Nederlands - 12 t/m 15 jaar

De jongen in de gestreepte pyjama - Boyne, JohnNiveau 3

De jongen in de gestreepte pyjama

Auteur:Boyne, John
Jaar uitgave:2006
Uitgeverij:Arena
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:221
Genre:oorlogsroman
Tags:Duitsland, gezin, vriendschap, Karaokelezen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Vertaald uit het Engels (The boy in the striped pyjamas,  2006).
In 2008 verfilmd door Mark Herman, onder de titel The boy in the striped pajamas.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 12 januari 2016.. 

 

Over de auteur

De Ierse auteur John Boyne (1971) werd in Nederland bekend toen in 2006 zijn roman De jongen in de gestreepte pyjama verscheen. Het boek is in diverse landen bekroond. In 2011 verscheen De witte veer, dat tijdens de Eerste Wereldoorlog speelt. Boyne geeft les in creatief schrijven aan de universiteit en schrijft boekrecensies voor kranten.
Meer informatie over John Boyne vind je op Leesplein

Inhoud

Duitsland 1943. Bruno is negen jaar als hij met zijn familie gaat verhuizen. Dat heeft te maken met het werk van zijn vader, een hoge Duitse militair. Vlakbij het nieuwe huis staat een hoog hek, waarachter mannen en jongens in gestreepte pyjama's wonen. Bruno sluit vriendschap met een jongen die achter het hek woont, Shmuel, die hem inwijdt in de geheimen van zijn vreemde woonplek.

Leesaanwijzingen

Het verhaal wordt vanuit Bruno verteld; zo nu en dan worden gedachten en gevoelens van Shmuel beschreven. Bruno is nog jong en onwetend over wat er om hem heen gebeurt. Hij weet bijvoorbeeld niet wat een jood is. Het is bijzonder dat jij als lezer zoveel meer weet dan de hoofdpersoon. Let er eens op watvoor effect dat op je heeft tijdens het lezen.

Om over na te denken

Moeten ouders hun kinderen alles vertellen of mogen ze bepaalde dingen geheim houden? Wil jij alles weten over de huidge misdaden tegen de menselijkheid? Kun je van je ouders houden ookal doen ze vreselijke dingen?

Waardering

'Ik vond het een heel aangrijpend verhaal. Het was heel mooi om te lezen dat twee jongetjes zo goed bevriend kunnen zijn, terwijl ze in twee totaal verschillende werelden leven.'
Anoniem, 3 vwo, op: Scholieren.com

'Het boek is heel goed geschreven. Het leest heel makkelijk. Ook is het heel apart dat Bruno allerlei dingen niet weet die je als lezer wel weet.'
Sarissa, 3 vwo, op: scholieren.com 

'Het is vlot geschreven in gemakkelijke en eenvoudige zinnen en in klare taal, een beetje een kinderlijke schrijfstijl. De schrijver vertelt het verhaal vanuit de ogen van een jong kind. Daardoor zie, hoor en lees je wat Bruno meemaakt. Het is volledig vanuit Bruno's beleving geschreven. Ik vind het een leuke manier van vertellen, ik had nog nooit een boek gelezen dat zo geschreven was.'
Anoniem, op: Scholieren.com 

Meer weten?

Youtube.com | boektrailer (Engelstalig)
Youtube.com | filmtrailer (Engelstalig)

Geschreven door:

Wilma van der Pennen

Suggesties


De jongen in de gestreepte pyjama - Boyne, JohnNiveau 3

De jongen in de gestreepte pyjama

Auteur:Boyne, John
Jaar uitgave:2006
Uitgeverij:Arena
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:221
Genre:oorlogsroman
Tags:Duitsland, gezin, vriendschap, Karaokelezen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Vertaald uit het Engels (The boy in the striped pyjamas,  2006).
In 2008 verfilmd door Mark Herman, onder de titel The boy in the striped pajamas.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 12 januari 2016.. 

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De jongen in de gestreepte pyjama - Boyne, JohnNiveau 3

De jongen in de gestreepte pyjama

Auteur:Boyne, John
Jaar uitgave:2006
Uitgeverij:Arena
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:221
Genre:oorlogsroman
Tags:Duitsland, gezin, vriendschap, Karaokelezen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Vertaald uit het Engels (The boy in the striped pyjamas,  2006).
In 2008 verfilmd door Mark Herman, onder de titel The boy in the striped pajamas.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 12 januari 2016.. 

