Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Elckerlijc - onbekendNiveau 3

Elckerlijc

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1495
Uitgeverij:Taal en Teken (H. Adema)
Plaats:geen plaats
Aantal pagina's:63
Genre:allegorie, rederijkerstoneel, toneelstuk
Tags:christendom, dood, geloof, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Een moderne hertaling van Willem Wilmink is opgenomen in Mariken en Elckerlijc. Zonde, hoop en verlossing in de late middeleeuwen. Amsterdam, Prometheus, 1998. Deze hertaling is ook uitgegeven als Bulkboek. Een deel daarvan is beschikbaar via bulkboek.nl.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 februari 2014.

 

Over de auteur

De auteur van Elckerlijc is onbekend. Er worden door onderzoekers wel een aantal auteurs genoemd die Elckerlijc geschreven zouden kunnen hebben, maar over hen weten we te weinig om de auteur van Elckerlijc met zekerheid te vast te kunnen stellen. Elckerlijc was onder de middeleeuwse bevolking erg populair en is dan ook vele malen opgevoerd, bewerkt en vertaald in het Latijn, Duits en Engels.

 

Inhoud

God betreurt het dat alle mensen in zonde leven. Hij draagt de Dood op Elckerlijc (dat in het modern Nederlands 'iedereen' betekent) bij zich te roepen en hem verantwoording voor zijn leven te laten afleggen. De Dood vertelt Elckerlijc dat hij een pelgrimstocht moet maken (dat wil zeggen dat hij zal sterven). Elckerlijc probeert aan de dood te ontsnappen, maar tevergeefs, er is geen uitstel mogelijk. Hij zoekt steun bij Vriendschap, Familie en Bezit, maar die laten hem allemaal in de steek als ze horen wat de bestemming van zijn reis zal zijn. De Deugd (de goede eigenschappen van de mens) kan Elckerlijc vergezellen bij zijn reis als hij eerst tot Inkeer komt en boete doet voor zijn zonden. De vraag is of het Elckerlijc lukt om als een zondevrij mens te sterven en in de hemel terecht te komen.

Leesaanwijzingen

Elckerlijc is een allegorie. In een allegorie verbeelden personages een abstract begrip. Zo zijn in Elckerlijc Dood, Vriendschap, Familie en Bezit, enzovoorts, personages van vlees en bloed. Het is belangrijk om je daar tijdens het lezen bewust van te zijn.
Elckerlijc is een toneelstuk. De tekst bevat dus geen beschrijvingen en vertellerscommentaar en bestaat enkel uit persoonstekst. Dat betekent dat jij zelf moeite moet doen om je letterlijk een beeld te vormen van het verhaal. Het kan je helpen de tekst hardop te lezen, eventueel samen met een klasgenoot.
Het christelijk geloof neemt in Elckerlijc een centrale plaats in. Als je zelf christelijk bent opgevoed, ben je waarschijnlijk in het voordeel. In het andere geval kun je daarover in deze tekst het nodige te weten komen.

Om over na te denken

Hoe sta jij in het leven? Geniet je vooral van het hier en nu of denk je ook wel eens na over de toekomst?
Geloof jij dat er iets is na de dood? Wat dan? Wat betekent goed leven voor jou en is dat voor jou belangrijk?
Wat betekenen échte vrienden en familieleden voor jou?

Waardering

'Ik vind het een goed boek/toneelstuk. Ik vind het echt goed geschreven. Het is figuurlijk maar het verhaal daarachter is zo goed. […] Het leest lekker snel en je hebt echt de neiging het meteen uit te lezen.'
Jessica, 4 vwo, op: www.scholieren.com

'Ik vond dit een zeer leuk boek om te lezen. Het is al wat gedateerd maar de les is tijdloos. Ik vind het een leuke en originele manier waarop de auteur door middel van symboliek de karakters aan de lezer presenteert. Het doel en de hoofdgedachte is meteen duidelijk. In Elckerlijc heeft de auteur veel middeleeuwse termen en gezegdes gebruikt. Hierdoor is het moeilijk iedere zin te begrijpen zoals de auteur hem bedoeld heeft, maar omdat de kracht van de boodschap zo duidelijk is, vormt het geen direct obstakel.'
Heleen, 6 vwo, op: www.scholieren.com

'Het boek beoordelen uit mijn situatie is erg moeilijk omdat het een redelijk saai en langdradig verhaal is waar weinig spanning in zit, het is voorspelbaar en simpel opgezet.'
Anoniem, 5 vwo, op: www.scholieren.com

Meer weten?

'Elckerlijc', op: www.literatuurgeschiedenis.nl | over Elckerlijc, inclusief kort fragment (ook audio)
'Elckerlijc', op:  www.bulkboek.nl | inleiding op Elckerlijc en toneel in de middeleeuwen, inclusief kort fragment
'Rederijkerij', op: www.literatuuurgeschiedenis.nl | over rederijkerstoneel in de middeleeuwen

Geschreven door:

Janneke Blok

Suggesties


Elckerlijc - onbekendNiveau 3

Elckerlijc

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1495
Uitgeverij:Taal en Teken (H. Adema)
Plaats:geen plaats
Aantal pagina's:63
Genre:allegorie, rederijkerstoneel, toneelstuk
Tags:christendom, dood, geloof, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Een moderne hertaling van Willem Wilmink is opgenomen in Mariken en Elckerlijc. Zonde, hoop en verlossing in de late middeleeuwen. Amsterdam, Prometheus, 1998. Deze hertaling is ook uitgegeven als Bulkboek. Een deel daarvan is beschikbaar via bulkboek.nl.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 februari 2014.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Elckerlijc - onbekendNiveau 3

Elckerlijc

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1495
Uitgeverij:Taal en Teken (H. Adema)
Plaats:geen plaats
Aantal pagina's:63
Genre:allegorie, rederijkerstoneel, toneelstuk
Tags:christendom, dood, geloof, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Een moderne hertaling van Willem Wilmink is opgenomen in Mariken en Elckerlijc. Zonde, hoop en verlossing in de late middeleeuwen. Amsterdam, Prometheus, 1998. Deze hertaling is ook uitgegeven als Bulkboek. Een deel daarvan is beschikbaar via bulkboek.nl.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 februari 2014.

 

Opdrachten

Boekonbekend, Elckerlijc
NummerN2/1
Niveau2
Studielast2 à 3 slu
Werkvormtweetal
Focusbetekenis
Je leert

na te denken over verschillende betekenissen die aan een werk toegekend
kunnen worden.

