Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Karakter - Bordewijk, FerdinandNiveau 4

Karakter

Auteur:Bordewijk, Ferdinand
Jaar uitgave:1938
Uitgeverij:Nijgh & Van Ditmar
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:247
Genre:ontwikkelingsroman, psychologische roman
Tags:advocatuur, armoede, idealen, jaren '20 en '30, moeder-zoonrelatie, vader-zoonrelatie, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Integrale tekst op: dbnl.org
Verfilmd in 1997 door Mike van Diem.
Ook bewerkt tot hoorspel in 2006 door Meindert de Goede en Ferry van Nimwegen in een bewerking van Marc Lohman.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2014.

 

Over de auteur

Ferdinand Bordewijk (1884-1965) woonde in Den Haag en werkte als advocaat in Rotterdam. Nog maar 28 jaar oud promoveerde hij tot doctor in de rechten. Tot advocaat werd hij beëdigd toen hij 29 was. Hij schreef een uitgebreide reeks verhalenbundels, romans, schetsen, toneelstukken en literaire kritieken.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij actief in het kunstenaarsverzet. Bij een bombardement op het Haagse Bezuidenhout werd zijn huis getroffen en raakte hij zijn uitgebreide bibliotheek kwijt. Na de oorlog maakte hij deel uit van de Raad die collaboratie van kunstenaars moest beoordelen.
Bordewijk heeft belangrijke literaire prijzen gewonnen en wordt gerekend tot de belangrijkste prozaschrijvers van de Nederlandse literatuur. De bundel Blokken, Knorrende beesten, Bint (zie elders op deze website) en de roman Karakter worden nog steeds gelezen en herdrukt.

Inhoud

Karakter is het verhaal van het buitenechtelijke kind Jacob Willem Katadreuffe ('deze naam op zijn Nederlands uit te spreken'). Hij wordt grootgebracht door zijn moeder, Joba, die weigert met Katadreuffes vader, de deurwaarder Dreverhaven, te trouwen. Nadat Jacob als kleine zelfstandige failliet is gegaan, vindt er een ommekeer plaats in zijn leven: zijn enige doel wordt zijn ontwikkeling tot advocaat. Die weg legt Katadreuffe af met als vriend alleen Jan Maan; tussen zijn collega Lorna te George en Katadreuffe is er een sterke erotische spanning, maar er blijft afstand. Bij zijn klim op de maatschappelijke ladder wordt Katadreuffe keihard tegengewerkt door zijn vader. Ook van zijn moeder krijgt hij niet de steun die hij verwacht. Zal zijn karakter net zo sterk blijken als dat van zijn verwekker en van zijn moeder?

Leesaanwijzingen

Karakter is een boek dat je misschien niet aantrekt door de tijd waarin het geschreven is: voor de Tweede Wereldoorlog. Bovendien is het niet dun: 254 pagina's. Je verwacht dan een zware pil in moeilijk taalgebruik. Maar lees de eerste alinea, en je ziet een heel ander beeld: heldere taal, een pakkende situatie. Lees je dan die hele eerste bladzijde, dan zit je meteen al in het verhaal.
Lastig vind je misschien ook de uitgebreide persoonsbeschrijvingen. Je krijgt een prachtig beeld van onze nuchtere werkstad Rotterdam in de jaren '20 en '30: arbeidersoproer, communisme, huisuitzettingen. Je krijgt een beeld van het snelle zakenleven, van de advocatuur. Je krijgt een beeld van liefde die botst met ambitie, van tragiek bij een jongeman die - op karakter - alles bereikt wat hij wil. Dat verhaal wordt eenvoudig, chronologisch en in overzichtelijke hoofdstukken verteld.

Om over na te denken

Kun jij je echte armoede voorstellen in Nederland? Hoe is het om gehaat te zijn omdat je je wilt losmaken van je armoedige milieu? Wat zou jij doen als je vader je failliet laat verklaren? Als je vader je tegen woekerrente geld zou lenen? Waarom zou een vader zijn zoon zo dwarszitten? Hoe is het om geen geld te hebben voor een studie en toch advocaat te willen worden? Waardoor zou een moeder geen warmte kunnen geven? Waarom kan het zo moeilijk zijn je aan de liefde over te geven, terwijl de liefde van je leven heel nabij is?

