Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Bezonken rood* - Brouwers, JeroenNiveau 4

Bezonken rood*

Auteur:Brouwers, Jeroen
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:152
Genre:autobiografisch proza, bekentenisliteratuur, oorlogsroman, psychologische roman
Tags:jeugdervaringen, kindertijd, moeder-zoonrelatie, Nederlands-Indië, oorlogservaringen, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
In 1993 ontving Jeroen Brouwers de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre.
In 2007 werd Brouwers de  Prijs der Nederlandse Letterentoegekend; deze weigerde hij. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 november 2013.

 

Over de auteur

Jeroen Brouwers (Batavia, 30 april 1940) is een vooraanstaand Nederlandse schrijver die je niet vaak in de media zult zien optreden. Hij vindt dat mensen die hem willen leren kennen, zijn boeken maar moeten lezen. Die zijn dan ook sterk gebaseerd op zijn eigen leven; de hoofdpersoon in Bezonken rood heet zelfs Jeroen Brouwers. De oorlogsjaren (in Nederlands-Indië duurde de Tweede Wereldoorlog van begin 1942 tot eind augustus 1945) bracht hij met zijn moeder, grootmoeder en zusje door in het Japanse interneringskamp Tjideng, dat in een wijk van Batavia (het tegenwoordige Djakarta) was ingericht. Na de oorlog werd hij als moeilijk handelbaar kind ondergebracht in diverse katholieke jongensinternaten. Al deze ervaringen heeft hij verwerkt in zijn Indiëromans.
Via de wereld van kranten- en tijdschriftredacties kwam hij in de jaren zestig terecht bij Uitgeverij Manteau in Brussel. Na zijn vertrek bij de uitgeverij in 1976 is hij geheel van de pen gaan leven.
Diverse relaties met vrouwen mislukten; de schrijver leidde een zwervend bestaan dat van Vlaanderen via Warnsveld, Exel (bij Lochem) en Uitgeest weer terugvoerde naar België.
Brouwers, die een grote reeks biografieën, verhalen, polemieken, romans, autobiografische schetsen, artikelen in tijdschriften en vertalingen heeft geschreven, heeft in het voorjaar 2012 aan de Belgische zender Canvas verklaard dat hij na Bittere bloemen (2012) geen roman meer zal schrijven; hij acht in dat genre zijn oeuvre wel voltooid. Voor 2014 staat toch Het hout op het programma dat zal gaan over een jongensinternaat.

 

Inhoud

De veertigjarige Jeroen Brouwers krijgt in de vroege ochtend van 28 januari 1981 telefonisch bericht dat zijn moeder de avond tevoren is overleden. Het contact met haar is al jaren verstoord; moeder en zoon zien en spreken elkaar nauwelijks. De gebeurtenis is voor de hoofdpersoon aanleiding in de dagen tussen overlijden en crematie van zijn moeder stil te staan bij hun gezamenlijke ervaringen, waarvan die in Jappenkamp Tjideng wel de aangrijpendste zijn. De grote liefde van het jongetje Jeroen voor zijn moeder is door een aantal gebeurtenissen veranderd in een even grote haat, die zich soms lijkt uit te breiden tot alle moeders, alle vrouwen. 

Leesaanwijzingen

Het taalgebruik is niet lastig, maar wat Brouwers met taal doet, lijkt nog het meest op een droom, vaak een boze droom. Dat komt doordat je zo intens wordt meegenomen in de belevingswereld van de hoofdpersoon. Je moet je daarin laten meevoeren, en dan zul je alle emoties kunnen meevoelen. Lastig is soms te beseffen in welke tijd de schrijver je plaatst, maar als je daar alert op bent, zal dat je wel lukken. Fragmenten over de kamptijd, de periode van zijn kortstondige relatie met de jonge vrouw Liza en het 'nu', de dagen tussen zijn moeders overlijden en haar crematie, wisselen elkaar af. In het begin zijn bepaalde mededelingen raadselachtig, maar als je doorleest, valt alles op zijn plaats. In deze techniek van verbinden door motieven en leidmotieven is Brouwers een grootmeester. Het ene moment word je met lange, meanderende zinnen meegevoerd in het denken van de hoofdpersoon, het volgende moment word je overvallen door beschrijvingen die je naar de keel grijpen. Het verhaal bevat een aantal schokkende passages, vooral in de beschrijvingen van wat er gebeurt in het kamp.

Om over na te denken

Hoe ga je met jezelf om als je verscheurd bent door haat, zelfhaat en wroeging? Kun je een kind verwijten dat het meedogenloos heeft gehandeld in de ontspoorde en sadistische wereld van een Jappenkamp? Hoe kan een zoon gelijktijdige gevoelens van haat en liefde voor zijn moeder verwerken?