Opdracht

Voor wie?

Deze opdracht maak je in een tweetal, waarvan het liefst de één een religieuze achtergrond heeft en de ander niet.

In een boekverslag op internet beschouwt een leerling Elckerlijc als een tekst over ware vriendschap. Door het maken van deze opdracht ontdek je dat Elckerlijc ook nog een andere betekenis heeft.

A

  1. [individueel]
    a. Noteer voor jezelf de begrippen Vriendschap, Familie en Bezit in volgorde van belangrijkheid in jouw leven.
    b. Is er iets in het leven voor jou nóg belangrijker dan deze drie begrippen?
  2. [samen]
    a.
    Hebben jullie allebei hetzelfde op één gezet? Zo ja, waarom is dit voor jullie zo belangrijk?
    b. Zo niet, bespreek wat de reden zou kunnen zijn dat jullie allebei iets anders op één hebben gezet. Heeft dat bijvoorbeeld te maken met wat je hebt meegemaakt, met je persoonlijkheid, je geloof of je opvoeding?

B [samen]

Lees in onderstaande tabel wat enerzijds de Bijbel en anderzijds de Koran zegt over de begrippen Vriendschap, Familie en Bezit.

 

Bijbel

Koran

Vriendschap

Vriendschap
'Hartelijke woorden maken veel vrienden,
wie goede dingen zegt krijgt een hoffelijk antwoord.
Laat velen vriendschappelijk met je
omgaan, maar laat slechts één op de duizend je raadgever zijn.
Als je iemand tot vriend wilt maken, stel hem dan eerst op de proef, vertrouw hem niet te snel.
Sommige vrienden zijn enkel je vriend in goede tijden, in slechte tijden zie je ze niet.
Er zijn vrienden die opeens je vijand worden
en jullie ruzie tot je schande verder vertellen.
Er zijn vrienden die met je aan tafel zitten,
maar in slechte tijden zie je ze niet.
Als het je goed gaat lopen ze achter je
aan en gaan ze gemoedelijk met je slaven om; maar als het je slecht gaat,
keren ze zich tegen je en laten ze je in de steek.
Ga je vijanden uit de weg en houd je
vrienden in de gaten.
Een trouwe vriend is een veilige schuilplaats,
wie er een gevonden heeft, heeft een schat gevonden.
Een trouwe vriend is onbetaalbaar, tegen zijn waarde weegt niets op.
Een trouwe vriend is een krachtig medicijn, wie ontzag heeft voor de Heer vindt zo'n vriend.
Wie ontzag heeft voor de Heer zoekt de
juiste vrienden uit; zoals hijzelf is, zo zijn zijn vrienden."
Wijsheid van Jezus Sirach 6: 5-17

Weg volgen van je vrienden
'Een man volgt de weg van zijn vrienden, dus laat een ieder van jullie opletten wie hij als vriend neemt.'

Denk aan je buren
'Als je soep klaarmaakt, voeg dan water toe en geef (een deel) aan je buren.'

Goed zijn voor de buren
'"Bij Allah, hij gelooft niet! Bij Allah, hij gelooft niet! Bij Allah, hij gelooft niet!"
Ze vroegen aan de Profeet (vrede en zegeningen zij met hem) gevraagd: "Wie (gelooft er niet), O boodschapper van Allah?" Hij zei:
"Degene wiens buren niet veilig zijn voor zijn kwaad, zal het Paradijs niet
binnengaan."'

Familie

'Houd een vriend in ere, ook die van je vader,
ga niet naar je broer als je problemen hebt;
een vriend in de buurt is beter dan een broer ver weg.'
Spreuken 27: 10

Relaties onderhouden met verwanten
'Onderhoud de relaties met jullie verwanten, al is het maar door hen te begroeten.'

Broederschap en zusterschap
'Haat elkaar niet, benijd elkaar niet en wend je niet af van de ander. Wees dienaren van Allah als broeders. Het is niet toegestaan voor een moslim om zijn broeder voor langer dan drie dagen te negeren.'

Bestraffing voor het verbreken van de familiebanden
'Degene die de familiebanden verbreekt, gaat het paradijs niet binnen.'

De hoge status van de moeder
'"O Boodschapper van Allah, wie van de mensen heeft het meeste recht op goed gezelschap van mij?" Hij antwoordde: "Je moeder." De man vroeg: "En wie dan?" Hij antwoordde: "Je moeder?" "En wie dan?" Hij antwoordde: "Je moeder." "En wie dan?" hij antwoordde: "Je vader."'

Bezit

Verwaandheid
'Verlaat je niet op onrechtmatig verkregen bezit, het helpt je niets
in tijden van tegenspoed.'
Wijsheid van Jezus  Sirach 5: 8

Rijdom en armoede
'"Nu kan ik een rustig leven leiden en van
mijn bezit genieten,"
maar hij weet
niet voor hoe lang.
Wanneer hij
sterft moet hij alles nalaten aan anderen.'
Wijsheid van Jezus Sirach 11: 19

Ware rijkdom
'Rijkdom is niet het hebben van veel
bezittingen, ware rijkdom is de rijkdom van de ziel.'

Bronnen

www.bijbelencultuur.nl

Noot: Binnen de protestants-christelijke traditie gelden deuterocanonieke
Bijbelboeken als apocriefe boeken. Dat wil zeggen dat deze boeken geen
voldoende gezaghebbende status hebben, maar christenen wordt het wel aangeraden ook deze Bijbelboeken te lezen.
[www.rondomdebijbel.nl]

www.hadithvandedag.nl

Noot: De Hadith is een praktische handleiding die de gelovige moslim helpt bij het naleven van de geloofswetten die in de Koran beschreven staan.  

 

Noteer in onderstaande tabel steeds één overeenkomst met en één verschil tussen wat de Bijbel en de Koran zeggen over elk van de drie begrippen.

 

Overeenkomst                

Verschil                                    

Vriendschap

... ...

Familie

... ...

Bezit

... ...

 

C [individueel]

In opdracht A en B heb je nagedacht over drie begrippen die een belangrijke rol spelen in Elckerlijc.

