Voor ouders

Vooraf

Lezenvoordelijst.nl is een website voor het fictie- en literatuuronderwijs in het voortgezet onderwijs en wordt inmiddels gebruikt op een groot aantal scholen in heel Nederland. Deze site geeft advies bij de keuze en verwerking van de boeken die leerlingen 'voor school' lezen voor Nederlands, Duits en Fries.

Hieronder vind je meer informatie over de inhoud en het gebruik van de website. Onderaan vind je een aantal suggesties voor hoe je je kind kunt ondersteunen in het 'lezen voor school'.

Wat is het idee achter Lezenvoordelijst.nl?

Deze website is gebaseerd op de literaire competenties zoals door Theo Witte zijn geoperationaliseerd in zijn proefschrift Het oog van de meester (een samenvatting vind je hier).

Literaire competentie is het vermogen literatuur te lezen, begrijpen en waarderen. Dit vermogen is niet aangeboren, maar moet worden ontwikkeld. Deze ontwikkeling verloopt in verschillende stadia waarin leerlingen zich een bepaalde manier van lezen eigen maken en die manier geleidelijk aanvullen met andere leesmanieren. Er worden vijf (12 t/m 15 jaar) of zes (15 t/m 19 jaar) niveaus oftewel leesattitudes onderscheiden.

Uit het onderzoek van Witte blijkt dat literatuuronderwijs effectiever is naarmate het beter aansluit bij het competentieniveau van de leerling. Als een leerling boeken leest die veel te moeilijk voor hem zijn, zal hij ontmoedigd of gefrustreerd raken en uiteindelijk afhaken. Omgekeerd zal een leerling die boeken leest die te makkelijk voor hem zijn, zich snel gaan vervelen. De meeste lezers lezen het liefst binnen hun comfortzone en kiezen genres en schrijvers die ze al kennen en waarderen. Leerlingen moeten echter, om zich te kunnen ontwikkelen, worden uitgedaagd en gestimuleerd om buiten hun comfortzone te treden. In leerpsychologische termen: het leren vindt plaats in de zone van naaste ontwikkeling, waarin de leerling zich begeeft op onbekend terrein, maar daarbij terug kan vallen op een stevige basis van reeds verworven kennis en vaardigheden.

Waarom moeten leerlingen op de middelbare school boeken lezen?

In de door de overheid vastgestelde examenprogramma's voor Nederlands is vastgelegd dat en hoeveel boeken leerlingen moeten lezen voor de talen waarin zij examen doen: havisten moeten acht boeken lezen; vwo'ers twaalf.
Uit onderzoek blijkt onder meer dat leerlingen die veel lezen beter kunnen spellen, beter technisch en begrijpend kunnen lezen, zich beter kunnen verplaatsen in andere mensen en meer kennis over de wereld hebben. Het is zelfs aangetoond dat leerlingen die veel lezen succesvoller zijn in het hoger onderwijs dan leerlingen die niet of weinig lezen.

Hoe verhouden de leesniveaus op deze site zich tot de leesniveaus in het basisonderwijs?

In het basisonderwijs wordt voor technisch lezen (het vermogen om te lezen wat er staat) gebruik gemaakt van AVI-niveaus, al dan niet gekoppeld aan de aanduiding M (medio leerjaar) of E (einde leerjaar). Voor begrijpend lezen (het vermogen om te begrijpen wat er staat) wordt gebruik gemaakt van CLIB.

De niveaus op deze site zijn niveaus van literaire competentie en hebben betrekking op de vraag in hoeverre de leerling in staat is een literaire tekst te lezen, begrijpen, interpreteren en evalueren. Dat gaat verder dan technisch en begrijpend lezen en heeft betrekking op het vermogen van de leerling om bijvoorbeeld om te kunnen gaan met perspectiefwisselingen, grote aantallen personages en tijdsprongen en (op de hogere niveaus) motieven te herkennen en te duiden en uitspraken te doen over de thematiek en stijl van het verhaal.

Wordt Lezenvoordelijst.nl op alle scholen gebruikt?

Inmiddels heeft een groot aantal docenten uit heel Nederland trainingen gevolgd in het werken met Lezenvoordelijst.nl, maar nog niet op alle scholen wordt van deze website gebruik gemaakt. Ook leerlingen van scholen waar nog niet met deze website wordt gewerkt, kunnen gebruik maken van deze site. Wel is het in alle gevallen belangrijk dat een leerling zijn boekkeuze met zijn docent bespreekt. Die bepaalt uiteindelijk wat wel en niet is toegestaan. 

Hoe kunnen leerlingen hun niveau bepalen?