Waardering

'Ik vind de manier waarop Bordewijk de gevoelens van Katadreuffe laat zien erg mooi. Vooral omdat je dan echt te weten komt hoe Katadreuffe over zijn vader denkt.'
Jolien, 4 havo, op: scholieren.com 

'Ik vind Jacob Katadreuffe een held. Hij heeft een bewonderenswaardige zelfdiscipline en laat zich door niemand van zijn doel afhouden. Dit getuigt van een sterk karakter, iets wat in iemand te bewonderen valt.'
Charlotte, 6 vwo, op: scholieren.com

'De hoofdpersoon kwam, net zo als alle personages in het boek, echt heel levensecht over. Door Bordewijk zijn schrijfstijl kan je je heel goed inleven in J.W. Katadreuffe.'
David, 4 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

literatuurgeschiedenis.nl | over Ferdinand Bordewijk
letterkundigmuseum.nl | over Ferdinand Bordewijk

Geschreven door:

Gosse Koolstra

Suggesties


Karakter - Bordewijk, FerdinandNiveau 4

Karakter

Auteur:Bordewijk, Ferdinand
Jaar uitgave:1938
Uitgeverij:Nijgh & Van Ditmar
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:247
Genre:ontwikkelingsroman, psychologische roman
Tags:advocatuur, armoede, idealen, jaren '20 en '30, moeder-zoonrelatie, vader-zoonrelatie, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Integrale tekst op: dbnl.org
Verfilmd in 1997 door Mike van Diem.
Ook bewerkt tot hoorspel in 2006 door Meindert de Goede en Ferry van Nimwegen in een bewerking van Marc Lohman.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2014.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Karakter - Bordewijk, FerdinandNiveau 4

Karakter

Auteur:Bordewijk, Ferdinand
Jaar uitgave:1938
Uitgeverij:Nijgh & Van Ditmar
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:247
Genre:ontwikkelingsroman, psychologische roman
Tags:advocatuur, armoede, idealen, jaren '20 en '30, moeder-zoonrelatie, vader-zoonrelatie, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Integrale tekst op: dbnl.org
Verfilmd in 1997 door Mike van Diem.
Ook bewerkt tot hoorspel in 2006 door Meindert de Goede en Ferry van Nimwegen in een bewerking van Marc Lohman.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2014.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Karakter - Bordewijk, FerdinandNiveau 4

Karakter

Auteur:Bordewijk, Ferdinand
Jaar uitgave:1938
Uitgeverij:Nijgh & Van Ditmar
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:247
Genre:ontwikkelingsroman, psychologische roman
Tags:advocatuur, armoede, idealen, jaren '20 en '30, moeder-zoonrelatie, vader-zoonrelatie, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Integrale tekst op: dbnl.org
Verfilmd in 1997 door Mike van Diem.
Ook bewerkt tot hoorspel in 2006 door Meindert de Goede en Ferry van Nimwegen in een bewerking van Marc Lohman.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2014.

 

Opdrachten

BoekBordewijk, Ferdinand, Karakter
NummerN3/1
Niveau3
Studielast2,5 slu
Werkvormindividueel
Focusruimte
Je leert

reflecteren op de relatie tussen gebeurtenissen en de plaats waar deze zich afspelen

Opdracht

In stripverhalen, in actiefilms, in kinderseries op tv en ook in romans wordt er gebruikt gemaakt van locaties die een bepaalde sfeer moeten oproepen. Ze hebben behoorlijk effect: misschien heb ook jij als klein kind met rillingen op de rug gekeken naar donkere wouden met een luguber blauw licht door de bomen, ondergrondse betonnen parkeergarages waarin een psychopaat met een moordwapen zich verborg achter een pilaar, vochtige spelonken met griezelig donkere hoeken, slecht verlichte 'kerkers' met marteltuig onder de bogen.

Ferdinand Bordewijk is er een meester in: huizen, straten, stegen, kantoren en open ruimtes in het vooroorlogse (nog niet gebombardeerde!) Rotterdam spelen een belangrijke rol in zijn roman Karakter. Misschien heb je ook gezien welke grappen hij maakt in de vergelijkingen tussen Rotterdam en Den Haag. In deze opdracht onderzoek jij welke rol locaties spelen.