 

Opdrachten

BoekBoyne, John, De jongen in de gestreepte pyjama
NummerOpdracht N2
Niveau2
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focusgeloofwaardigheid
Je leert

een uitspraak doen over de geloofwaardigheid van een verhaal

Opdracht

A

Hoe realistisch vind jij De jongen in de gestreepte pyjama? (Realistisch wil zeggen dat het echt gebeurd zou kunnen zijn.)
Geef een cijfer tussen 1 en 10 en leg je antwoord uit.
1 = totaal onrealistisch
10 = heel erg realistisch

B

Realistisch is niet hetzelfde als geloofwaardig. Geloofwaardig is een verhaal als je wordt helemaal kunt meegaan in het verhaal. Een verhaal kan totaal onrealistisch zijn, maar tegelijk wel heel geloofwaardig. Alles klopt dan, er zitten geen tegenstrijdigheden in de beschreven wereld, de personages doen geen dingen die niet passen bij wat je over hen weet etc.

  1. Geef een voorbeeld van een boek dat je ooit hebt gelezen dat
    a. realistisch én geloofwaardig was
    b. realistisch maar niet geloofwaardig was
    c. niet realistisch, maar wel geloofwaardig was
    d. niet realistisch en ook niet geloofwaardig was
  2. Hoe geloofwaardig vind jij De jongen in de gestreepte pyjama?
    Geef een cijfer tussen 1 en 10 en leg je antwoord uit.

C

  1. Lees jij liever realistische boeken of niet-realistische boeken? Leg je antwoord uit.
  2. Hoe belangrijk vind jij dat een verhaal geloofwaardig is? Geef een cijfer tussen 1 en 10 en leg je antwoord uit.
Gemaakt doorMarlies Schouwstra




De jongen in de gestreepte pyjama - Boyne, JohnNiveau 3

De jongen in de gestreepte pyjama

Auteur:Boyne, John
Jaar uitgave:2006
Uitgeverij:Arena
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:221
Genre:oorlogsroman
Tags:Duitsland, gezin, vriendschap, Karaokelezen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Vertaald uit het Engels (The boy in the striped pyjamas,  2006).
In 2008 verfilmd door Mark Herman, onder de titel The boy in the striped pajamas.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 12 januari 2016.. 

 

Opdrachten

BoekBoyne, John, De jongen in de gestreepte pyjama
NummerN3
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusperspectief
Je leert

het perspectief analyseren en reflecteren op de werking van het perspectief

Opdracht

A

Het maakt vaak verschil wie jou een verhaal vertelt. Stel je voor. Een vriend is kwaad op zijn ouders omdat hij huisarrest heeft gekregen omdat hij gisteren een uur te laat thuis is gekomen. Hij vindt dat ze niet zo moeten zeuren want hij kon er niets aan doen. Hij was gewoon de tijd vergeten. Zijn ouders vertellen jou dat zij zich heel veel zorgen hebben gemaakt. Er was namelijk een ernstig ongeluk gebeurd met een jongen met de leeftijd van hun zoon en ze konden hem niet bereiken. Ze waren bang dat hij betrokken was bij dit ongeluk. Je krijgt door hun verhaal meteen een heel ander beeld van wat er gebeurd is.

  1. Bestudeer de theorie over het wisselend en het ik-perspectief. Zie bron 1.
  2. Welk perspectief heeft de auteur voor De jongen in de gestreepte pyjama gebruikt?
  3. Zou de auteur hier bewust voor gekozen hebben denk je?

B

  1. Van welk personage buiten Bruno en Shmuel zou jij willen weten wat hij/zij denkt en voelt?
  2. Leg uit welk effect het op het verhaal zou hebben als de schrijver dit personage ook aan het woord zou hebben gelaten.
  3. Zoek drie fragmenten in De jongen in de gestreepte pyjama waarvan jij denkt dat je als lezer een andere, misschien zelfs betere indruk krijgt als ook een ander personage aan het woord zou zijn gelaten. Gebruik het onderstaande schema waarin je aangeeft hoe het andere personage reageert. 

Schema

fragment reactie/handeling Ernest reactie van het door jou gekozen personage
     
     
     

 

C

Herschrijf een van de gekozen passages in maximaal 300 woorden vanuit het perspectief van jouw gekozen personage.