Waardering

'Ik kan niks anders zeggen: ik vind dit een prachtig boek. Vooral het feit dat aan het begin dingen worden genoemd (bijvoorbeeld het kwaken aan de telefoon) en je pas later begrijpt waarom de hoofdpersoon dat doet, of er aan denkt. Het boek raakt mij gewoon echt, ook al is het verhaal moeilijk voor te stellen.'
Anoniem, 6 vwo, op: www.scholieren.com

'Ik vond het een erg indrukwekkend boek. De gebeurtenissen vond ik erg spannend en schokkend. Ik vond het leuk om de gevoelens van de ik-persoon te lezen, tevens omdat het een (waarschijnlijk) echt gebeurd verhaal is. Ik vind het wel een erg aparte manier van denken van de hoofdpersoon. Zoiets heb ik nog nooit gehoord of gezien, dat maakt het boek zo indrukwekkend.'
Anoniem, 5 havo, op: www.scholieren.com

'Het boek is vooral in het begin langdradig en leest niet lekker, door de vele herhalingen van gebeurtenissen uit zijn leven en al de dubbelzinnigheid die hij gebruikt.'
Gertje, 6 vwo, op: www.scholieren.com

Meer weten?

Marjoleine de Vos, 'Waar of niet waar. Bezonken rood in discussie', op: spod.home.xs4all.nl
'Jeroen Brouwers, Bezonken rood', op: www.arbeiderspers.nl

Geschreven door:

Gosse Koolstra

Suggesties


Bezonken rood* - Brouwers, JeroenNiveau 4

Bezonken rood*

Auteur:Brouwers, Jeroen
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:152
Genre:autobiografisch proza, bekentenisliteratuur, oorlogsroman, psychologische roman
Tags:jeugdervaringen, kindertijd, moeder-zoonrelatie, Nederlands-Indië, oorlogservaringen, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
In 1993 ontving Jeroen Brouwers de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre.
In 2007 werd Brouwers de  Prijs der Nederlandse Letterentoegekend; deze weigerde hij. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 november 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Bezonken rood* - Brouwers, JeroenNiveau 4

Bezonken rood*

Auteur:Brouwers, Jeroen
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:152
Genre:autobiografisch proza, bekentenisliteratuur, oorlogsroman, psychologische roman
Tags:jeugdervaringen, kindertijd, moeder-zoonrelatie, Nederlands-Indië, oorlogservaringen, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
In 1993 ontving Jeroen Brouwers de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre.
In 2007 werd Brouwers de  Prijs der Nederlandse Letterentoegekend; deze weigerde hij. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 november 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Bezonken rood* - Brouwers, JeroenNiveau 4

Bezonken rood*

Auteur:Brouwers, Jeroen
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:152
Genre:autobiografisch proza, bekentenisliteratuur, oorlogsroman, psychologische roman
Tags:jeugdervaringen, kindertijd, moeder-zoonrelatie, Nederlands-Indië, oorlogservaringen, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
In 1993 ontving Jeroen Brouwers de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre.
In 2007 werd Brouwers de  Prijs der Nederlandse Letterentoegekend; deze weigerde hij. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 november 2013.

 

Opdrachten

BoekBrouwers, Jeroen, Bezonken rood*
NummerN3/1
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusstructuur en vertelde tijd
Je leert

te reflecteren op de relatie tussen tijdsvolgorde en betekenis.

Opdracht
  1. Neem een eigen, indrukwekkende (+ of -) ervaring in gedachten. Bedenk wat die ervaring tot gevolg heeft gehad in je leven. Beschrijf nu in twee alinea's die ervaring en het gevolg ervan. Bepaal daarna de volgorde van die twee alinea's. Zet die twee alinea's dan in omgekeerde volgorde. Stel vast: is er naar jouw idee verschil in effect tussen de twee versies? Zo ja, wat is dat verschil?
  2. Vul het schema hieronder in. Nummer de hoofdstukken en geef aan waar en wanneer ze zich afspelen. Welke hoofdstukken horen bij elkaar, wat tijd betreft? Noem de drie groepen die zo ontstaan A, B en C. Schrijf dit achter het hoofdstuknummer.
  3. Formuleer nu in 100 - 150 woorden, op grond van je overzicht en je ideeën daarover, wat je sterk of zwak vindt aan deze tijdsindeling. Betrek hierbij wat naar jouw idee de betekenis van het verhaal is.

Schema

Hfst

Plaats

Tijd

Korte beschrijving

1/C schrijfplek verteller 1981, kort na 27 januari verteller geeft een zin uit z'n notitieboekje weer en betrekt die op 'een rouwadvertentie'
2/C woonomgeving verteller 1981, kort na 27 januari  
3      
4      
enz.      