Op sommige scholen bepaalt de docent het leesniveau van de leerlingen of helpt hij hen het niveau te bepalen. Leerlingen kunnen ook zelf hun niveau bepalen. Dat gaat als volgt:

  1. Voor Nederlands moet een leerling allereerst weten of hij gebruik moet of wil maken van de catalogus 12 t/m 15 jaar of 15 t/m 19 jaar.
    Leerlingen uit de eerste drie klassen van het voortgezet onderwijs mogen bijna altijd jeugdromans lezen en maken dus gebruik van de catalogus voor 12 t/m 15 jaar. Op het moment dat leerlingen belangstelling krijgen voor de leefwereld van volwassenen, kunnen zij de overstap maken naar de lijst voor 15 t/m 19 jaar.
    De meeste docenten verplichten leerlingen om vanaf het vierde leerjaar boeken voor volwassenen te lezen. In principe maken alle leerlingen uit vierde klassen en hoger dus gebruik van de catalogus voor 15 t/m 19 jaar.

  2. Als duidelijk is van welke catalogus een leerling gebruik wil of moet maken, kun je hem verwijzen naar de omschrijvingen van de leesniveaus 12 t/m 15 jaar of 15 t/m 19 jaar. De leerling leest de omschrijvingen van de verschillende niveaus en kiest bij voorkeur de twee niveaus waarin hij zich het meest herkent. De ervaring leert dat het vaker voorkomt dat leerling zichzelf over- dan onderschatten. Daarom raden we leerligen aan om te beginnen met een boek te zoeken op het laagste van deze twee niveaus.

Hoe kunnen leerlingen boeken vinden die bij hen passen?

Allereerst moet hij kiezen tussen Nederlands 12 t/m 15 jaar, Nederlands 15 t/m 19 jaar, Duits of Fries. Hij gaat naar 'Zoek een boek' en klikt zijn eigen niveau aan. De titels kunnen worden geordend op:
- auteur       
- titel
- jaartal (handig voor vwo'ers die een boek zoeken van voor 1880)
- waardering

Daarnaast kan gezocht worden op:
- genre (bijvoorbeeld oorlogsroman, Young Adult, psychologische roman)
- tags (onderwerpen zoals misdaad, liefde, Tweede Wereldoorlog of Marokkaanse cultuur)

Welke informatie over boeken kunnen leerlingen op deze website vinden?

Bij alle titels is een algemene pagina gemaakt. Deze is bedoeld voor leerlingen en afgestemd op hun niveau. De rubrieken 'Over de auteur', 'Inhoud' etc. spreken voor zich. De algemene pagina's bevatten bovendien:

  • Leesaanwijzingen: opmerkingen die betrekking hebben op wat een boek leuk, interessant of uitdagend maakt. Vaak geven we hier ook een of meer tips over hoe de leerling om kan gaan met dingen die het boek lastig zouden kunnen maken, zoals perspectiefwisselingen of tijdsprongen.
  • Om over na te denken: vragen en kwesties die het verhaal oproept, bijvoorbeeld: Wat is belangrijker: geloof of liefde? Deze vragen houden vaak verband met de thematiek of het onderwerp van het boek.
  • Meer weten?: links naar websites waar de leerling nog meer informatie over het boek kan vinden, zoals een inkijkexemplaar of een interview met de schrijver.
  • Suggesties: links naar titels die op een of andere manier verwant zijn aan het boek.
  • Opmerkingen: onder meer informatie over de eventuele beschikbaarheid als luisterboek, eBook of gratis ePub.
  • Aanvragen in mijn bibliotheek: een link naar de openbare bibliotheek om het boek te reserveren.

Titels die voorzien zijn van de aanduiding 'Inclusief opdrachten' bevatten naast opdrachten op verschillende niveaus ook Docenteninfo, waarin een uitgebreide literaire en didactische analyse is opgenomen. 

Hoe komt een leerling aan boeken?

De meeste scholen hebben een mediatheek waarin de meeste titels te vinden zijn. Op de algemene pagina's bij de boeken staat een link naar de website van de openbare bibliotheken ('Aanvragen bij mijn bibliotheek'). Zo kun je zien of het boek in de openbare bibliotheek aanwezig is en het boek reserveren. 

Mogen alle leerlingen alle boeken lezen die in de catalogus staan?

Uiteindelijk bepaalt de docent wat leerlingen wel en niet mogen lezen. Inmiddels heeft een groot aantal docenten uit heel Nederland trainingen gevolgd in het werken met Lezenvoordelijst.nl. Veel van deze docenten staan alle werken toe die in de catalogus staan, maar er zijn ook docenten die daar uitzonderingen op maken. Sommige Christelijke scholen hebben eigen lijsten, andere docenten maken bezwaar tegen het lezen van vertaalde werken in de onderbouw en weer andere vinden het niveau van sommige N1- en N2-boeken te laag om in de bovenbouw toe te staan. 

Mogen leerlingen ook boeken lezen die niet in de catalogus staan?

Daar beslist de docent over. Wij vinden dat leerlingen alles mogen lezen wat bijdraagt aan de ontwikkeling van hun literaire competentie. De verschillende catalogi op deze site bieden een ruime keus, maar leerlingen kunnen goede redenen hebben om boeken te willen lezen die er niet tussen staan. 