D

  1. Wat verandert er voor de beleving van de lezer als de schrijver dit personage ook aan het woord zou hebben gelaten?
  2. Zou je De jongen in de gestreepte pyjama meer of minder gewaardeerd hebben als ze dit gedaan had? Leg je antwoord uit.
Gemaakt doorCilla Geurtsen




De jongen in de gestreepte pyjama - Boyne, JohnNiveau 3

De jongen in de gestreepte pyjama

Auteur:Boyne, John
Jaar uitgave:2006
Uitgeverij:Arena
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:221
Genre:oorlogsroman
Tags:Duitsland, gezin, vriendschap, Karaokelezen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Vertaald uit het Engels (The boy in the striped pyjamas,  2006).
In 2008 verfilmd door Mark Herman, onder de titel The boy in the striped pajamas.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 12 januari 2016.. 

 

Opdrachten

BoekBoyne, John, De jongen in de gestreepte pyjama
NummerOpdracht N3+
Niveau3+
Studielast2 à 3 slu
Werkvormindividueel
Focusmotieven
Je leert

motieven herkennen en begrijpen

Opdracht
  1. Maak een korte samenvatting op verhaalniveau. Je mag hierbij gebruik maken van internetbronnen; vergeet in dat geval niet je bronnen duidelijk te vermelden! 
  2. Bestudeer de Literaire theorie. Noteer zo veel mogelijk motieven die je zijn opgevallen.
  3. Lees enkele boekverslagen over De jongen in de gestreepte pyjama op Scholieren.com. Maak een lijst van motieven die in de verslagen worden genoemd. Zorg dat je ten minste 20 motieven noteert.
  4. Leg je lijstjes van vraag 2 en 3 naast elkaar en schrap de motieven die volgens jou NIET duidelijk herkenbaar in de roman voorkomen.
  5. Probeer nu een aantal abstracte motieven en een grondmotief te verwoorden.
(Literaire)theorie

Een motief is een element dat meerdere keren herhaald wordt. Daardoor vallen ze op en word je als lezer op het spoor gezet van waar het in het boek om gaat. In de literatuurwetenschap wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten motieven.

Verhaalmotieven worden ook wel aangeduid als concrete motieven. Ze bevinden zich in de verhaallaag, ze zijn zichtbaar in het verhaal.

Abstracte motieven komen niet expliciet in het verhaal  voor, maar die moet je zelf afleiden en  proberen te verwoorden. Vaak gaat het om vrij algemene begrippen, zoals eenzaamheid, eeuwigheid, liefde, verlies, verslaving, etcetera.

Een grondmotief is de visie die uit een roman spreekt en die je vaak wel in één zin kunt formuleren. Vaak zijn er meerdere mogelijkheden. Daarom is het belangrijk dat je argumenten kunt aandragen voor het grondmotief dat jij hebt geformuleerd.

Een leidmotief, ten slotte, is een steeds terugkerend element. Dat kan een kleur, een bepaalde zin of zinsdeel, een voorwerp, een symbool of handeling zijn. Een leidmotief kan een eigenschap van een bepaald personage benadrukken, maar ook verwijzen naar het grondmotief.

Bronnen

Zie ook:  Joke van Balen e.a.,  Basisboek literatuur. Uitgeverij kleine Uil, Groningen, 2009, pp. 113-114

Gemaakt doorMarlies Schouwstra




De jongen in de gestreepte pyjama - Boyne, JohnNiveau 3

De jongen in de gestreepte pyjama

Auteur:Boyne, John
Jaar uitgave:2006
Uitgeverij:Arena
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:221
Genre:oorlogsroman
Tags:Duitsland, gezin, vriendschap, Karaokelezen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Vertaald uit het Engels (The boy in the striped pyjamas,  2006).
In 2008 verfilmd door Mark Herman, onder de titel The boy in the striped pajamas.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 12 januari 2016.. 

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De jongen in de gestreepte pyjama - Boyne, JohnNiveau 3

De jongen in de gestreepte pyjama

Auteur:Boyne, John
Jaar uitgave:2006
Uitgeverij:Arena
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:221
Genre:oorlogsroman
Tags:Duitsland, gezin, vriendschap, Karaokelezen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Vertaald uit het Engels (The boy in the striped pyjamas,  2006).
In 2008 verfilmd door Mark Herman, onder de titel The boy in the striped pajamas.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 12 januari 2016.. 

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De jongen in de gestreepte pyjama - Boyne, JohnNiveau 3

De jongen in de gestreepte pyjama

Auteur:Boyne, John
Jaar uitgave:2006
Uitgeverij:Arena
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:221
Genre:oorlogsroman
Tags:Duitsland, gezin, vriendschap, Karaokelezen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Vertaald uit het Engels (The boy in the striped pyjamas,  2006).
In 2008 verfilmd door Mark Herman, onder de titel The boy in the striped pajamas.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 12 januari 2016.. 