 

(Literaire)theorie

'Tijd', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Uitgeverij kleine Uil, Groningen 2009, blz. 110-111

Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekBrouwers, Jeroen, Bezonken rood*
NummerN3/2
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormtweetal; bij voorkeur jongen en meisje
Focusrelaties tussen manlijke en vrouwelijke personages
Je leert

door vergelijking en analyse van verschillende verhaalsituaties de man-vrouwverhoudingen in het verhaal te interpreteren.

Opdracht
  1. Individueel: welke positieve en negatieve kanten van de man-vrouwverhouding zie jij in het dagelijks leven, in het algemeen en in liefdesverhoudingen? Ga voor het gemak uit van de heterosituatie. Als het niet goed gaat tussen mannen en vrouwen, kun je dan vaak spreken van 'schuld' bij één van de partijen, bij beide partijen? Of ligt het ingewikkelder?
  2. Leg jullie beschrijvingen aan elkaar voor en bespreek ze; probeer vooral eventuele verschillen goed te bespreken.
  3. Beschrijf de man-vrouwverhoudingen zoals die zich voordoen in Bezonken rood.
  4. Welke raakvlakken zien jullie met de man-vrouwverhouding(en) die je indewerkelijkheid ziet? Bekijk die verhouding zowel in liefdesbetrekkingen als in andere situaties. Welke verschillen zien jullie tussen wat je in het boek tegenkomt en wat je in het dagelijks leven ziet? Beperk je tot de belangrijkste.
  5. Vul dan gezamenlijk het schema hieronder in. Bij verschillende contacten tussen dezelfde mensen beschrijf je die contactsituaties in kolom 3 afzonderlijk. Laat in de andere kolommen door toevoegingen (zie voorbeelden in schema) uitkomen welke specifieke situatie je bedoelt.
  6. Geef ten slotte gezamenlijk antwoord op de volgende vragen en schrijf die antwoorden op:
    a. Waaraan voelt Jeroen zich schuldig? Waaraan vinden jullie hem wel/niet schuldig? Waarom?
    b. Welke overige mannen achten jullie schuldig? Waaraan? Waarom?
    c. Welke vrouw(en) achten jullie schuldig? Waaraan? Waarom?
    d. Bepaal nu of jullie opvattingen bij vraag 1 en 3 zijn veranderd. Hoe komt dat?

Schema

Persoon Contact met: Korte beschrijving van situatie en oordeel
Jeroen in kamp moeder  
Jeroen kort na de oorlog moeder  
Jeroen in 1981 moeder  
     
enz.    

 

(Literaire)theorie

'Motieven en symbolen', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Uitgeverij kleine Uil, Groningen, 2009, blz. 113-126, vooral blz. 120-121

Gemaakt doorGosse Koolstra




Bezonken rood* - Brouwers, JeroenNiveau 4

Bezonken rood*

Auteur:Brouwers, Jeroen
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:152
Genre:autobiografisch proza, bekentenisliteratuur, oorlogsroman, psychologische roman
Tags:jeugdervaringen, kindertijd, moeder-zoonrelatie, Nederlands-Indië, oorlogservaringen, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
In 1993 ontving Jeroen Brouwers de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre.
In 2007 werd Brouwers de  Prijs der Nederlandse Letterentoegekend; deze weigerde hij. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 november 2013.

 

Opdrachten

BoekBrouwers, Jeroen, Bezonken rood*
NummerN4/1
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormtweetal
Focusleidmotieven, motieven, grondmotief
Je leert

hoe betekenis tot stand komt door de verbinding tussen motieven

Opdracht

Lees eerst de theorie. Als je niet beschikt over dit boek, zoek je op internet. Vergelijk verschillende bronnen met elkaar. Kom je er dan nog niet uit, vraag dan aan je docent informatie over motieven, leidmotieven en grondmotief/thema.

  1. Vul samen het schema in.
  2. Kies individueel nu de vijf belangrijkste leidmotieven en de vijf belangrijkste motieven uit Bezonken rood.
  3. Leg jullie keuzes naast elkaar en bepaal door discussie een gezamenlijke lijst van vijf leidmotieven en vijf motieven.
  4. Bepaal welke inhoudelijke verbanden in het verhaal gelegd worden door de verbinding via leidmotieven en motieven.
  5. Formuleer nu individueel in één zin wat naar jouw idee het grondmotief, het belangrijkste thema is van Bezonken rood.
  6. Leg jullie individuele zinnen naast elkaar en bespreek de overeenkomsten en verschillen. Probeer te komen tot één gezamenlijke zin, die je opschrijft. Nu hebben jullie geformuleerd wat jullie, op grond van motieven en leidmotieven, de belangrijkste betekenis vinden van Bezonken rood.

