Dit vind ik ...
  4. Ina is erg nieuwsgierig en probeert achter het geheim te komen. Dit vind ik ...
  5. Lot en Elly gaan na een paar maanden (tijdelijk) uit elkaar. Dit vind ik ...
  6. De huwelijken van verschillende familieleden zijn gestrand. Dit vind ik ...
  7. Dochter Ottilie, zus van Lot,  wil niet trouwen omdat ze nu gelukkig is. Dit vind ik ...
  8. [Hier vul je zelf een opvallende gebeurtenis in]. Dit vind ik ...

Was het feit dat jij soms meer wist dan de personages voor jou belangrijk om jouw mening te vormen?

B

  1. Bestudeer de Literaire theorie en bron 1 over het auctoriale oftewel het alwetend vertelperspectief.
  2. De alwetende verteller hanteert een scenische vertelwijze: elk hoofdstuk is een aparte scene met een eigen spanningslijn. Heeft deze wijze van vertellen het boek meer intrigerend gemaakt voor jou of juist niet? Leg je antwoord uit.
  3. Het gevaar van een scenische vertelwijze is dat het verhaal verbrokkeld wordt. Is dat hier ook het geval? Leg je antwoord uit.
  4. Als Couperus het verhaal verteld zou hebben vanuit het perspectief van Harold, welke informatie zou je dan missen?
  5. Zoek drie situaties in het boek die Couperus alleen maar kon vertellen door gebruik te maken van een auctoriaal vertelperspectief. Vermeld deze situaties in de linkerkolom van onderstaande tabel.
  6. Leg ook uit welke invloed het heeft op jou als lezer dat je soms al eerder dan het personage weet wat er speelt. Vul jouw antwoord in de rechterkolom van onderstaande tabel in.

Tabel

  Situatie                                               Invloed auctoriaal vertelperspectief        
1    
2    
3    

 

C

  1. Kun je begrijpen waarom Couperus het verhaal op deze manier heeft verteld? Had hij het verhaal ook gewoon helemaal door de ogen van één personage kunnen vertellen? Wat was er dan anders geweest?
  2. Vind je het prettig dat Couperus hier een auctoriaal vertelperspectief heeft gehanteerd? Leg je antwoord uit.
(Literaire)theorie

'Auctoriaal perspectief', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen: Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 102-103.

Bronnen
  1. literatuurgeschiedenis.nl | 'De alwetende verteller'
Gemaakt doorGea Veenstra



BoekCouperus, Louis, Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...
NummerN4/2
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonages
Je leert

reflecteren op de manier waarop personages reageren op gebeurtenissen.

Opdracht

A

Harold maakt op zijn dertiende iets afschuwelijks mee: hij is heimelijk getuige van de moord op zijn vader en het wegslepen van het 'Ding' dat voorbijgaat. Hij durft er met niemand over te praten en wordt een eenzame en melancholieke oude man. Is Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... daarmee ook een droevige roman? Heb je tijdens het lezen medelijden met een personage gehad? Kies uit: ja, regelmatig / een enkele keer / nee, nooit. Leg je keuze uit.

B

Mensen reageren allemaal verschillend wanneer ze een verschrikkelijke gebeurtenis hebben meegemaakt. Toch hebben onderzoekers wel een aantal gedragingen gevonden die je vaak terugziet bij mensen die een trauma moeten verwerken en/of rouwen. Hieronder zie je de meestvoorkomende:

Herbeleven

  • steeds weer aan de gebeurtenis denken
  • naspelen wat er is gebeurd
  • nachtmerries hebben
  • heftig reageren op dingen die aan de gebeurtenis doen denken (emotioneel of lichamelijk)

Vermijden

  • er niet over willen praten
  • plaatsen, dingen of mensen die doen denken aan de gebeurtenis vermijden
  • ontkennen dat het is gebeurd
  • zich terugtrekken/afzonderen
  • plezier in hobby's en interesses verliezen
  • negatieve gedachten over de toekomst hebben

Verhoogde prikkelbaarheid

  • moeite hebben met concentreren
  • moeilijk inslapen/doorslapen
  • snel boos zijn op anderen
  • snel schrikken (bijvoorbeeld van harde geluiden)
  • heel waakzaam zijn

Overige reacties

  • schuldgevoelens hebben
  • last hebben van buikpijn/hoofdpijn
  • regressief gedrag (bijvoorbeeld weer in bed plassen of duimzuigen, zich aan ouders vastklampen)
  • roekeloos zijn (bijvoorbeeld zonder te kijken de straat oversteken)

Welke van deze gedragingen zie je ook bij Harold terug? Vul hiervoor de volgende tabel in:

Gedraging

Hier heeft Harold wel/niet last van...

omdat...