A

  1. Zoek op internet of misschien in je eigen stripalbums drie locaties die heel verschillende sferen oproepen. Beeld ze af en zet eronder welke sfeer ze uitdrukken.
  2. Bedenk een miniverhaaltje dat zich in jouw school afspeelt. Zoek er drie verschillende locaties bij, fotografeer die, druk ze af en zet eronder voor welke scènes je ze gebruikt.
  3. Welke locatie had Bordewijk ook kunnen gebruiken voor Karakter? Waarom vind je dat?

B

De volgende opdracht is: leg het verband tussen de ruimtes, de locaties die in Karakter worden getekend en het deel van het verhaal waarin dit gebeurt. Lees eerst de Literaire theorie.

  1. Kies minimaal tien locaties. Probeer contrasten te vinden. Kies zowel binnen- als buitenruimtes.
  2. Formuleer daarna wat de betekenis is van deze ruimtes. Zorg daarbij altijd voor een bijvoeglijk naamwoord dat de gebruikte ruimte typeert: koud, vrolijk, warm, naar, intimiderend, vitaal, enz. Je doet dat door de onderstaande tabel in te vullen.
  3. Formuleer in maximaal 80 woorden de conclusie. Hierin moet staan hoe Bordewijk locaties de betekenis van zijn verhaal laat ondersteunen. Begin met de volgende zin:
    Met het gebruik van zijn locaties heeft Bordewijk...

Tabel

Ruimte

Betekenis

1. Rotterdamse kraamkamer Jacob Willem wordt geboren op een anonieme plek zonder de warmte van thuis; koud, zakelijk
2. hofje donkere jaren, diepe armoede, ongedierte, diepzwarte jaren temidden van asociaal tuig; 'diepzwart' (p. 15)
3. eigen kamertje boven kantoorgebouw ...
4. de rivier   
5. ...   

  

Bronnen 'Ruimte', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur.  Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 109-110
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekBordewijk, Ferdinand, Karakter
NummerN3/2
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focusrelaties tussen personages
Je leert

de relaties tussen de belangrijke personages van een roman analyseren

Opdracht

'Wie ben ik?' Zodra je je bezighoudt met die gedachte denk je aan de mensen met wie je het meest te maken hebt: ouders, vriendinnen, vrienden, anderen die je dagelijks meemaakt en die belangrijk voor je zijn. Je bent uniek, maar tegelijk word je bepaald door wie die anderen zijn, wie zij zijn in relatie tot jou.

A

  1. Maak een relatieweb waarin jijzelf het middelpunt bent. Aan het eind van de draden schrijf je de namen van degenen die iets voor je betekenen. Naast de draden schrijf je de aard van de relatie en als je dat wilt ook de kwaliteit ervan.
  2. (Optioneel) Wissel de relatiewebben uit met je werkpartner en bespreek ze.
  3. (Optioneel) Beschrijf jezelf aan de hand van het web aan de ander. Je kunt het ook andersom doen: je beschrijft de ander aan de hand van zijn/haar web.

B

De volgende opdracht gaat over de relatie van Jacob Katadreuffe met de belangrijke en minder belangrijke mensen om hem heen.

  1. Maak een web met in het midden de naam Jacob Willem Katadreuffe.
  2. Inventariseer individueel alle mensen met wie hij te maken heeft. Wissel je lijstjes uit, bespreek ze en maak samen het definitieve lijstje.
  3. Aan de uiteinden van de draden plaatsen jullie de namen van mensen met wie hij te maken heeft. Je begint met de vier belangrijkste (zie p. 253 en 254) en daarna noem je de overige.
  4. Individueel: geef met een paar steekwoorden (bijvoeglijke naamwoorden en zelfstandige naamwoorden) de aard van de relaties aan. Bespreek ook deze lijstjes met elkaar.
  5. Schrijf de woorden net als in opdracht A naast de draden van het definitieve spinnenweb, zodat je direct ziet hoe de relatie tussen Katadreuffe en die persoon getypeerd kan worden.
  6. Geef nu een beschrijving van Katadreuffe zoals jij die aan een vriend(in) zou verwoorden; je betrekt hierin zoveel mogelijk typeringen van zijn relaties. Gebruik maximaal honderd woorden.
Bronnen