Schema

Leidmotieven

Paginanummer en korte weergave context

wind p. 7; de wind die ergens vandaan komt en naar elders gaat, raakt alles op zijn weg aan
p. x; ...
enz.
'Kwaak kwaak' p. 10; reactie op telefoontje met moeder
p. x; ...
enz.
Daantje gaat op reis  
kleur rood  
enz.  
   

Motieven

 
Spiegelmotief p. 13; spiegelbeeld niet herkenbaar na angstaanval
p. 17; ...
enz.
Oedipusmotief  
Mariamotief  
enz.  

 

(Literaire)theorie

'Motieven en symbolen', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, blz. 113-126

Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekBrouwers, Jeroen, Bezonken rood*
NummerN4/2
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusschrijven over schrijverschap
Je leert

hoe een auteur behalve over inhoudelijke zaken het ook kan hebben over schrijven en schrijverschap.

Opdracht

Bezonken rood zal vast niet het eerste boek zijn dat jij leest. Als je hieraan begint, zul je enige ervaring met literatuur hebben. Misschien heb je ook al een favoriete auteur, een favoriet boek of een favoriet soort boek. Als dat zo is, probeer dat eens op te schrijven en probeer ook te beschrijven waarom dat zo is. Je noemt dit stukje 'Preambule'; het telt niet meer dan 100 woorden en het gaat vooraf aan het artikel dat je gaat schrijven (zie 2). Vind je dit niet zo gemakkelijk te bepalen, schrijf dan toch dit stukje om er achter te komen welk boek je het meest gedaan heeft en waarom.

Lees dan het gedeelte onder Literatuurgeschiedenis.

  1. Inventariseer alle elementen in het boek die te maken hebben met (leren) lezen, voorlezen, schrijven, literatuur, boeken, schrijverschap. Genoemde boeken hoeven niet per se literatuur te zijn; het mag ook non-fictie zijn.
  2. Stel een lijst op van wat je bij vraag 1 hebt gevonden. Denk na over verbanden tussen Jeroens (leren) lezen, zijn schrijven, wat anderen hebben geschreven en welke invloed dat heeft (gehad) op Jeroen.
  3. Schrijf nu een artikel van 500 tot 700 woorden, waarin je de betekenis van (kunnen/leren) lezen, schrijven, voorlezen, vastleggen/boekstaven beschrijft aan de hand van inventarisatie van elementen bij vraag 1. Betrek in je beschouwing de belangrijkste personages van het verhaal, inclusief Sone Kenitji. 
Literatuurgeschiedenis

Veel schrijvers zijn, als kind of later, ook sterk beïnvloed door een auteur of door een boek. Harry Mulisch, die nooit veel boeken van anderen las, heeft meermalen verklaard dat het lezen van Leonard Roggeveens De avonturen van Bram Vingerling bepalend is geweest voor zijn vorming en zijn latere schrijverschap. Willem Frederik Hermans was zó in de ban van wiskundige-filosoof Ludwig Wittgenstein dat hij aan De donkere kamer van Damokles later een motto heeft toegevoegd ontleend aan diens theorieën. En Jeroen Brouwers? 'Dat ik schrijf, komt door Mulisch. Dat ik sommige dingen schrijf zoals ik ze schrijf, komt ook door Mulisch. Natuurlijk heb ik hem geïmiteerd (…), en ook heb ik van hem gejat. Ik heb veel van hem geleerd.' Aan Mulisch ontleent Brouwers het begrip 'octaviteit'. Daarbij verwijst hij - verborgen maar onmiskenbaar - zelfs rechtstreeks naar Mulisch en diens boek De compositie van de wereld: '"hetzelfde" en gelijkertijd "niet-hetzelfde", zo is de wereld gecomponeerd.' (blz. 124)
Maar ook Reve heeft Brouwers beïnvloed. 'Het is door mij gezien' (Bezonken rood, blz. 49) is een regelrechte verwijzing naar het slot van Reves De avonden. En welk kinderboek speelt een cruciale rol in Bezonken rood? Dat is Leonard Roggeveens Daantje gaat op reis!

Bronnen
  1. Bzzlletin 98, Jeroen Brouwersspecial, Uitgeverij BZZTôH, Den Haag, september 1982
  2. Jos Paardekooper, Jeroen Brouwers, Analyse en samenvatting van literaire werken, Walvaboek / Van Walraven (Memoreeks), 1986, tweede, herziene druk
Gemaakt doorGosse Koolstra




Bezonken rood* - Brouwers, JeroenNiveau 4

Bezonken rood*

Auteur:Brouwers, Jeroen
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:152
Genre:autobiografisch proza, bekentenisliteratuur, oorlogsroman, psychologische roman
Tags:jeugdervaringen, kindertijd, moeder-zoonrelatie, Nederlands-Indië, oorlogservaringen, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
In 1993 ontving Jeroen Brouwers de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre.
In 2007 werd Brouwers de  Prijs der Nederlandse Letterentoegekend; deze weigerde hij. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 november 2013.