Herbeleven    
Vermijden    
Verhoogde prikkelbaarheid    
Overige reacties    

 

C

Harold woont als weduwnaar in bij het gezin van zijn nieuwsgierige dochter Ina D'Herbourg. Zij is enorm op geld belust en constant bezig met de inkomsten van anderen, zodat haar dochter zoveel mogelijk zal erven. Harolds broer Daan komt in deel II uit Indië, omdat hij gechanteerd wordt door een zoon van de baboe Ma-Boeten. Ina luistert hun gesprek af. Dit maakt haar nog nieuwsgieriger en zij probeert iedereen in haar omgeving uit te horen over wat er zestig jaar geleden in Indië is gebeurd. In het tweede deel van hoofdstuk 3 ondervraagt zij haar vader Harold. Bij welke van de bovenstaande gedraging past dit hoofdstuk het best? Licht je antwoord toe.

D

In deel II,  hoofdstuk 12, sterft grootmoeder Ottilie als laatst van de drie oude mensen. Harold verwachtte dat het 'Ding' voorgoed verdwenen zal zijn. Passen de gevoelens die hij dan heeft bij de gedragingen uit opdracht B? Licht je antwoord toe.

E

Stel je voor: Couperus had de scènes uit vraag 3 en 4 vanuit het ik-perspectief van Harold geschreven. Met welke uitspraken ben je het dan eens en met welke niet? Licht je keuze steeds toe.

A. Van oude mensen zou dan een emotioneler boek zijn;
B. Van oude mensen zou dan een beter boek zijn;
C. Van oude mensen zou dan een geschikter boek zijn voor mensen die zelf een trauma te verwerken hebben;
D. Van oude mensen zou een boek zijn waar je dieper over moet nadenken dan nu het geval is.

Gemaakt doorGea Veenstra




Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... - Couperus, LouisNiveau 5

Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1906
Uitgeverij:L.J. Veen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:326
Genre:familieroman, naturalistische roman, psychologische roman
Tags:familie, geheim, huwelijk, liefde, misdaad, Nederlands-Indië, ouderdom, overspel
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 2008 naast de theatervoorstelling door Ger Thijs bewerkt tot hoorspel op cd, met de daarbij behorende theatertekst in boekvorm.
In 1975/6 bewerkt tot televisieserie door Walter van der Kamp; in 2006 is de verkorte versie op dvd uitgebracht.
In 1923 ontving Couperus de Tollensprijs voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 oktober 2017.

 

Opdrachten

BoekCouperus, Louis, Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...
NummerN5/1
Niveau5
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusliteraire stroming
Je leert

kenmerken van een literaire stroming te herkennen, te benoemen en op waarde te schatten.

Opdracht

A

  1. In hoeverre word jij/jouw leven beïnvloed door jouw omgeving? Geef hiervan een voorbeeld.
  2. In hoeverre word jij/jouw leven beïnvloed door de tijd waarin je leeft? Geef hiervan een voorbeeld.
  3. In hoeverre word jij/jouw leven beïnvloed door erfelijke factoren? Geef hiervan een voorbeeld.

B

Lees de Literaire theorie over het naturalisme en bron 1.
Beantwoord nu de volgende vragen en vul je antwoorden in de onderstaande tabel in.

  1. Noem één personage dat duidelijk beïnvloed wordt door zijn/haar milieu en geef een voorbeeld van die beïnvloeding.
  2. Noem één personage dat duidelijk beïnvloed wordt door zijn/haar tijd en geef een voorbeeld van die beïnvloeding.
  3. Noem één personage dat duidelijk beïnvloed wordt door erfelijke factoren en geef een voorbeeld van die beïnvloeding.

Je mag eventueel voor één en hetzelfde personage kiezen om de bovenstaande drie vragen te beantwoorden.