  1. Laat aan de hand van twee tekstpassages zien welke rol Vriendschap, Familie en Bezit spelen in Elckerlijc, waarbij je duidelijk de versregels vermeldt die je gebruikt.
  2. Over welk begrip zijn de Bijbel, de Koran en de schrijver van Elckerlijc het met elkaar eens? Wat zeggen zij daarover?
  3. De schrijver van de tekst Elckerlijc wil aan de toeschouwer duidelijk maken dat er iets nóg belangrijker is dan Vriendschap, Familie en Bezit… Wat is dat volgens jou? Licht je antwoord toe.


D [samen]

Het verhaal Elckerlijc is geschreven vanuit de middeleeuwse christelijke traditie. Vinden jullie dat de boodschap van Elckerlijc ook past bij de huidige christelijke overtuigen en/of de islamitische geloofsovertuiging? Licht jullie antwoord toe.

Gemaakt doorJanneke Blok



Boekonbekend, Elckerlijc
NummerN2/2
Niveau2
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusgenre
Je leert

de verschillen kennen tussen een dramatische tekst en een prozatekst.

Opdracht

Voor wie?

Deze opdracht is leuk voor je als je van tekenen en schrijven houdt.

A

Veel leerlingen vinden het lezen van toneelstukken moeilijk en/of vervelend. Dat is ook niet zo raar, want op het toneel komt de tekst eigenlijk pas écht tot leven tegen de achtergrond van het decor. Als je een toneelstuk leest moet je je dat allemaal maar zelf voorstellen.

  1. Noem twee gebeurtenissen in Elckerlijc die jij je als lezer van de toneeltekst moeilijk voor kon stellen. Waarom kon je je juist deze gebeurtenissen moeilijk voorstellen?
  2. Maak bij elke gebeurtenis een tekening.

B

Kies een van de twee gebeurtenissen uit Elckerlijc die je in opdracht A hebt genoemd en die je je het moeilijkst kon voorstellen.

  1. Herschrijf dat gedeelte in proza (dus net zoals een gewoon boek geschreven is). Noteer duidelijk de nummers van de versregels die je hebt herschreven en zorg ervoor dat jouw tekst minstens drie keer zo lang is als het fragment.
  2. Noteer drie verschillen tussen de oorspronkelijke toneeltekst en jouw eigen prozatekst.

C

  1. Hoe denk je dat het komt dat je je deze gebeurtenis moeilijk voor kon stellen?
  2. Noteer drie leesaanwijzingen die je medeleerlingen zouden kunnen helpen die, net als jij, moeite hebben met het lezen van toneelteksten, zodat zij zich de tekst beter voor kunnen stellen.
  3. [klasgenoot opzoeken]
    Test de leesaanwijzingen door een klasgenoot te vragen om de verzen waar jij moeite mee had, genoemd in opdracht B 1., te lezen met behulp van jouw aanwijzingen. Hoe zag je klasgenoot de gebeurtenis voor zich? Zijn er verschillen met de voorstelling die jij je er in eerste instantie van had gemaakt?
Gemaakt doorJanneke Blok




Elckerlijc - onbekendNiveau 3

Elckerlijc

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1495
Uitgeverij:Taal en Teken (H. Adema)
Plaats:geen plaats
Aantal pagina's:63
Genre:allegorie, rederijkerstoneel, toneelstuk
Tags:christendom, dood, geloof, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Een moderne hertaling van Willem Wilmink is opgenomen in Mariken en Elckerlijc. Zonde, hoop en verlossing in de late middeleeuwen. Amsterdam, Prometheus, 1998. Deze hertaling is ook uitgegeven als Bulkboek. Een deel daarvan is beschikbaar via bulkboek.nl.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 februari 2014.

 

Opdrachten

Boekonbekend, Elckerlijc
NummerN3/1
Niveau3
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focuskwesties
Je leert

te reflecteren op het begrip zondevrij sterven en wat dit begrip voor Elckerlijc in de middeleeuwen betekende en voor jou nu betekent.

Opdracht

A

  1. Stel je voor dat de wereld over een maand vergaat. Je blikt terug op je leven tot nu toe. Zijn er dingen waar je spijt van hebt en die je op wilt lossen voordat je zal sterven? Probeer drie dingen op te schrijven voor jezelf. (Je hoeft deze opdracht niet in te leveren bij je docent als je dat liever niet wilt.)
  2. Binnen de christelijke traditie bestaan er zeven zogenaamde hoofdzonden. Bekijk bron 1. Zoek zo nodig de moeilijke woorden op in het woordenboek. Wat zijn dingen waar je in je leven spijt van hebt? Kunnen deze dingen bij een of meerdere van de zeven hoofdzonden wordt ondergebracht? Waarom (niet)? Schrijf je bevindingen op. (Ook deze opdracht hoef je niet in te leveren bij je docent als je dat niet wilt.)
  3. Tegenover de zeven zonden staan de zeven deugden. Dit zijn de goede eigenschappen van mensen waarvoor ze beloond worden door God. Bekijk nu de zeven deugden (bron 1). Noem minstens drie goede dingen die je in je leven hebt gedaan en verbindt die aan een of meerdere van de zeven deugden. Zoek zo nodig weer de moeilijke woorden op het woordenboek en noteer je bevindingen.

Spijtervaring(en)                              

Zonde(n)                                      

1. ... 1. ...
2. ... 2. ...
3. ... 3. ...

 

Succeservaring(en)                          

Deugde(n)                                  

1. ... 1. ...
2. ... 2. ...
3. ... 3. ...

 

B

Elckerlijc krijgt van de Dood te horen dat hij zal sterven. Voordat hij dood gaat, heeft Elckerlijc een dag de tijd om terug te blikken op zijn leven en om God om vergeving te vragen voor de zonden die hij heeft begaan.

  1. Noem drie hoofdzonden die Elckerlijc heeft begaan in zijn leven. Maak gebruik van het rijtje van de zeven hoofdzonden die je hebt bekeken bij opdracht A.
  2. Wat doet Elckerlijc op weg naar de Dood? Vat samen wie hij allemaal mee vraagt op zijn pelgrimstocht en hoe zij op Elckerlijcs verzoek reageren.
  3. Er is maar één iemand die met Elckerlijc mee gaat op weg naar de Dood. Wie is dat en waarom gaat uitgerekend deze 'persoon' met hem mee op zijn reis naar de Dood?
  4. Wat denk je dat de boodschap is van Elckerlijc?