'Personages', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 106-108

Gemaakt doorGosse Koolstra




Karakter - Bordewijk, FerdinandNiveau 4

Karakter

Auteur:Bordewijk, Ferdinand
Jaar uitgave:1938
Uitgeverij:Nijgh & Van Ditmar
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:247
Genre:ontwikkelingsroman, psychologische roman
Tags:advocatuur, armoede, idealen, jaren '20 en '30, moeder-zoonrelatie, vader-zoonrelatie, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Integrale tekst op: dbnl.org
Verfilmd in 1997 door Mike van Diem.
Ook bewerkt tot hoorspel in 2006 door Meindert de Goede en Ferry van Nimwegen in een bewerking van Marc Lohman.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2014.

 

Opdrachten

BoekBordewijk, Ferdinand, Karakter
NummerN4/1
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusgedrag van personages
Je leert

reflecteren op motieven van personages voor hun handelen en het vormen van een oordeel daarover

Opdracht

'Of meegewerk,' zei hij langzaam, én duidelijk, én schor, maar zacht.'
Karakter, p. 250 


Het is misschien wel de vreemdste uitspraak in dit verhaal: vader Dreverhaven, 'die vervloekte oude schobbejak' (p. 251), brengt zijn zoon Jacob Katadreuffe helemaal in verwarring; maar hij herneemt zich: 'Zo hardde hij zich staalhard.'

Je zult, als je dit leest, vast wel aan je eigen situatie gedacht hebben: je zult maar zo'n vader hebben! In deze opdracht ga je een aantal vader-zoonrelaties waarin de keihard is met elkaar vergelijken.

  1. Luister en kijk naar Johnny Cash, 'A Boy Named Sue' (bron 1). Bekijk ook de tekst (bron 2). Noteer de zinnen die als motto hadden kunnen dienen bij Karakter.
  2. Lees het artikel van Ralf Grüttemeijer, 'Over Bordewijks Karakter', speciaal het laatste gedeelte, over de opvoeding van Frederik de Grote (bron 3).
  3. Noteer de overeenkomsten en verschillen tussen Dreverhaven, de vader van Sue en de vader van Frederik de Grote.
  4. Noteer de overeenkomsten en verschillen in reactie tussen Jacob en Sue; geef je oordeel over hun reacties.
  5. Lees de literaire theorie. Geef nu in maximaal vijftig woorden, goed beargumenteerd, een duidelijk antwoord op de vraag: heeft Dreverhaven Jacob nu altijd tegengewerkt ('die mij mijn hele leven heeft tegengewerkt'- p. 250) of heeft hij meegewerkt, zoals hijzelf beweert?
  6. Ga naar de oudersvannu.nl en tik het zoekwoord 'vader' of 'vaders' in. Lees de bijdragen die je op deze manier vindt. Schrijf daarna een tekst van maximaal honderd woorden waarin je een persoonlijk oordeel geeft over vaders die op handelen zoals de drie die je bij vraag 3 hebt vergeleken. Zouden ze in deze tijd passen? Zouden ze in deze tijd nodig zijn? Is hier sprake van liefde? Is hier sprake van een ander opvoedingsdoel? Is zo'n vader goed voor je? Verwijs ook naar de voorbeelden die je nu kent. Schrijf sterk gericht op de lezers van deze website.
Bronnen
  1. Johnny Cash, 'A Boy Named Sue', op: dailymotion.com [live opname in de gevangenis van San Quentin]
  2. Johnny Cash, 'A boy named Sue' [tekst], op: azlyrics.com
  3. Ralf Grüttemeijer, 'Over Bordewijks Karakter', op: dbnl.org 
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekBordewijk, Ferdinand, Karakter
NummerN4/2
Niveau4
Studielast3 slu; extra opdracht 1 slu
Werkvormtweetal
Focusontwikkeling personage
Je leert

reflceteren op de veranderende waardering van personages voor andere personages

Opdracht

A

Neem drie goede vrienden of vriendinnen in gedachten en ga eens na welke veranderingen in jouw waardering voor hen zich hebben voorgedaan in de afgelopen jaren.

  1. [individueel]
    Noteer in drie kolommen achtereenvolgens de naam van de persoon, hoe je waardering eerst was en hoe die later was.
  2. [samen]
    Wissel de lijstjes uit en bespreek ze.