Hoe weten leerlingen wanneer ze op een hoger niveau moeten/kunnen gaan lezen?

Een leerling is er waarschijnlijk aan toe om op een hoger niveau te gaan lezen als:

  1. hij al langere tijd op hetzelfde niveau leest;
  2. hij merkt dat hij een beetje uitgekeken is op het soort boeken dat hij leest en wel eens wat anders wil proberen;
  3. hij merkt dat hij niet meer zoveel nieuws leert van de opdrachten en/of dat hij de opdrachten met veel gemak maakt.

Maar let op! Het komt wel eens voor dat leerlingen denken dat ze op een hoger niveau kunnen gaan lezen, omdat ze de boeken die ze lezen niet moeilijk vinden. Ze zeggen dan bijvoorbeeld dat ze 'alles snapten' en dat er niet zoveel moeilijke woorden in het boek stonden. Maar dat betekent niet dat ze dan ook de diepere betekenis hebben gezien en begrepen: alles wat onder de oppervlakte van het verhaal verborgen ligt.
Leerlingen die denken dat ze op een hoger niveau kunnen gaan lezen, kunnen het best even met hun docent overleggen.

Zijn er speciale voorzieningen voor leerlingen die moeite hebben met lezen?

Speciaal voor leerlingen die nog moeite hebben met technisch en/of begrijpend lezen staan er in de catalogus Nederlands 12 t/m 15 jaar tien boeken van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren (deze kunnen met één klik gevonden worden via de tag 'Eenvoudig Communiceren'). Dit zijn dunne boeken met een ruime bladspiegel, korte hoofdstukken, korte zinnen en verteld in eenvoudige taal. De onderwerpen sluiten echter goed aan bij de leefwereld van jongeren. Vooral in de onderbouw van het vmbo-bb zijn deze boeken erg populair.

In totaal zijn 37 titels (17 voor 12-15 jaar en 20 voor 15-19 jaar) in de catalogus opgenomen die gelezen kunnen worden via Karaokelezen.nl. Dit is een voorziening van Passend lezen en bestemd voor dyslectische lezers en lezers met een visuele beperking. De tekst wordt voorgelezen terwijl de leerling tegelijkertijd mee kan lezen via een karaokebalkje.

Wat kan ik doen om mijn kind te helpen met lezen?

  1. Het is belangrijk dat je kind weet dat jij het belangrijk vindt dat hij boeken leest, ook als je zelf niet graag leest. Zeker in de onderbouw speelt lezen in veel gevallen nog een grote rol in de ontwikkeling van de vaardigheden technisch en begrijpend lezen. Hoe meer moeite een leerling met lezen heeft, des te belangrijker het is dat hij het wel doet. Hoe meer hoe beter!
  2. Wijs je kind op de mogelijkheden van deze site (als hij die nog niet kent). Je kunt samen de site verkennen en boeken zoeken. Als je kind niet weet wat zijn niveau is, kunnen jullie dat samen bepalen.
  3. Toon belangstelling. Stel vragen over wat je kind leest en vertel eventueel over wat je zelf aan het lezen bent. Sommige leerlingen hebben veel moeite met het vinden van leuke boeken. Je kunt helpen door samen in de catalogus te zoeken naar boeken die aansluiten bij het niveau en de interesses van je kind.
  4. Veel jongeren hebben het druk met van alles en nog wat. Daardoor vinden ze het moeilijk tijd vrij te maken voor het lezen van een boek. Als dat het geval is, kun je je kind helpen door samen te bespreken op welke momenten hij zou kunnen gaan lezen, bijvoorbeeld als jij of je partner gaat koken of een half uur voor je kind naar bed gaat.
    Sommige jongeren vinden het een van de vervelende dingen van lezen dat ze zich daartoe moeten afzonderen van hun omgeving. Het kan helpen om af en toe radio en televisie uit te zetten en allebei een boek te gaan lezen.

 

 

Links

Stichting Lezen

'Een leven lang lezen begint thuis'
'Onderzoek naar lezen, leesbevordering en literatuureducatie'
' Ouders betrekken bij het lezen

Nederland leest

In november ontvangen duizenden leerlingen op school of in de bibliotheek een gratis exemplaar van Een vlucht regenwulpen van Maarten 't Hart. Op Nederlandleest.nl vind je meer informatie over deze campagne. Zie ook Een vlucht regenwulpen op deze site.

Jonge Jury

Iedereen mag stemmen voor de Prijs van de Jonge Jury. Op Jongejury.nl staat het complete aanbod jeugdboeken (12-16 jaar) uit 2013 en 2014.

Doe Maar Dicht Maar

Doe Maar Dicht Maar is een jaarlijkse poëziewedstrijd voor alle leerlingen van 12-19 jaar. Informatie over de wedstrijd vind je hier