C

  1. Kijk jij op dezelfde manier als Elckerlijc aan tegen de Dood? Leg uit.
  2. Denk je dat al je klasgenoten daar hetzelfde over denken? Waarom (niet)?
  3. Leg uit wat de overeenkomsten en verschillen zijn tussen de geloofsbeleving van de middeleeuwers en de moderne mens.
Bronnen
  1. 'De zeven zonden en de zeven deugden', op: www.kunst-en-cultuur.infonu.nl
Gemaakt doorJanneke Blok



Boekonbekend, Elckerlijc
NummerN3/2
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusbegripsbepaling
Je leert

de betekenis kennen van belangrijke christelijke begrippen.

Opdracht

Elckerlijc_opdr_N3/2

A

In Elckerlijk worden veel abstracte begrippen uit het christelijke geloof door personages verbeeld, waarvan je wellicht nog niet de precieze betekenis kent.

  1. Zoek de betekenis van de volgende christelijke begrippen op in het woordenboek of via internet en noteer de betekenis in je eigen woorden.
  2. Deze begrippen zijn onderling sterk met elkaar verbonden. Leg aan de hand van de gebeurtenissen in Elckerlijc uit wat de relaties tussen de begrippen zijn.

Christelijke begrip

Betekenis                                                                 

Deugd ...
Zonde ...
Inkeer of berouw ...
Biecht ...

 

B

In een krantenbericht van 15 mei 2013 (bron 1) staat dat Joran van der Sloot, die in Peru vast zit voor de moord op Stephany Flores, hoopt op strafvermindering omdat hij berouw heeft getoond voor zijn misdaad.

  1. Herlees vers 1 t/m 181 (tot Vriendschap op het toneel verschijnt) van de vertaling van Elckerlijc, waarbij je de naam Elckerlijc in gedachten steeds vervangt door Joran van der Sloot.
  2. Eigenlijk zit Joran van der Sloot in een soortgelijke situatie als Elckerlijc. Is er vergeving mogelijk voor Elckerlijc? En voor Joran? Noteer twee overeenkomsten en twee verschillen tussen beide situaties.

C

Volgens de Peruaanse verloofde van Joran van der Sloot heeft Joran God om vergiffenis gevraagd en heeft God hem vergeven. Als reactie daarop heeft een vrouw op een internetforum geschreven dat zij het onzin vindt dat er wordt gedacht dat na het berouw tonen en om vergiffenis vragen opeens alles weer goed is. De daad is daarmee namelijk nog niet ongedaan gemaakt.

  1. Schrijf vanuit je eigen perspectief een brief aan deze vrouw waarin je reageert op haar uitspraak dat de misdaad van Joran van der Sloot onmogelijk vergeven kan worden. Beargumenteer waarom je het wel of niet met haar eens bent.
  2. a. Zou Elckerlijc de brief die jij zonet geschreven hebt ook geschreven kunnen hebben? Waarom (niet)?
    b. Wat kun je aan de hand van je antwoord concluderen over hoe de middeleeuwers en de mensen van nu denken over het wel of niet vergeven kunnen worden voor de misstappen die je in je leven begaat en wat voor een rol het geloof daarin speelt?
  3. a. Vind jij dat Joran van der Sloot recht heeft op strafvermindering? Waarom?
    b. Sluit jouw mening meer aan bij die van de middeleeuwer of bij die van de moderne mens?
Bronnen
  1. 'Joran van der Sloot hoopt op 20 jaar', op: www.nu.nl
Gemaakt doorJanneke Blok



Boekonbekend, Elckerlijc
NummerN3/3
Niveau3
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focusinhoud
Je leert

over de zeven hoofdzonden en de vier uitersten.

Opdracht

A

Bekijk het schilderij van Hiëronymus Bosch uit het einde van de vijftiende eeuw waarop de vier uitersten en de zeven hoofdzonden worden verbeeld (bron 1).

  1. Wat denk jij dat de vier uitersten en de zeven hoofdzonden zijn? Noteer ook waaraan je dat ziet. Je mag geen bronnen raadplegen.
  2. Lees bron 2 en 3. Zijn er verschillen in wat jij dacht dat de vier uitersten en de zeven hoofdzonden waren en wat die volgens de christelijke traditie inhouden?

B

In Elckerlijk spelen de vier uitersten en de zeven hoofdzonden een belangrijke rol ('Het doet mij en al mijn hemelse volgelingen veel verdriet dat de zeven hoofdzonden zo veel kans krijgen.', vs. 15-16).

  1. Zoek bij elk van de vier uitersten en de zeven hoofdzonden een passend citaat uit de toneeltekst Elckerlijc en licht toe wat voor een rol ze in het verhaal spelen. Gebruik daarvoor onderstaande tabel.
  2. Wat is de boodschap van Elckerlijc over de hoofdzonden en de uitersten? En wat zegt deze boodschap over de rol die het geloof in de middeleeuwen innam?
  3. Ben je het met deze boodschap eens? Waarom (niet)?
 

Citaat

Rol in het verhaal

De vier uitersten

1. De dood

'"Ik ben de dood, die niemand overslaat. Iedereen moet zich op Gods bevel bij mij verantwoorden"', vs. 99-100 ...

2. Het laatste oordeel

'...', vs ...-... ...

3. De hel

'...', vs ...-... ...

4. De hemel

'...', vs ...-... ...
De zeven hoofdzonden

1. Woede

'...', vs ...-... ...

2. Afgunst

'...', vs ...-... ...

3. Hebzucht

'...', vs ...-... ...

4. Onmatigheid

'...', vs ...-... ...

5. Luidheid

'...', vs ...-... ...

6. Wellucht

'...', vs ...-... ...

7. IJdelheid

'...', vs ...-... ...
Bronnen
  1. 'Schilderij Hiëronymus Bosch', op: www.bijbelencultuur.nl (zoeken op 'uitersten', aanklikken '2 met 3 treffers…' achter 'Afbeeldingen')
  2. 'Inleiding', op: www.bulkboek.nl
  3. 'De zeven hoofdzonden en vier uitersten', op: www.bijbelencultuur.nl
Gemaakt doorJanneke Blok




Elckerlijc - onbekendNiveau 3

Elckerlijc

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1495
Uitgeverij:Taal en Teken (H. Adema)
Plaats:geen plaats
Aantal pagina's:63
Genre:allegorie, rederijkerstoneel, toneelstuk
Tags:christendom, dood, geloof, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Een moderne hertaling van Willem Wilmink is opgenomen in Mariken en Elckerlijc. Zonde, hoop en verlossing in de late middeleeuwen. Amsterdam, Prometheus, 1998. Deze hertaling is ook uitgegeven als Bulkboek. Een deel daarvan is beschikbaar via bulkboek.nl.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 februari 2014.