B

Misschien is het je opgevallen: in Bordewijks uitgebreide beschrijvingen van personages komen altijd positieve en negatieve waarderingen voor. Letten we op de waardering die Jacob heeft voor andere personages, dan zien we daarin vaak veranderingen optreden.

  1. Stel individueel vast welke relaties Jacob heeft met andere mensen. Leg jullie rijtjes naast elkaar en stel een definitief rijtje samen (minimaal zes).
  2. Noteer die namen in kolom 1 van de onderstaande tabel; breng een volgorde belangrijk - minder belangrijk voor Jacob aan.
  3. Noteer in de middelste kolom in telegramstijl de eerste waardering van Jacob voor deze persoon die je in het verhaal tegenkomt.
  4. Noteer in de laatste kolom in telegramstijl de veranderde waardering van Jacob voor deze persoon.
  5. Formuleer nu, na gezamenlijk overleg, in ongeveer honderd woorden jullie conclusie. Verwerk daarin de vraag:
    Hebben de veranderde waarderingen te maken met veranderingen in dat personage of met de ontwikkeling van Jacob?

Extra

Kan individueel uitgevoerd worden.

Herlees het gedeelte van de ontmoeting tussen Jacob en Lorna te George (p. 236 - 240).

  1. Breng de veranderde waardering van Lorna te George voor Jacob Katadreuffe op dezelfde manier als hierboven in kaart.
  2. Heeft deze veranderde waardering te maken met een verandering in haar of een verandering in hem? Gebruik ongeveer vijftig woorden.

Tabel

Persoon        

Aanvankelijke waardering     

Latere waardering             

moeder    
vader    
Jan Maan    
...    
...    
...    

 

(Literaire)theorie

'Personages', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 106-106

Gemaakt doorGosse Koolstra




Karakter - Bordewijk, FerdinandNiveau 4

Karakter

Auteur:Bordewijk, Ferdinand
Jaar uitgave:1938
Uitgeverij:Nijgh & Van Ditmar
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:247
Genre:ontwikkelingsroman, psychologische roman
Tags:advocatuur, armoede, idealen, jaren '20 en '30, moeder-zoonrelatie, vader-zoonrelatie, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Integrale tekst op: dbnl.org
Verfilmd in 1997 door Mike van Diem.
Ook bewerkt tot hoorspel in 2006 door Meindert de Goede en Ferry van Nimwegen in een bewerking van Marc Lohman.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2014.

 

Opdrachten

BoekBordewijk, Ferdinand, Karakter
NummerN5/1
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focusverfilming
Je leert

verschillen tussen de roman en de verfilming analyseren en beoordelen.

Opdracht

A

Kijk samen naar de verfilming van Karakter door Mike van Diem (bron 1). Jullie weten misschien dat hij hiermee diverse Gouden Kalveren en zelfs de Oscar heeft gewonnen voor de beste buitenlandse film.

B

Je kent ze wel: uitspraken als 'Ik vond het boek veel mooier' of 'In de film zat wel meer actie, maar ik had het me tijdens het lezen van het boek heel anders voorgesteld.'

Ook al vind je de film erg goed, je kunt, als je het boek eerder had gelezen, het idee hebben dat je het boek beter vond. Of je vond bepaalde dingen in het boek beter dan in de film, en bij andere dingen vond je de film juist weer beter. Misschien vond je zelfs de film in zijn geheel beter.

Je moet nu de volgende opdrachten uitvoeren om uiteindelijk tot een afgewogen oordeel te komen. Zet alle denkstappen eerst individueel, waarna je door discussie tot een gezamenlijk oordeel komt. Lukt dat niet, dan geef je de oordelen van beiden. Gebruik het schema.

  1. Formuleer eerst de strekking, het thema, het grondmotief, de visie die Bordewijk in en door de tekst weergeeft. Betrek hierbij titel en motto van het boek.
  2. Wissel jullie opvattingen met elkaar uit en bespreek ze.
  3. Bepaal nu jullie gezamenlijke opvatting en noteer die.