 

Opdrachten

BoekBrouwers, Jeroen, Bezonken rood*
NummerN5/1
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormdrie- of viertal
Focusfictie en werkelijkheid
Je leert

reflecteren op het onderscheid tussen fictie en werkelijkheid, zelfs wanneer in die fictie allerlei toespelingen worden gemaakt op de werkelijkheid

Opdracht

A

Misschien heb je een familielid of kennis die een echte verhalenverteller is. Zo iemand maakt altijd wel wat mee en heeft iedere keer weer een ander boeiend verhaal te vertellen. Soms laten anderen merken dat ze die verhalen wel 'met een korreltje zout' nemen. Toch betekent dat niet dat het verhaal niet waar is: de 'boodschap' van een verhaal kan juist krachtiger overkomen als de feiten wat kleurrijker neergezet worden of anders worden geordend. Je kunt je zelfs afvragen: wat is nu 'meer waar': de oorspronkelijke gebeurtenis of het verhaal dat ervan gemaakt is?

  1. Individueel: noteer een gebeurtenis uit je leven die je later hebt naverteld op een manier die de feiten niet geheel recht deed, maar de 'waarheid' van de gebeurtenis misschien zelfs wel versterkte.
  2. Weet je zelf niets te bedenken? Schrijf dan op wat je van anderen hoorde.
  3. Wissel de verhaaltjes uit en bespreek het verschil tussen fictie en werkelijkheid.
  4. Lees daarna wat er staat onder Literatuurgeschiedenis.

B

'Historiografiese metafiksie wil nie histories juiste data assimileer om die romangegewe te onderskraag nie, maar het 'n ander doel:
we watch the narrators [...] trying to make sense of the historical facts they have collected. As readers, we see both the collecting and the attempts to make narrative order. Historiographic metafiction acknowledges the paradox of the reality of the past but its textualized accessibility to us today.'  (Hutcheon 1988: 114)

  1. Probeer eerst deze uitspraak, deels Zuid-Afrikaans, deels Engels en afkomstig uit bron 5, heel nauwkeurig te vertalen. Leg een gezamenlijke vertaling vast.
  2. Wat heeft deze tekst te maken met jullie verhaaltjes en hun verhouding tot de oorspronkelijke werkelijkheid?

C

  1. Lees allemaal bron 1 en 6. Verdeel de overige bronnen: van bron 2 de bijdrage 'Drie protokollen' van Jeroen Brouwers; van bron 4 het hoofdstuk 'Het tomatenketchup-Tjideng van Jeroen Brouwers'; van bron 5 hoofdstuk VIII, 'Kritiek'.
  2. Breng verslag uit aan elkaar en voer gezamenlijk de volgende stappen uit.
    a. Zoek documentatie op over WO II in Nederlands-Indië, over de interneringskampen en specifiek over het Tjidengkamp, ten slotte over Kenjitji Sone (Sonei). Neem prints of aantekeningen mee naar het volgende onderdeel.
    b. Discussieer over het 'werkelijkheidsgehalte' van Bezonken rood en leg vast wat jullie oordeel daarover is.
    c. Jos Paardekooper noemt Brouwers' verweer tegen de kritiek op het werkelijkheidsgehalte van Bezonken rood zwak: '(…) maar wat ik schrijf is literatuur.' Zijn jullie het met hem eens?
    d. Schrijf nu ieder één krachtige stelling op waarmee je een uitspraak doet over fictie en werkelijkheid in Bezonken rood. Deze stellingen nemen jullie op in de eindopdracht: zie e.
    e. Ten slotte: gezamenlijk schrijven jullie een verklaring van ongeveer 100 - 250 woorden waarin je de inhoud van B1 betrekt op Bezonken rood. Vergeet hierbij niet wat jullie over jullie eigen verhalen in deel A van de opdrachten hebben opgemerkt.
Literatuurgeschiedenis

Na de publicatie van Bezonken rood, het grote verkoopsucces ervan en de eerste, uiterst lovende kritieken, kwam er stevige kritiek op het 'waarheidsgehalte' van de roman. Rudy Kousbroek schuwde hierbij zelfs de argumentatie ad hominem, het aanvallen van de persoon in plaats van de zaak, niet: 'Nee, die Brouwers deugt niet.' Er ontstond een intensieve polemiek die jaren duurde en waaraan vele betrokkenen meededen.