 

Opdrachten

Boekonbekend, Elckerlijc
NummerN4/1
Niveau4
Studielast2 slu (+ meer incl. opdr. B)
Werkvormindividueel
Focusgenre
Je leert

dat een toneelopvoering altijd een bepaalde interpretatie is van de toneeltekst, die altijd cultuurhistorisch gebonden is.

Opdracht

Voor wie?
Deze opdracht is ook geschikt om uit te voeren als project met de hele klas.

A [individueel]

Elckerlijc is een verhaal waarvan je je wellicht moeilijk een voorstelling kunt maken. Het is oorspronkelijk dan ook een tekst om opgevoerd te worden. Helaas kunnen wij niet meer achterhalen hoe de toneelvoorstelling er ooit uit heeft gezien en beschikken wij enkel nog over een klein gedeelte van het kunstwerk, namelijk de toneeltekst. Dit maakt het tegelijkertijd ook extra spannend, omdat wij wel kunnen fantaseren over hoe het er op het middeleeuws toneel mogelijk ooit uit heeft gezien…
Lees eerst onderstaande vragen die je moet gaan beantwoorden. Bekijk via bron 1 het toneelstuk Elckerlijc (waarvan de tijdsduur circa 50 minuten is), opgevoerd door derdejaars studenten van de Amsterdamse toneelschool. Je moet er misschien even aan wennen dat het toneelstuk is opgevoerd in het Middelnederlands, maar dat moet goed te begrijpen zijn als je Elckerlijc eerst in de hertaling van H. Adema hebt gelezen.

  1. In hoeverre wijkt de uitvoering van Elckerlijc door de Amsterdamse studenten af van de voorstelling die je zelf had? 
  2. Wat vond je het meest opvallend aan de toneelopvoering?
  3. Leg uit wat voor een rol de hoed speelt in de toneelopvoering.
  4. God wordt verbeeld als een vrouw en Schoonheid als een man.
    a. Vind je dat een goede keuze? Waarom (niet)?
    b. Denk je dat de middeleeuwers daar hetzelfde over dachten? Waarom (niet)?
  5. Deugd heeft eerst haar haren voor haar gezicht en is te zwak om op te staan. In de loop van het toneelstuk komt ze weer op krachten.
    a. Waarom is dit?
    b. Vind je dat haar zwakte en haar herwonnen kracht op deze manier goed zijn uitgebeeld? Licht je antwoord toe met ten minste twee argumenten.
  6. Welke elementen denk je dat de middeleeuwers hetzelfde zullen hebben opgevoerd als de studenten van de Amsterdamse toneelschool?
  7. Welke elementen denk je dat de middeleeuwers anders zullen hebben opgevoerd dan de studenten van de Amsterdamse toneelschool?
  8. Vind je het belangrijk dat er bij de hedendaagse opvoering van Elckerlijc zo veel mogelijk naar gestreefd wordt de tekst op middeleeuwse wijze op te voeren of vind je het juist een meerwaarde hebben de tekst op een eigentijdse wijze ten tonele te brengen? Onderbouw je mening met minimaal twee argumenten.
Bronnen
  1. 'Toneelstuk Elckerlijc opgevoerd door studenten van de Amsterdamse
    toneelschool', op: www.dbnl.org
Gemaakt doorJanneke Blok
Downloads



Boekonbekend, Elckerlijc
NummerN4/2
Niveau4
Studielast2,5 slu (afhankelijk van de groepsgrootte)
Werkvormtwee- ,drie-, vier- of vijftal
Focusvergelijken
Je leert

middeleeuwse verhalen met elkaar vergelijken, vooral met betrekking tot de rol die geloof daarin speelt

Opdracht

Voor wie?
Deze opdracht is voor jou geschikt als je het leuk vindt om je samen met een of meer andere leerlingen te verdiepen in de rol die het geloof speelde in de middeleeuwen. Je kunt samenwerken met iemand die   Karel ende Elegast (ca. 1270), Beatrijs (ca. 1374),   De reis van Sint Brandaan (1150) en/of Mariken van Nieumeghen (ca. 1515) heeft gelezen.

A [Individueel]

Je hebt Elckerlijc gelezen en je maatje(s) heeft/hebben één van de andere, bovenbenoemde boeken gelezen. Maak bij het boek dat je hebt gelezen een korte presentatie van ca. 5 min., waarin je antwoord geeft op de volgende vragen:

  1. Hoe geeft de hoofdpersoon invulling aan zijn of haar geloof in het dagelijks leven? In hoeverre volgt hij of zij de voorschriften van het geloof na?
  2. Wat voor een rol spelen de religieuze begrippen deugdzondeinkeer en  berouw, en biecht in het verhaal? Zoek zo nodig de betekenis van deze termen op in het woordenboek of op internet.
  3. Wordt het geloof van de hoofdpersoon op de proef gesteld? Zo ja, hoe dan?
  4. Stel dat je het geloof geheel achterwege laat, wat blijft er dan over van het middeleeuwse verhaal?
  5. Wat betekent het (christelijke) geloof voor de hoofdpersoon van het verhaal?

Maak, wanneer je dat prettig of nodig vindt, gebruik van ondersteunde middelen, zoals PowerPoint, Prezi, een poster of een hand-out.

B [Samen]

Presenteer de bevindingen die je hebt opgedaan bij vraag A aan elkaar. Houd er rekening mee dat je groepsgenoten jouw boek (waarschijnlijk) niet hebben gelezen, maar je verhaal wel moeten kunnen volgen.

C [Samen]

Nu jullie elkaar hebben laten zien welke rol het geloof speelt in de door jullie gelezen boeken, gaan jullie gezamenlijk overeenkomsten en verschillen bedenken. Schrijf de overeenkomsten en verschillen op en beantwoord aan de hand daarvan onderstaande vragen:

  1. Wat voor rol speelde het (christelijke) geloof in de middeleeuwen als je deze middeleeuwse verhalen als uitgangspunt neemt?
  2. Wat voor rol speelt het (christelijke) geloof in het hedendaagse leven van de mens? Van jullie dus!
  3. Denken jullie dat wij in staat zijn om door het 'geloofsfilter' van de middeleeuwers te kijken? Waarom (niet)?
Gemaakt doorJanneke Blok




Elckerlijc - onbekendNiveau 3

Elckerlijc

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1495
Uitgeverij:Taal en Teken (H. Adema)
Plaats:geen plaats
Aantal pagina's:63
Genre:allegorie, rederijkerstoneel, toneelstuk
Tags:christendom, dood, geloof, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Een moderne hertaling van Willem Wilmink is opgenomen in Mariken en Elckerlijc. Zonde, hoop en verlossing in de late middeleeuwen. Amsterdam, Prometheus, 1998. Deze hertaling is ook uitgegeven als Bulkboek. Een deel daarvan is beschikbaar via bulkboek.nl.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 februari 2014.