 

Introductie 

De Ierse auteur John Boyne (1971) brak in Nederland door toen in 2006 zijn roman De jongen in de gestreepte pyjama verscheen. Het boek is in diverse landen bekroond. In 2011 verscheen De witte veer, dat tijdens de Eerste Wereldoorlog speelt. Boyne geeft les in creatief schrijven aan de universiteit en schrijft boekrecensies voor kranten.

Inhoud 

Duitsland 1943. Bruno is negen jaar als hij met zijn familie gaat verhuizen. Dat heeft te maken met het werk van zijn vader, een hoge Duitse militair. Vlakbij het nieuwe huis staat een hoog hek, waarachter mannen en jongens in gestreepte pyjama's wonen. Bruno sluit vriendschap met een jongen die achter het hek woont, Shmuel, die hem inwijdt in de geheimen van zijn vreemde woonplek.

Moeilijkheid

De jongen in de gestreepte pyjama is voor N2-lezers een tragisch verhaal over een onwetend Duits jongetje dat bevriend raakt met een Joodse jongen. N2-lezers zullen moeite hebben met het gebrek aan spannende gebeurtenissen en het feit dat het verhaal de lezer dwingt zelf gebeurtenissen te reconstrueren. Ook N3-lezers zullen niet alle impliciete verhaallijnen ontdekken, maar zij zullen genieten van de denkbeelden van het jongetje, Bruno. Ook valt hen het spel op dat de lezer zoveel meer weet dan de hoofdpersoon. Het verhaal nodigt N3+-lezers uit tot (filosofische) reflectie op rassenhaat en het verschil tussen goed en kwaad.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies 

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten (om tekst te kunnen begrijpen)

Bereidheid Het boek heeft een aantrekkelijke titel en bestaat uit 204 pagina's. Lezers kennen het boek mogelijk al, omdat het verfilmd is. Het verhaal verloopt niet chronologisch en wordt verteld vanuit een kind, dat vaak niet doorheeft wat er gebeurt. Dit zijn uitdagingen voor een N2-lezer, maar sporen N3- en N3+-lezers juist aan om te reconstrueren wat er daadwerkelijk aan de hand is.
  Uitgave  Iedere hoofdstuktitel is in grote letters gedrukt en nodigt uit tot doorlezen. Het boek is daarom ook uitnodigend voor N2-lezers. N3-lezers zullen tijdens het lezen van de achterflap al snel doorhebben dat dit een oorlogsroman is. N3+-lezers raken enthousiast door de citaten uit lovende recensies.
   Interesses Leerlingen van alle niveaus zijn geïnteresseerd in de thematiek van het verhaal: vriendschap en oorlog. N3-lezers zijn geïnteresseerd in de gedachtewereld van Bruno en worden aan het denken gezet over de verschrikkingen die hebben plaatsgevonden in WOII. N3+-lezers interesseren zich ook voor het verrassende perspectief van een naïef zoontje van een Duitse kampcommandant. Jongens identificeren zich wellicht wat gemakkelijker met de hoofdpersoon, die z'n eigen ideeën heeft over meisjes(zaken).
   Algemene kennis Kennis van de Tweede Wereldoorlog is van belang om te begrijpen waar en hoe het verhaal zich afspeelt en hoe bijzonder dat is. Lezers die niets of weinig weten van concentratiekamp Auschwitz, Joden of gaskamers hebben minder snel door wat er in het verhaal gebeurt. 
   Specifieke literaire kennis (theorie, stromingen, auteurs e.d.)  Lezers moeten kunnen omgaan met verstoringen in de chronologie om dit boek te begrijpen.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Het vocabulaire in het boek is simpel: er komen nauwelijks moeilijke woorden voor in het verhaal. N2-lezers hebben mogelijk moeite met verdraaiingen van woorden (door Bruno) als Oudwis en de Furie (Auschwitz en Führer). Lezers van hogere niveaus doorzien deze waarschijnlijk wel.
   Zinsconstructies  De zinnen zijn afwisselend kort en lang. Sommige zinnen bestaan uit een aantal regels, waardoor ze voor een N2-lezer mogelijk problemen opleveren. 
   Stijl Het verhaal wordt verteld via dialogen en innerlijke monologen, die elkaar steeds afwisselen. Bruno spreekt met iemand en reflecteert daar vervolgens op in zijn gedachten. Boynes schrijfstijl is daarom kinderlijk. Beschrijvingen van de ruimte zijn kort en helder. De schrijfstijl levert dus over het algemeen geen problemen op voor N2-lezers en hoger. 