Bronnen
  1. 'Autobiografisch schrijven', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, blz. 22-28
  2. Bzzlletin 98, Jeroen Brouwersspecial, Den Haag, Uitgeverij BZZTôH, september 1982
  3. Ferguson, Margaretha, 'Een schrijver, zijn boek, zijn collega's, zijn lotgenoten, zijn andere lezers. Over de ontvangst van Bezonken rood', in: bron 2
  4. Kousbroek, Rudy, Het Oost-Indisch kampsyndroom, Meulenhoff, Amsterdam 1992
  5. Jos Paardekooper, Jeroen Brouwers, Analyse en samenvatting van literaire werken, Walvaboek / Van Walraven (Memoreeks), 1986, tweede, herziene druk
  6. Vos, Marjoleine de, 'Waar of niet waar? Bezonken rood in discussie', in: bron 2 en 7, ook te vinden op: spod.home.xsall
  7. 'Vrouwenkamp Tjideng', op: www.geschiedenis24.nl
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekBrouwers, Jeroen, Bezonken rood*
NummerN5/2
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focustekstinterne verbanden
Je leert

hoe een auteur (een deel van) zijn poëtica vormgeeft en welk effect dat heeft op de interne verbanden in zijn werk.

Opdracht

Ken je het verschijnsel dat ze 'déjà vu' (op zijn Frans uit te spreken) noemen? Plotseling overvalt je het gevoel dat je iets gewaarwordt wat je al eerder hebt meegemaakt of gedacht, maar je kunt die herinnering net niet te pakken krijgen. Het vreemde is ook dat je weet dat het niet hetzelfde was en toch voelt het als hetzelfde.

  1. Als je deze ervaring kent, beschrijf er dan een concreet eigen voorbeeld van. Ken je haar niet, zoek er dan informatie over op.
  2. Lees vervolgens de bron 1, blz. 1 t/m 5. Laat je niet afschrikken door de moeilijke gedachtegang. Het gaat om het begrip 'octaviteit', dat Jeroen Brouwers ontleend heeft aan Harry Mulisch. Verzamel alle plaatsen in Bezonken rood waarin sprake is van 'octaaf', 'octaviteit', 'hetzelfde en tegelijk niet-hetzelfde', kortom: alle passages waarin sprake is van de paradox (schijnbare tegenstelling) van tegelijk hetzelfde en niet-hetzelfde, te beginnen met het tweede motto (Dodenlied, Zuid-Celebes) Hanteer de exacte betekenis van paradox.
  3. Betrek deze paradox op de volgende gegevens:
    a. Sone als vijand en als voorbeeld
    b. de schuld en onschuld van de hoofdpersoon
    c. de liefde/haat van de hoofdpersoon voor/jegens zijn moeder
    d. leven/dood van de moeder
    e. het Jappenkamp en het internaat
  4. Schrijf een uiteenzetting van circa 500 woorden waarin je het begrip 'octaviteit' aan de orde stelt en de bij opdracht 2 genoemde gegevens betekenisvol verwerkt. Het gaat erom dat je 'octaviteit' laat zien als middel om interne tekstverbanden te leggen.
(Literaire)theorie

'Poëtica', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur, Groningen, Uitgeverij kleine Uil, p. 18-21

Bronnen
  1. F.A. Muller, 'De denkbewegingen van Harry Mulisch', op: www.projects.science.uu.nl
Gemaakt doorGosse Koolstra




Bezonken rood* - Brouwers, JeroenNiveau 4

Bezonken rood*

Auteur:Brouwers, Jeroen
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:152
Genre:autobiografisch proza, bekentenisliteratuur, oorlogsroman, psychologische roman
Tags:jeugdervaringen, kindertijd, moeder-zoonrelatie, Nederlands-Indië, oorlogservaringen, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
In 1993 ontving Jeroen Brouwers de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre.
In 2007 werd Brouwers de  Prijs der Nederlandse Letterentoegekend; deze weigerde hij. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 november 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Bezonken rood* - Brouwers, JeroenNiveau 4

Bezonken rood*

Auteur:Brouwers, Jeroen
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:152
Genre:autobiografisch proza, bekentenisliteratuur, oorlogsroman, psychologische roman
Tags:jeugdervaringen, kindertijd, moeder-zoonrelatie, Nederlands-Indië, oorlogservaringen, WO II
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
In 1993 ontving Jeroen Brouwers de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre.
In 2007 werd Brouwers de  Prijs der Nederlandse Letterentoegekend; deze weigerde hij. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 18 november 2013.