 

Opdrachten

Boekonbekend, Elckerlijc
NummerN5/1
Niveau5
Studielast5 slu
Werkvormindividueel
FocusMiddelnederlands, editietechnieken
Je leert

reflecteren op de wijze waarop edities van historische teksten tot stand komen.

Opdracht

Voor wie?
Dit is een academische opdracht die geschikt voor je is als je het interessant vindt om je te verdiepen in het Middelnederlands en/of je erover nadenkt om een taal te gaan studeren.

Je hebt Elckerlijc in de editie van H. Adema gelezen. Maar hoe komt zo'n editie nu eigenlijk tot stand en welke keuzes van de editeur liggen daaraan ten grondslag? Door een eigen vertaling van een gedeelte van de tekst te maken, ga je reflecteren op de vraag of de hertaling van H. Adema recht doet aan de oorspronkelijke Middelnederlandse tekst.

A

Bekijk onderstaande foto van het handschrift van de toneeltekst Elckerlijc. Kun je het een beetje lezen of herken je bepaalde tekstgedeeltes die je hebt gelezen in de hertaling van H. Adema?

 Elckerlijc_opdr_N5/1
( ©Den spieghel der salicheit van Elckerlijc. [Antwerpen, Govaert Bac, omstreeks 1500]. 8º, 32 (-1) folia. - 231 G 51, fol. a1v-a2r, via de Koninklijke Bibliotheek Den Haag)

Niet alleen de schrijfwijze van de middeleeuwers verschilt aanzienlijk van die zoals wij die nu kennen, evenmin spraken de mensen in de middeleeuwen de taal Nederlands zoals wij die nu spreken. In plaats daarvan spraken de mensen het zogenaamde Middelnederlands. Dit is een voorloper van het moderne Nederlands en verschilt op een aantal punten van. Zo kent het Middelnederlands bijvoorbeeld nog het oude naamvalsysteem, bestaande uit vier naamvallen, zoals je dat misschien uit het Duits kent. Ook kent het Middelnederlands een groot aantal woorden die niet direct te koppelen zijn aan woorden uit het hedendaagse Nederlands. Maar wees gerust: iedereen die het Nederlandse als moedertaal heeft geleerd, kan Middelnederlands tot op zekere hoogte goed leren te begrijpen.

  1. Via bron 1 kun je in 10 korte lessen de belangrijkste grammaticale eigenschappen van het Middelnederlands leren. Doe deze cursus Middelnederlands.
  2. Daarnaast kun je bij het lezen van het Middelnederlands gebruik maken van de het MiddelNederlandse Woordenboek (MNW) via de Geïntegreerde TaalBank (GTB). Zie bron 2. Wanneer je de applicatie start, dien je bovenin de MNW aan te vinken en woordbetekenissen kun je het beste vinden via 'Origineel trefwoord' of  'Woord in citaat'. Het is niet altijd gemakkelijk om de precieze betekenis van een bepaald Middelnederlands woord op te sporen in deze database omdat, zoals je hebt geleerd bij de 10 lessen Middelnederlands, de spelling niet eenduidig was en er sprake kan zijn van zogenaamde clisisverschijnselen (het aan elkaar schrijven van woorden die je aan elkaar uitspreekt). Soms helpt het om een woord dus net anders te spellen. Dit vergt enige ervaring. Probeer de betekenis van de volgende Middelnederlandse woorden maar eens op te zoeken:
    a. 'donnosol' (Elckerlijc, vs. 18)
    b. 'tresoor' (Elckerlijc, vs. 41)
    c. 'beheet' (Elckerlijc, vs. 49)
    Klik op 'beheet' in het resultatenvenster voor meer betekenissen!

B

Nu je op weg bent om een volleerd mediëvist (een wetenschapper die zich bezig houdt met de middeleeuwen) te worden, kun je je opgedane kennis gelijk goed gebruiken bij het analyseren van een fragment uit Elckerlijc.

  1. Kies een passage van ongeveer 30 versregels uit Elckerlijc die jou aansprak. Waarom heb je juist dit fragment gekozen? 
  2. Lees nu het door jou gekozen fragment in het Middelnederlands op de linkerbladzijde van de editie van H. Adema. Noem overeenkomsten en verschillen tussen de oorspronkelijke tekst en de hertaling van H. Adema. Wat valt je op? Zijn er meer verschillen of overwegend overeenkomsten? Licht je antwoord toe.

C

De hertaling van H. Adema van Elckerlijc is heel vrij. Zo is je bij vraag B2 waarschijnlijk al opgevallen dat hij het rijmschema van de oorspronkelijk Middelnederlandse tekst niet intact heeft gelaten. Je kunt je wellicht voorstellen dat dit bepaalde consequenties heeft voor je ervaring als lezer of eigenlijk 'toeschouwer'.

  1. Waarom denk je dat de Middelnederlandse tekst op rijm is geschreven? Vind je dat de vrije hertaling van H. Adema recht doet aan de oorspronkelijke middeleeuwse toneeltekst? Beargumenteer je mening.
  2. Maak met behulp van de 10 lessen Middelnederlands die je online hebt gevolgd en het MNW een eigen vertaling van jouw fragment. Een vertaling (dus géén hertaling) houdt in dat je zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke tekst blijft, maar dat je tekst wel in correct Nederlands is geschreven. Verantwoord daarbij steeds de keuzes die je maakt.

D

Je zult ongetwijfeld zelf hebben ervaren dat een editeur voor vele keuzes wordt gesteld. Het is altijd wikken en wegen welke keuze in welke situatie de beste is.

  1. In hoeverre wijkt de hertaling van H. Adema af van jouw vertaling van het door jou gekozen fragment uit Elckerlijc?
  2. Schrijf een korte en bondige e-mail aan de redactie van Lezen voor de Lijst waarin je uiteenzet waarom jij het middelbare scholieren wel of niet aan zou raden om een vrije hertaling van een historische tekst te lezen. Onderbouw je standpunt met ten minste drie argumenten. E-mail in overleg met je docent Nederlands je brief naar redactie@lezenvoordelijst.nl.