Beïnvloed door 

Personage           

Voorbeeld                                              

Ras    
Milieu    
Moment    

 

C

In deel I, hoofdstuk 3 spreekt grootmoeder haar vrees uit over de erfzonde, de noodlotsgedachte: 'maar ze weten niet…. Zij erven de straf voor wat wij gedaan hebben.'

  1. Wat wordt bedoeld met de noodlotsgedachte?
  2. Geloofde Lot hier ook in? Leg je antwoord uit.
  3. Er is een moment dat Lot denkt dat hij misschien het familiefatum kan doorbreken. Wat/wie is daar de oorzaak van?
  4. In deel II gaat het uiteindelijk toch mis tussen Lot en Elly geheel volgens de regels van het naturalisme. Waarom kon het niet goed aflopen voor het pas getrouwde stel volgens de schrijfregels van die tijd?
  5. De twee verhaallijnen hebben een fatale samenhang. Waar wil Couperus je over laten nadenken?

D

Ben jij gevoelig voor de ideeën van het naturalisme? Heeft de roman jou bijvoorbeeld laten nadenken over jouw levensloop en eigen verantwoordelijkheid? Leg je antwoord uit.

(Literaire)theorie

'Naturalisme', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen: Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 41 en 89.

Bronnen
  1. literatuurgeschiedenis.nl | 'Literatuur als wetenschap'
Gemaakt doorGea Veenstra



BoekCouperus, Louis, Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...
NummerN5/2
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focusoeuvre
Je leert

een roman tegen de achtergrond van het oeuvre van een schrijver plaatsen.

Opdracht

Jullie gaan samen een PowerPoint-presentatie maken over het oeuvre van Couperus. Daarin plaatsen jullie ook de roman Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan.... Hieronder wordt beschreven hoe jullie dat kunnen aanpakken, maar vraag ook je docent wat interessant is om te verwerken in jullie presentatie. Spreek dan meteen ook af wanneer jullie de presentatie houden en hoe lang de presentatie zal duren.

A

Wat weet je al over Louis Couperus? Schrijf allebei zoveel mogelijk weetjes en feiten op en bespreek die met elkaar. Welke informatie is nuttig of interessant om in je presentatie te verwerken? Kijk bij D welke informatie je moet vergaren.

B

Bespreek nu samen wat je moeilijk/oninteressant/saai vond van Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan.... Zijn er stukken die niet duidelijk waren? Stel elkaar vragen over het werk en probeer samen tot antwoorden te komen.

C

Bespreek ook samen wat je mooi/boeiend/vernieuwend vond van Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan.... Zijn er stukken die (voor die tijd) opzienbarend waren? Stel elkaar vragen over het werk en probeer samen tot antwoorden te komen.

D

Zoek uit tot welke stroming Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... wordt gerekend en wat de algemene kenmerken zijn. Behoren alle werken van Couperus tot deze stroming? Geef een zorgvuldig antwoord. Je kunt gebruikmaken van onderstaande bronnen.

E

Jullie gaan nu werken aan de PowerPoint-presentatie. Bekijk onderstaande tabel. Daarin staat welke informatie jullie in je presentatie kunnen verwerken. Kies ten minste 9 onderdelen uit als je als tweetal werkt. Kies ten minste 7 onderdelen uit als je individueel werkt.
Spreek af wie er wat uitzoekt en verwerkt. Bedenk ook samen welke volgorde van de dia's het meest logisch is. Je presenteert je eigen werk. Het is de bedoeling dat jij iets kunt vertellen over de informatie die op jouw dia's staat. Je moet dus voor jezelf aantekeningen maken over wat jij gaat vertellen per dia. Natuurlijk zorgen jullie ook voor een mooie en passende lay-out.