Vertrouwdheid met literaire personages  

Karakters Het verhaal heeft één hoofdpersoon, Bruno. Via hem leert de lezer zijn familieleden (vader, moeder, zus, opa en oma) en een aantal bijfiguren kennen. Een ander belangrijk karakter is Shmuel, het jongetje aan de andere kant van het hek. Omdat het verhaal draait om Bruno, worden de andere karakters maar weinig uitgediept. Dit heeft tot gevolg dat de lezer zelf conclusies moet trekken over de karakters rondom Bruno. N2-lezers zullen daar moeite mee hebben: hen ontgaan zaken die N3- en N3+-lezers wel zullen opmerken, zoals het feit dat Bruno's zus verliefd is op een Duitse soldaat. 
   Aantal karakters Het aantal karakters levert voor geen van de niveaus problemen op.
   Ontwikkeling van en verhouding tussen karakters  Er is amper sprake van karakterontwikkeling. De hoofdpersoon blijft gedurende het hele verhaal onwetend over waar hij is (Auschwitz), wat zijn familie daar doet (zijn vader is kampcommandant) en waarom Shmuel en alle anderen aan de andere kant van het hek zitten. Bruno stelt veel vragen, maar wordt in het ongewisse gelaten. N2-lezers zullen zich voornamelijk richten op de verhouding tussen Bruno en Shmuel. N3+-lezers en oplettende N3-lezers denken ook na over impliciete verhoudingen. Bijvoorbeeld over oma, die het niet eens is met de denkbeelden van vader. Of tussen vader en moeder, die steeds verder uit elkaar groeien. 

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning  N2-lezers raken wellicht gedemotiveerd door het gebrek aan spannende gebeurtenissen. Zij vragen zich af wat er met Shmuel en Bruno gebeurt. Er is verder voornamelijk sprake van psychologische en emotionele spanning. N3-lezers doorzien de tegenstelling tussen de nazi's en de Joden en Bruno's plaats daarin. N3+-lezers vinden ook de achterliggende motieven spannend, waaronder vaders werk en ideeën, en de gevoelens en het racisme van bepaalde personages (oma, moeder en zus). 
   Chronologie Het verhaal is niet chronologisch: door middel van flashbacks leert de lezer meer over de veranderingen in het leven van Bruno. De flashbacks vinden plaats aan het begin van een hoofdstuk, maar worden niet duidelijk aangegeven, wat zeer uitdagend zal zijn voor een N2-lezer. Aangezien de flashbacks gebeurtenissen beschrijven die al eerder zijn aangekondigd of over karakters gaan die de lezer al kent, leveren deze geen problemen op voor N3- en N3+-lezers.
   Verhaalijn(en) Het verhaal bestaat in feite uit één verhaallijn: de verhuizing van Bruno's familie van Berlijn naar Auschwitz, waar Bruno Shmuel ontmoet. Deze verhaallijn is voor N2-lezers goed te volgen. Andere verhaallijnen moeten door de lezer worden gereconstrueerd aan de hand van ervaringen van Bruno die hijzelf niet begrijpt, zoals de ontmoeting tussen Hitler en vader, de liefde tussen de soldaat en zijn zus of de verhouding tussen oma en vader en tussen de soldaat en de moeder. Dit vormt een leuke uitdaging voor N3-lezers.
   Perspectief Het verhaal is geschreven uit een auctoriaal perspectief: de verteller weet meer dan Bruno. De verteller geeft voornamelijk Bruno's gedachten weer, maar toont ook de gedachten van andere karakters, bijvoorbeeld die van Shmuel. Het perspectief levert voor geen enkel niveau problemen op. N3-lezers zullen het perspectief vanuit de zoon van een Duitse kampcommandant bijzonder vinden. De korte inzichten in de gedachten van andere karakters dan Bruno zijn interessant voor N3+-lezers: zo kunnen zij Bruno's realiteit vergelijken met wat er werkelijk gaande is.
   Betekenis  N2-lezers zullen vooral op zoek gaan naar de betekenis van het hek tussen de Jood Shmuel en de Duitse Bruno. Ze zullen reflecteren op de tragische gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog. N3-lezers worden aan het denken gezet over thema's als vriendschap en racisme. N3+-lezers zullen nadenken over de nazi-ideologie en het verschil tussen goed en kwaad.

 

Geschreven door:

Frits Dijkstra