 

Introductie

Jeroen Brouwers (Batavia, 30 april 1940) is een vooraanstaand Nederlandse schrijver die je niet vaak in de media zult zien optreden. Hij vindt dat mensen die hem willen leren kennen, zijn boeken maar moeten lezen. Die zijn dan ook sterk gebaseerd op zijn eigen leven; de hoofdpersoon in Bezonken rood heet zelfs Jeroen Brouwers. De oorlogsjaren (in Nederlands-Indië duurde de Tweede Wereldoorlog van begin 1942 tot eind augustus 1945) bracht hij met zijn moeder, grootmoeder en zusje door in het Japanse interneringskamp Tjideng, dat in een wijk van Batavia (het tegenwoordige Djakarta) was ingericht. Na de oorlog werd hij als moeilijk handelbaar kind ondergebracht in diverse katholieke jongensinternaten. Al deze ervaringen heeft hij verwerkt in zijn Indiëromans.
Via de wereld van kranten- en tijdschriftredacties kwam hij in de jaren zestig terecht bij Uitgeverij Manteau in Brussel, waar hij twaalf jaar later vertrok na ruzie met de nieuwe directeur Julien Weverbergh. Vanaf die tijd is hij geheel van de pen gaan leven.
Diverse relaties met vrouwen mislukten; de schrijver leidde een zwervend bestaan dat van Vlaanderen via Warnsveld, Exel (bij Lochem) en Uitgeest weer terugvoerde naar België.
Brouwers, die een grote reeks biografieën, verhalen, polemieken, romans, autobiografische schetsen, artikelen in tijdschriften en vertalingen heeft geschreven, heeft in het voorjaar van 2012 aan de Belgische zender Canvas verklaard dat hij na Bittere bloemen (2012) geen roman meer zal schrijven; hij acht in dat genre zijn oeuvre wel voltooid. Voor 2014 staat toch Het hout op het programma dat zal gaan over een jongensinternaat.

Inhoud

De veertigjarige Jeroen Brouwers krijgt in de vroege ochtend van 28 januari 1981 telefonisch bericht dat zijn moeder de avond tevoren is overleden. Het contact met haar is al jaren verstoord; moeder en zoon zien en spreken elkaar nauwelijks. De gebeurtenis is voor de hoofdpersoon aanleiding in de dagen tussen overlijden en crematie van zijn moeder stil te staan bij hun gezamenlijke ervaringen, waarvan die in Jappenkamp Tjideng wel de aangrijpendste zijn. De grote liefde van het jongetje Jeroen voor zijn moeder is door een aantal gebeurtenissen veranderd in een even grote haat, die zich soms lijkt uit te breiden tot alle moeders, alle vrouwen.
Tegelijk geeft hij zich rekenschap van zijn (gebrek aan) gevoelens, zoals voor de jonge vrouw Liza met wie hij in het verleden een kortstondige relatie had en naar wie hij, nu zijn echtgenote 'beschadigd' is door de recente geboorte van een dochtertje, weer verlangt.

Moeilijkheid

Lezers worden in Bezonken rood  ingeleid in een wereld van groot verdriet en onhanteerbare woede als gevolg van ingrijpende jeugdervaringen: de hoofdpersoon brengt zijn eerste levensjaren door in één van de zwaarste Jappenkampen voor burgers. Dat kan lastig zijn voor jonge lezers, vooral op N3-niveau. Ook het taalgebruik is niet eenvoudig te begrijpen. Niet zozeer het woordgebruik en de zinsbouw zijn lastig, maar wel Brouwers' gewoonte intensief gebruik te maken van leidmotieven en andere interne verwijzingen om betekenissen aan te brengen. Hiervoor is een goede verstaander nodig. Zonder de bereidwillige attitude van combineren, analyseren en uitstel van direct begrip kan geen enkele lezer dit boek naar waarde schatten. Het is dan ook beslist een grote uitdaging voor N3-lezers aan dit verhaal te beginnen. Door de schokkende passages is het minder geschikt voor lezers die aangrijpende scènes tijdenlang niet meer uit hun hoofd kunnen krijgen; dit kan vooral voor meisjes gelden. N4- en N5-lezers die geïnteresseerd zijn in de complexiteit van menselijke relaties, de gelaagdheid van emoties en de lastige verhouding tussen literatuur en werkelijkheid, kunnen hun hart ophalen.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid N3-, N4- en N5-lezers kunnen aangetrokken worden door de bescheiden omvang van het boek; de titel daarentegen zal veel lezers niet direct aantrekken. De opening van het verhaal zal vooral voor de N3-lezer bevreemdend zijn; N4- en N5-lezers kunnen geboeid zijn door die eerste bladzijde omdat die hen confronteert met een geheel nieuwe stijl. 
  Interesses N3-lezers zullen zich uitgedaagd voelen door de bizarre, harde werkelijkheid die in dit verhaal wordt getoond. N4-lezers zullen daarnaast geboeid zijn door de bijzondere stijl die, zo blijkt, ook door VO-leerlingen wordt herkend als knap. Op N5 valt er ook in historisch opzicht veel te beleven; Brouwers verwijst geregeld naar concrete historische gebeurtenissen.
   Algemene kennis Enige kennis van de Tweede Wereldoorlog en de toenmalige koloniale situatie is genoeg om de geschiedenis te begrijpen; geen probleem voor N3, N4 en N5.
   Specifieke literaire en culturele kennis Enige kennis of bereidheid die op te doen inzake Shakespeares Macbeth, de katholieke gebedscultuur en liturgie is wenselijk. Voor het begrip van de ironische humor kan inzicht in de boeiende Nederlandse televisiewereld dienstig zijn. 