Wat

Wie

Collage van verschillende werken en een foto van Couperus in het midden.  
Een aantal opvallende en/of typerende citaten van Couperus.  
Een drietal kenmerken van Couperus als mens.  
Autobiografische elementen van Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... en het belang van deze elementen voor het leven van Couperus.  
Stroming waartoe Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... behoort; aantal kenmerken van deze stroming en een aantal voorbeelden uit de roman.  
Voorbeelden van zaken die in het leven van Couperus belangrijk waren en citaten die dit illustreren.  
Een rubriek 'Wist je dat?' met bijzonderheden over Couperus: wat valt je op als je over hem leest? Wat is leuk of interessant voor anderen om over hem te weten? Wat maakt hem bijzonder?  
Uitspraken van Couperus over zichzelf en Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan....  
Wat jullie moeilijk/interessant vonden aan Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan....  
Over het schrijverschap van Couperus: wilde Couperus altijd al schrijver worden? Wat vonden zijn ouders daarvan? Hoe werd tegen hem aangekeken in zijn tijd? Werd hij gewaardeerd? Kon hij leven van zijn schrijverschap?   
Centrale thema's of rode draad in het oeuvre van Couperus: is er sprake van steeds terugkerende gebeurtenissen, onderwerpen, motieven?

 

 

 

Bronnen
  1. literatuurgeschiedenis.nl | 'Louis Couperus'
  2. literatuurgeschiedenis.nl | 'Tachtig: de beuk erin'
  3. louiscouperus.nl | website van het Louis Couperus Genootschap
Gemaakt doorGea Veenstra




Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... - Couperus, LouisNiveau 5

Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1906
Uitgeverij:L.J. Veen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:326
Genre:familieroman, naturalistische roman, psychologische roman
Tags:familie, geheim, huwelijk, liefde, misdaad, Nederlands-Indië, ouderdom, overspel
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 2008 naast de theatervoorstelling door Ger Thijs bewerkt tot hoorspel op cd, met de daarbij behorende theatertekst in boekvorm.
In 1975/6 bewerkt tot televisieserie door Walter van der Kamp; in 2006 is de verkorte versie op dvd uitgebracht.
In 1923 ontving Couperus de Tollensprijs voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 oktober 2017.

 

Opdrachten

BoekCouperus, Louis, Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...
NummerN6/1
Niveau6
Studielast4 slu
Werkvormtweetal
Focusstijl
Je leert

stijlkenmerken herkennen en reflecteren op het esthetische karakter ervan.

Opdracht

Een groot aantal klassiekers uit de Nederlandse literatuur wordt hertaald om het werk leesbaar te maken voor de hedendaagse lezers. Het Louis Couperus Genootschap (bron 1) organiseert een symposium om de mogelijkheden van hertaling en de behoefte daaraan te onderzoeken.

A

Bekijk het filmpje van Draadstaal (bron 2). Wat valt je vooral op bij het taalgebruik van Fred? Noteer allebei jullie bevindingen.

B

Bestudeer individueel bron 3 over het impressionisme. Welke stijlkenmerken kun je vinden over deze stroming? Bekijk elkaars bevindingen en noteer de kenmerken die jullie herkennen in Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan....

C

  1. Welk kenmerk van het impressionisme herken je in het (onbedoelde) taalgebruik van Fred?
  2. Geef drie voorbeelden van neologismen die Fred ter plekke bedenkt.
  3. Zoek bij drie stijlkenmerken die jullie aanspreken van het impressionisme een voorbeeld in Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan.... Als deze stijl jullie totaal niet aanspreekt, laat dan aan de hand van drie voorbeelden zien waarom het jullie niet aanspreekt.
  4. Zie je overeenkomsten tussen het taalgebruik van Fred en de stijlkenmerken van het impressionisme?
  5. Couperus' stijl wordt beschouwd als impressionistisch. Tijdgenoten van Couperus vonden zijn dialogen onnatuurlijk. Ben je het hiermee eens? Leg je antwoord uit.
  6. Geef aan wat je aan de impressionistische stijlkenmerken zou willen veranderen om het boek leesbaarder te maken voor de moderne lezer en waarom je denkt dat deze veranderingen zouden bijdragen aan de leesbaarheid van het werk.
  7. Jullie maken allebei voor het Louis Couperus Genootschap een proefversie van een gemoderniseerde uitgave. Herlees de eerste twee bladzijden tot 'Zijn vrijheid, zijn onafhankelijkheid'. Herschrijf dit stuk in modern Nederlands. Je mag zinnen inkorten en opdelen als dat nodig is voor de leesbaarheid. Zoek voor ouderwetse woorden nieuwe woorden, maar zorg ervoor dat je geen anachronismen invoert.
  8. Lees elkaars herschrijving en vergelijk deze met de oorspronkelijke tekst. Beoordeel elkaar: wat levert de herschrijving op, wat gaat er verloren? Is de tekst zodanig verbeterd dat ook jongeren deze graag willen lezen?
  9. Optioneel: stuur je werk op naar het Louis Couperus Genootschap en vraag wat ze van jullie herschrijving vinden.
Bronnen
  1. louiscouperus.nl | website van het Louis Couperus Genootschap
  2. youtube.com | 'Draadstaal: Fred & Ria - De Dikke Vandale - Tokkies'
  3. literatuurgeschiedenis.nl | 'Tachtig: de beuk erin'
Gemaakt doorGea Veenstra