Tip profielwerkstuk

Als je geïnteresseerd bent (geraakt) in Middelnederlands en/of Middelnederlandse teksten, kun je overwegen om je profielwerkstuk hierover te schrijven.

 

(Literaire)theorie

Een editie is vaak een uitgave van een al bestaand (historisch) werk, waarbij de editeur - degene die de editie maakt - de tekst geschikt maakt voor een bepaalde doelgroep. Dit kan hij doen door de oorspronkelijke tekst in te leiden of van commentaar te voorzien; bepaalde tekstgedeelten op te nemen en anderen juist weg te laten; de tekst te vertalen of te hertalen. Een vertaling is wanneer de originele tekst heel strikt omgezet wordt naar een andere taal, waarbij de oorspronkelijke stijl zo veel mogelijk behouden blijft. Een hertaling kun je beschouwen als een 'vrije vertaling', waarbij het verantwoord is om af te wijken van de stijl van de originele tekst met als voornaamste doel om de tekst begrijpelijk te maken voor de nieuwe doelgroep.
(Bron: 'Editie, editeur en vertaling', in: Bork, G.J. van, Delabiastita, D., Gorp, H. van, Verkruijsse, P.J. en Vis, G.J.. Algmeen letterkundig lexicon. 2012. Online beschikbaar op: www.dbnl.org.)

Bronnen
  1. 'Middelnederlands in 10 lessen', op: www.literatuurgeschiedenis.nl
  2. 'Middelnederlands woordenboek', op: http://gtb.inl.nl
Gemaakt doorJanneke Blok




Elckerlijc - onbekendNiveau 3

Elckerlijc

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1495
Uitgeverij:Taal en Teken (H. Adema)
Plaats:geen plaats
Aantal pagina's:63
Genre:allegorie, rederijkerstoneel, toneelstuk
Tags:christendom, dood, geloof, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Een moderne hertaling van Willem Wilmink is opgenomen in Mariken en Elckerlijc. Zonde, hoop en verlossing in de late middeleeuwen. Amsterdam, Prometheus, 1998. Deze hertaling is ook uitgegeven als Bulkboek. Een deel daarvan is beschikbaar via bulkboek.nl.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 februari 2014.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Elckerlijc - onbekendNiveau 3

Elckerlijc

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1495
Uitgeverij:Taal en Teken (H. Adema)
Plaats:geen plaats
Aantal pagina's:63
Genre:allegorie, rederijkerstoneel, toneelstuk
Tags:christendom, dood, geloof, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Een moderne hertaling van Willem Wilmink is opgenomen in Mariken en Elckerlijc. Zonde, hoop en verlossing in de late middeleeuwen. Amsterdam, Prometheus, 1998. Deze hertaling is ook uitgegeven als Bulkboek. Een deel daarvan is beschikbaar via bulkboek.nl.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 februari 2014.

 

Introductie

De auteur van Elckerlijc is onbekend. Er wordt door onderzoekers wel een aantal auteurs genoemd die Elckerlijc geschreven zouden kunnen hebben, maar over hen weten we te weinig om de auteur met zekerheid te vast te kunnen stellen. In de Latijnse vertaling wordt Petrus van Diest als auteur van het Middelnederlandse voorbeeld genoemd. Er wordt wel gedacht dat Petrus van Diest dezelfde zou zijn als Petrus Dorlandus (1454-1507), de vervangende pastoor van het kartuizerklooster bij Diest in Vlaanderen. Andere wetenschappers veronderstellen dat Van Diest een niet-geestelijke Antwerpse rederijker was. Dat zou goed kunnen kloppen, want allegorieën waren een populair genre binnen het rederijkerstoneel. Indien de tekst door Petrus Dorlandus geschreven is, moet Elckerlijc na 1475 op schrift gesteld zijn. Als het verhaal door een andere auteur geschreven is, kan de tekst ook enkele decennia eerder zijn ontstaan. Elckerlijc was onder de middeleeuwse bevolking erg populair en is dan ook vele malen opgevoerd, bewerkt en vertaald in het Latijn, Duits en Engels. Lange tijd is gedacht dat de Engelse tekst Everyman de originele versie was, maar tegenwoordig denkt men dat de Middelnederlandse tekst Elckerlijc de oorspronkelijke versie is.

Inhoud

God betreurt het dat alle mensen in zonde leven. Hij draagt de Dood op Elckerlijc (dat in het modern Nederlands 'iedereen' betekent) bij zich te roepen en hem verantwoording voor zijn leven te laten afleggen. De Dood vertelt Elckerlijc dat hij een pelgrimstocht moet maken (dat wil zeggen dat hij zal sterven). Elckerlijc probeert aan de dood te ontsnappen, maar tevergeefs, er is geen uitstel mogelijk. Hij zoekt steun bij Vriendschap, Familie en Bezit, maar die laten hem allemaal in de steek als ze horen wat de bestemming van zijn reis zal zijn. De Deugd kan Elckerlijc vergezellen bij zijn reis als hij eerst tot Inkeer komt en boete doet voor zijn zonden. Hierbij steunen Kennis, Schoonheid, Wijsheid, Kracht en Zintuigen hem. Uiteindelijk verlaten ook zij hem stuk voor stuk en is het alleen de Deugd die eeuwig bij hem blijft als hij sterft. Elckerlijc heeft zijn levensles geleerd en de hemelpoorten, die toegang geven tot het Rijk van God, gaan voor hem open.

Moeilijkheid

De hertaling is voor N2/3/4-leerlingen goed te lezen. N4/5-leerlingen zouden de originele Middelnederlandse tekst met de hertaling ernaast kunnen bestuderen. Tijdens het lezen van het toneelstuk moeten de leerlingen zich ervan bewust zijn dat het om een dramatische tekst gaat, die bedoeld is om opgevoerd te worden. Onervaren N2/3-lezers kunnen moeite hebben met het ontbreken van beschrijvingen. Verder is het stuk een allegorie, waarin de personages christelijke waarden vertegenwoordigen. Het is aan te raden de leerlingen met een niet-religieuze achtergrond een introductie te geven op de christelijke terminologie of hen hier zelf informatie over te laten opzoeken, zodat ook zij tot een goed begrip van de christelijke morele boodschap kunnen komen.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid

De her/vertaling van het originele Middelnederlandse werk is voor leerlingen goed te begrijpen en het werk is ook goed te overzien door de beperkte omvang ervan (886 versregels). Desondanks is het werk voor N2-leerlingen een uitdaging om te lezen, omdat het onderwerp en het genre waarschijnlijk nieuw voor hen zijn. N3-lezers zullen het werk interessant vinden, omdat er morele vraagstukken in voorkomen. Voor N4/5-lezers is wellicht ook de originele Middelnederlandse tekst interessant om te lezen naast de her/vertaling.