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Brouwers' bloemrijk, barok taalgebruik kan lastig zijn voor de N3-lezer; daar staat genoeg eenvoudig woordgebruik tegenover. N4- en N5-lezers kunnen geboeid raken door het zorgvuldige woordgebruik.  
  Zinsconstructies Geregeld wordt de lezer geconfronteerd met lange zinnen; vaak gebruikt de auteur daarin afwijkende zinsdeelvolgordes zoals de vooropplaatsing van 'Niet'. N3- en N4-lezers kunnen moeite hebben met  de stijl van de litanie: veel opsomming, veel herhaling. De N5-lezer kan in de ban raken van Brouwers' mooie,  eigenzinnige zinsconstructies. 
  Stijl

Hoofdkenmerk van het verhaal is de herhaling als stijlkenmerk, vaak met een kleine variant ('hetzelfde, en tegelijk niet-hetzelfde'), die de thematische herhaling (of 'octaviteit') ondersteunt. Door alle drie niveaus heen blijken er zowel lezers te zijn die dit ervaren als vervelend 'steeds hetzelfde' en lezers die het prachtig vinden.
Kortweg getypeerd: woorden, zinnen, gebeurtenissen en betekenissen rijmen steeds op elkaar.

Vertrouwdheid met literaire procédés

Actie Er zit weinig actie in het verhaal; de meeste uiterlijke actie zit in de beschrijvingen van het kampleven. Alle andere inhoud wordt gevormd door de hersenspinsels van de hoofdpersoon. Dit kan lastig zijn voor de N3-lezer, ook als die wel geboeid is door de leefwereld van volwassenen. De N4-lezer kan zich uitgedaagd voelen door de afwijkende complexiteit van gevoelens en relaties. De N5-lezer zal het door de veelheid aan verbanden misschien niet eens opvallen dat er weinig 'echte actie' in voorkomt. 
  Chronologie Het vergt van iedere lezer extra aandacht om te bepalen hoe de tijdsopbouw in het verhaal is. Door aanduidingen van de auteur is die overigens vrij nauwkeurig vast te stellen. N5-lezers zullen er geen enkele moeite mee hebben.
  Verhaallijn(en) Er is feitelijk niet een concrete verhaallijn. Voor minder ervaren lezers kan dit lastig zijn. Hoofdzaak is de gemoedstoestand van de hoofdpersoon in de dagen tussen overlijden en crematie van zijn moeder. De manier waarop deze toestand en de verwevenheid ervan met het verleden worden weergegeven, zal de N4- en N5-lezer meer aanspreken dan de N3-lezer.
   Perspectief Voor alle niveaus levert het beschouwende ik-perspectief geen problemen op.
  Betekenis N3-lezers kunnen moeite hebben de gemoedstoestand van de hoofdpersoon goed te duiden. Veel betekenissen zijn paradoxaal door Brouwers' opvatting van 'octaviteit': heeft de hoofdpersoon zijn moeder nog steeds lief? Haat hij haar? Houdt hij van zijn vrouw? Haat hij haar? Is hij gesteld op Liza? Voelt hij niets voor haar? Is de zelfhaat misschien nog belangrijker? Wellicht kunnen sommige N4- en N5-lezers de verwarring aan dat dit allemaal tegelijk waar kan zijn.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters

Er is maar één karakter en dat is zeer complex. Het hangt meer van het empathisch vermogen dan van leesniveau af of een lezer die complexiteit begrijpt en accepteert.

  Aantal karakters Het aantal personages is beperkt. Er is één karakter; zelfs de belangrijke andere personages zijn typen. Voor geen enkel niveau levert dit problemen op.
  Ontwikkeling van de karakters

Het verhaal beschrijft één ontwikkeling, die zich een paar keer herhaalt. Voor N3, N4 en N5 is het helder dat het gaat om het veranderen van liefde in haat en weerzin. 

Geraadpleegde bronnen

 

Bzzlletin 98, Jeroen Brouwersspecial, Den Haag, uitgeverij BZZTôH, september 1982
Jos Paardekooper, Jeroen Brouwers, Analyse en samenvatting van literaire werken, Walvaboek / Van Walraven (Memoreeks), 1986, tweede, herziene druk.

 

Geschreven door:

Gosse Koolstra