BoekCouperus, Louis, Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...
NummerN6/2
Niveau6
Studielast2,5 slu
Werkvormindividueel
Focusoeuvre
Je leert

reflecteren op de cultuurhistorische betekenis van het oeuvre van Louis Couperus.

Opdracht

Je gaat een beschouwing schrijven over het oeuvre van Louis Couperus en de betekenis van zijn schrijverschap voor de Nederlandse literatuur.

A

  1. Bestudeer de bronnen. Maak aantekeningen die betrekking hebben op het Fin de siècle en het gehele oeuvre van Louis Couperus.
    Let op de grote lijnen:
            - Genres die Couperus beoefende
            - Ontwikkeling(en) in/van zijn oeuvre
            - Hoogtepunten
            - Centrale thematiek van het oeuvre
  2. Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... speelt een belangrijke rol in het oeuvre van Couperus. Het sluit een periode af. Leg uit welke rol het boek speelt en hoe het als een afsluiting  gezien kan worden.

B

Bestudeer de bronnen en maak aantekeningen die betrekking hebben op de betekenis van de schrijver Louis Couperus voor de Nederlandse literatuur. Stel jezelf de volgende vragen:
- Is Louis Couperus vernieuwend geweest?
- Heeft hij de lezers aan het denken gezet?
- Heeft hij andere (latere) schrijvers beïnvloed?

C

Verwerk de informatie die je gevonden hebt in een beschouwing van ongeveer 800 woorden. Zorg ervoor dat iemand die nog niet zoveel weet van Couperus een helder overzicht krijgt van zijn schrijverschap en de betekenis van zijn oeuvre voor de Nederlandse literatuur.

Bronnen
  1. literatuurgeschiedenis.nl | 'Louis Couperus'
  2. louiscouperus.nl | website van het Louis Couperus Genootschap
  3. kb.nl | informatie over Couperus bij de Koninklijke Bibliotheek (Den Haag)
Gemaakt doorGea Veenstra




Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan... - Couperus, LouisNiveau 5

Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan...

Auteur:Couperus, Louis
Jaar uitgave:1906
Uitgeverij:L.J. Veen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:326
Genre:familieroman, naturalistische roman, psychologische roman
Tags:familie, geheim, huwelijk, liefde, misdaad, Nederlands-Indië, ouderdom, overspel
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. De integrale tekst is ook (gratis) te lezen via dbnl.org.
In 2008 naast de theatervoorstelling door Ger Thijs bewerkt tot hoorspel op cd, met de daarbij behorende theatertekst in boekvorm.
In 1975/6 bewerkt tot televisieserie door Walter van der Kamp; in 2006 is de verkorte versie op dvd uitgebracht.
In 1923 ontving Couperus de Tollensprijs voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 oktober 2017.

 

Introductie

De familieroman komt rond 1900 tot volle bloei in Europa. De bloei houdt verband met het naturalisme. In de familieromans uit deze periode staat vooral het verval van bourgeoisfamilies centraal. Dit is te verbinden met een ontwikkeling begin 1900 waarin hechte familiebanden (gebaseerd op gezamenlijk gedeelde burgerlijke normen en waarden) ter discussie kwamen te staan omdat de jongere generaties meer vrijheid wilden hebben. Couperus behoorde zelf tot een grootburgerlijke familie (Haagse bourgeoisie); en hij was een vertegenwoordiger van die jonge generaties. Door zijn homo-erotische aanleg, die regelrecht tegen de burgerlijke waarden indruiste, kwam een kritische en afstandelijke houding ten opzichte van zijn familie en de Haagse kringen hem goed uit.