  Interesses Het verhaal is voor leerlingen van verschillende niveaus interessant. De morele boodschap ligt er dik bovenop, wat vooral leerlingen vanaf N3 zal interesseren. Over deze boodschap kan gemakkelijk op uiteenlopende denkniveaus worden gefilosofeerd.
  Algemene kennis Om het verhaal te kunnen volgen is geen algemene kennis vereist.
  Specifieke literaire en culturele kennis In het verhaal komen sleutelbegrippen uit het christelijke geloof voor, zoals deugd, zonde, inkeer en biecht. Leerlingen met een religieuze achtergrond beschikken al over deze specifieke kennis en zijn daarmee dus in het voordeel. Leerlingen die niet over deze specifieke kennis beschikken, zullen de betekenis van deze christelijke begrippen moeten navragen aan hun docent of door middel van de opdrachten zich hierin verdiepen om tot een goed begrip van het verhaal te komen.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire De Middelnederlandse tekst stelt de leerlingen zonder meer voor problemen, ongeacht hun niveau. De hertaling van H. Adema (in proza) en de vertaling van Willem Wilmink (op rijm) zijn in begrijpelijk Nederlands geschreven. Hooguit zullen woorden verbonden aan het christelijke geloof (zoals 'erfzonde') tot moeilijkheden kunnen leiden bij leerlingen die niet over deze specifieke kennis beschikken. Voor N4/5-lezers is de Middelnederlandse tekst goed te lezen met een her- of vertaling ernaast als ondersteuning. Wellicht lastig aan het naast elkaar lezen van het origineel en de hertaling van H. Adema is dat de hertaling heel vrij is en daardoor qua zinsopbouw nauwelijks meer overeenkomsten vertoont met de Middelnederlandse tekst.
  Zinscontructies In de hertaling van H. Adema ontbreken versregels en rijm. De zinsconstructies zijn voor de leerlingen zeer herkenbaar en leveren geen problemen op. De vertaling van Willem Wilmink is daarentegen in versregels en op rijm geschreven, wat voor de leerlingen even wennen zal zijn maar niet moeilijk. De originele Middelnederlandse tekst is relatief makkelijk geschreven in vergelijking met andere Middelnederlandse teksten. De zinsconstructies zijn niet reuze ingewikkeld, maar wel in versvorm en op rijm geschreven. Dit zal voor de leerlingen even wennen zijn.
  Stijl De leerlingen zullen moeten wennen aan de vorm waarin de tekst is geschreven, omdat het een toneelstuk betreft. De tekst bestaat dus enkel uit persoontekst en niet uit beschrijvingen of vertellerscommentaar. Ook aan de gepersonaliseerde christelijke begrippen zullen de leerlingen moeten wennen, onafhankelijk of het om N2- of N5-lezers gaat.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters De hoofdpersoon Elckerlijc en de overige personages zijn allemaal allegorieën van abstracte begrippen. Elckelijc, of eigenlijk 'iedereen', spreekt de andere allegorieën allemaal kort tijdens zijn pelgrimstocht op weg naar de Dood. Voor N2-lezers kan het moeilijk zijn om deze personages te vatten.
  Aantal karakters In het verhaal komen vijftien personages voor. Ondanks de hoeveelheid personages is het verhaal voor leerlingen goed te overzien omdat er geen ingewikkelde onderlinge relaties tussen de personages bestaan.
  Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters Elckerlijc komt tot een belangrijk inzicht, namelijk dat hij geen waarde moet hechten aan het vergankelijke aardse bestaan, maar aan het onvergankelijke hemelse bestaan, dat hij alleen kan bereiken door deugdzaam te leven. De vraag is of een inzicht beschouwd kan worden als een ontwikkeling. In het verhaal staat de morele boodschap centraal en niet de ontwikkeling van het hoofdpersonage, maar die boodschap komt voort uit het inzicht dat Elckerlijc met behulp van de gepersonaliseerde (christelijke) begrippen in de loop van het verhaal verwerft.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning De spanning van het verhaal zit vooral in de morele kwesties die aan de orde komen, die met name N3-leerlingen interessant zullen vinden. De open plekken in de tekst houden ook de N2-lezer goed bij de les: zal Elckerlijc de pelgrimstocht voltooien en werkelijk sterven of wordt zijn dood toch nog even uitgesteld?
  Chronologie Het verhaal is in chronologische volgorde geschreven.
  Verhaallijn(en) Het verhaal bestaat uit één verhaallijn.
  Perspectief Niet van toepassing, omdat het een toneelstuk betreft.
  Betekenis Aan het verhaal kunnen door leerlingen meerder betekenissen worden toegekend. N2- en zwakke N3-lezers zullen er de boodschap uithalen dat je alleen op jezelf kunt vertrouwen, omdat Elckerlijcs vrienden en familieleden hem stuk voor stuk in de steek laten. N3-, N4- en 5-lezers zullen er de christelijke boodschap uithalen dat alles in het aardse leven vergankelijk is, zoals bezittingen maar ook schoonheid en kennis, en dat ieder mens zich enkel moet richten op wat in het leven écht belangrijk is: de Deugd. Wanneer je deugdzaam leeft, wacht je namelijk het eeuwige, onvergankelijke leven in de hemel bij God. N4- en N5-lezers zijn in staat de tekst in de cultuurhistorische context te plaatsen en te reflecteren op verschillen en overeenkomsten tussen de middeleeuwse en hedendaagse geloofsbeleving.

Relevante bronnen voor docenten

  Geert Warnar, 'Elckerlijc', op: www.dbnl.org
'Elckerlijc', op: www.literatuurgeschiedenis.nl

Opmerkingen

  Als u gebruik maakt van de editie Taal en Teken, houd er dan rekening mee dat de informatie uit de inleiding inmiddels achterhaald is. Opdracht N4/1 is geschikt om als project met de hele klas uit te voeren.

 

Geschreven door:

Janneke Blok