Inhoud

Let op: onderstaande tekst bevat belangrijke details over de afloop van het verhaal.
Centraal staat een geheim tussen drie zeer oude mensen: mevrouw Dercksz, de heer Takma en dokter Roelofsz. Mevrouw Dercksz heeft destijds in Indië een geheime relatie gehad met de heer Takma. Toen haar man dit ontdekte heeft Takma hem gedood; mevrouw Dercksz hielp daarbij. Dokter Roelofsz heeft als doodsoorzaak verdrinking opgegeven en werd daarmee medeplichtig. De drie zeer oude mensen dragen dit geheim met zich mee. Gaandeweg wordt duidelijk dat vrijwel iedereen op de hoogte is. Zij weten echter niet wie precies het geheim kennen waardoor ze hun gevoelens niet kunnen delen met elkaar. Ze worden somber en angstig.
Het centrale personage is Lot. Hij is de kleinzoon van mevrouw Dercksz en (zonder dat Lot dit weet) van meneer Takma. Zijn moeder is namelijk de dochter van mevrouw Dercksz en meneer Takma. Hij huwt Elly; zij is de kleindochter van meneer Takma. Lot en Elly zijn dus neef en nicht, hetgeen zij zelf wel vermoeden. Lot is een charmante, ijdele, niet-zinnelijke en nogal bangelijke man (hij is vooral bang voor de ouderdom), die twijfelt aan veel, waaronder zijn schrijverschap en zijn huwelijk, maar die niet in staat is om krachtig op te treden en door te zetten. Hij komt als laatste achter het geheim.

Moeilijkheid

De moeilijkheid voor de N4-lezer schuilt niet zozeer in het taalgebruik of de lange zinnen als wel in de in eerste instantie ingewikkelde familieverhoudingen. Het vertelperspectief zal voor de N4-lezer lastig zijn door de vele dialogen en de uitgebreide gedachtegangen van de vele karakters. Voor hen is het interessant te onderzoeken wat het effect van dit perspectief is op hun lezersoordeel en op de personages. Hoe reageren zij en waarom?
Voor de N5-lezer is het boek geschikt omdat zij meer in literaire klassiekers geïnteresseerd zijn en omdat er een compleet andere sfeer en tijd met andere zeden en gewoonten aan de orde komt. Ze zullen zich de literaire stroming naturalisme eigen moeten maken om het werk optimaal te kunnen waarderen. Ook kunnen zij zich verdiepen in de plaats van het enorme oeuvre van Couperus in de Nederlandse literatuur. Couperus heeft een enorme hoeveelheid geschreven en is een erudiet persoon geweest.
Voor de N6-lezer is het een prachtige uitdaging om het werk van Couperus in kaart te brengen en zo een helder portret te schetsen van deze grote schrijver. De N5- en N6-lezer zal ook de schoonheid van de stijl van Couperus ervaren.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid De bereidheid om aandachtig te lezen is gewenst. Dit kan voor de N4-lezer een probleem zijn. De lezer zal te maken krijgen met ten eerste een groot aantal personages, ten tweede de veelvuldige weergave van gedachten en gevoelens van de hoofdpersonen. Dit kan ook voor de N5- en N6-lezer in eerste instantie voor verwarring zorgen. Er wordt immers geen stamboom verstrekt; de lezer moet tijdens het lezen de relaties tussen de personages voor zichzelf in kaart brengen.
  Interesses Het zijn vooral psychologische processen die de onderliggende betekenislaag vormen. Wat beweegt de hoofdpersonen en wat heeft hen in het verleden bewogen? Voor de N4-lezer zal het lastig zijn zich in te leven in de oude personages en door de historische afstand ook in de leefwereld van de personages. Interesse in de psychologie van de mens is noodzakelijk om het werk te kunnen begrijpen en waarderen.
  Algemene kennis

Enige kennis van de vaderlandse geschiedenis (waaronder de koloniale) en het tijdsbeeld van het fin de siècle verrijkt de leeservaring. Deze kennis is echter niet onmisbaar.

  Specifieke literaire en culturele kennis

Niet noodzakelijk, maar ook hier geldt: over hoe meer kennis de lezer beschikt, des te rijker zijn leeservaring zal zijn. Kennis van realisme en naturalisme is hier een pre. 

Vertrouwdheid met literaire stijl Vocabulaire Couperus' taal is wel soepel, maar stamt uit een heel andere tijd. De lezer stuit met grote regelmaat op woorden die hem onbekend zijn. Ook woorden en zinnen in het Frans zijn niet ongewoon. De woordkeus heeft wel betekenis voor de sfeer en de couleur locale. Lastig voor N4. Ook N5- en N6-lezers zullen hier even aan moeten wennen, maar omdat verondersteld mag worden dat zij meer bereid zijn zicht verdiepen in een wereld die zo verschilt van de hunne, zullen zij deze hindernis makkelijker nemen.
  Zinsconstructie Couperus schrijft lange zinnen waarin vaak een andere zin is ingebed. Dit kan lastig zijn voor de N4-lezer, evenal de vele dialogen. Het einde van een gedachte wordt zichtbaar gemaakt door er puntjes te plaatsen. Geen probleem voor N5 en N6.
  Stijl De impressionistische stijl zal lastig zijn voor de N4-lezer. 'De blijde blaf van de terriër galmde op, en neer over de trap stormde zijn uitbundige vaart, als struikelde hij over zijn eigen poten.'

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters Er komen veel personages in de roman voor en allen behoren ze tot de kring van de Derckszen; dit versterkt het idee van het sociale isolement waarin de familie is geraakt. In alle karakters komt wel iets tot uiting van het bepaald zijn door erfelijkheid, milieu en de tijd waarin men leefde (naturalisme). Leerlingen die al iets weten over het naturalisme zullen oog hebben voor de overeenkomsten en verschillen tussen de familielden.
  Aantal karakters Er zijn twaalf belangrijke personages. De meeste lezers, ook geoefende, hebben, zeker in het begin van de roman, moeite om de personages en generaties uit elkaar te houden. Het is voor hen belangrijk dat zij voor zichzelf bijhouden wie een relatie heeft met wie en hoe. De N5- en N6-lezer zal minder moeite hebben met de karakters maar ook voor hen geldt dat zij het beste een overzicht kunnen maken tijdens het lezen. 
   Ontwikkeling van de karakters Lot en Elly worden nader uitgediept. Ook de oude mevrouw Ottilie en meneer Takma maken een ontwikkeling door. 

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning

De spanning in het verhaal wordt vooral bepaald door het voortdurend opvoeren van romanpersonages die steeds dichter bij het geheim komen. Veel N4-lzers halen hieruit de motivatie om door te lezen.

  Chronologie De chronologie wordt soms onderbroken door flashbacks naar de nacht waarin de moord plaatsvond. Geen probleem voor N4.
  Verhaallijn(en) Er zijn twee verhaallijnen: de verhaallijn van de drie oude mensen en hun geheim en de verhaallijn van Lot en Elly. De zinnelijke passie die het leven van de drie oude mensen heeft beheerst staat lijnrecht tegenover de bijna platonische liefde tussen Lot en Elly. De N4-lezer zal de lijnen goed kunnen begrijpen maar de verbanden niet meteen doorgronden. Voor de N5 lezer zal het interessant zijn om de verhaallijnen te spiegelen en de verbanden bloot te leggen. 
  Perspectief Het verhaal wordt verteld door een alwetende verteller. In de dialogen en gedachten leer je de gevoelens van de belangrijkste personen goed kennen. De dialogen kunnen wat saai aandoen maar zorgen wel voor afwisseling. De geoefende lezer zal juist door de dialogen verbanden kunnen leggen.
  Betekenis

De psychologische romans van Couperus blijken een groot inzicht te verschaffen in maatschappelijke verhoudingen binnen de bourgeoisie aan het einde van de 19-de eeuw; ze hebben een documentaire waarde. Ze laten zien hoe de jonge generatie zich losmaakt van de greep die de familie en oudere generatie over hen heeft. N5- en N6-lezers zullen de roman als zodanig lezen. N4-lezers zullen in de betekenis die zij aan de roman toekennen eerder de psychologische implicaties van het familiegeheim betrekken. 

Relevante bronnen voor docenten

 

literatuurgeschiedenis.nl | beknopte informatie over leven en werk
louiscouperus.nl | website van het Louis Couperus Genootschap
kb.nl | informatie over Couperus bij de Koninklijke Bibliotheek (Den Haag)

 

Geschreven door:

Gea Veenstra