C

  1. Voeg aan de gegeven aspecten in de tabel hieronder nog minstens drie toe.
  2. Vul de kolommen achter de aspecten in; eerst een korte beschrijving in telegramstijl, dan een conclusie met argument(en). Eén voorbeeld is gegeven.
  3. Trek een eindconclusie: formuleer na discussie een afgewogen oordeel over de verhouding in kwaliteit tussen roman en film; gebruik maximaal 250 woorden. Betrek hierin niet alleen aspecten als het verschil tussen filmische eisen en literaire eisen, maar ook de behandeling van thema, belangrijke motieven en de aspecten hierboven. 
  4. Doe een uitspraak over de strekking van het boek: is die overeind gebleven in de film?

 Tabel

Aspect

Weergave in boek

Weergave in film

... is beter, omdat ...

Karakterisering Jacob Willem      
Levensbeschrijving Joba      
Levensbeschrijving Dreverhaven 'lonesome wolf'; man die altijd zijn eigen plan trekt, maar wel met respect voor Joba en met liefde voor zijn zoon niet te begrijpen eenling en botte rouwdouwer die uiteindelijk, wanhopig(?), einde aan zijn leven maakt  
Karakterisering Lorna te George      
Weergave Jan Maan      
Relatie tussen ... en ...      
Thema       
...       

  

Bronnen
  1. Karakter (film) op: youtube.com
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekBordewijk, Ferdinand, Karakter
NummerN5/2
Niveau5
Studielast4 slu
Werkvormindividueel
Focusmotto
Je leert

reflecteren op de betekenis van het motto en beoordelen.

Opdracht

Opvallend in Karakter is de ontwikkeling die Jacob Katadreuffe doormaakt. Daarnaast zie je de grote zelfdiscipline waarmee hij die ontwikkeling mogelijk maakt. Naast het grote succes dat deze inspanningen hem brengen, zie je steeds sterker ook zijn eenzaamheid. Over het enigszins raadselachtige motto en het verband met Jacobs ontwikkelingsgang is veel gediscussieerd en gespeculeerd. Meestal wordt het opgevat als beschrijving van Jacobs toestand aan het eind van het verhaal: als hij de voorlopige balans opmaakt van zijn leven, moet hij vaststellen dat hij niet alleen een stuk wijzer geworden is, maar ook treuriger. Ralf Grüttemeijer denkt hier heel anders over.

  1. Zoek het gedicht op van Coleridge waaruit het motto is genomen, lees het en geef een korte beschrijving.
  2. Lees dan bron 1. Noteer voor jezelf de belangrijkste opvattingen van Grüttemeijer en diens argumenten.
  3. Noteer dan kort je eigen mening en argumenten daarvoor; die ontleen je natuurlijk ook voor een deel aan de roman.
  4. Schrijf ten slotte een betoog van 600-750 woorden waarin je de mening van Grüttemeijer kritisch beoordeelt en afzet tegen je eigen mening; gebruik de vier begrippen ontwikkeling, zelfdiscipline, succes en eenzaamheid. Je eindigt met een stellige conclusie.
(Literaire)theorie

'Motto', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur.  Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 100

Bronnen

Ralf Grüttemeijer, 'Over F. Bordewijks Karakter', op: dbnl.org

Gemaakt doorGosse Koolstra




Karakter - Bordewijk, FerdinandNiveau 4

Karakter

Auteur:Bordewijk, Ferdinand
Jaar uitgave:1938
Uitgeverij:Nijgh & Van Ditmar
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:247
Genre:ontwikkelingsroman, psychologische roman
Tags:advocatuur, armoede, idealen, jaren '20 en '30, moeder-zoonrelatie, vader-zoonrelatie, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Integrale tekst op: dbnl.org
Verfilmd in 1997 door Mike van Diem.
Ook bewerkt tot hoorspel in 2006 door Meindert de Goede en Ferry van Nimwegen in een bewerking van Marc Lohman.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2014.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Karakter - Bordewijk, FerdinandNiveau 4

Karakter

Auteur:Bordewijk, Ferdinand
Jaar uitgave:1938
Uitgeverij:Nijgh & Van Ditmar
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:247
Genre:ontwikkelingsroman, psychologische roman
Tags:advocatuur, armoede, idealen, jaren '20 en '30, moeder-zoonrelatie, vader-zoonrelatie, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Integrale tekst op: dbnl.org
Verfilmd in 1997 door Mike van Diem.
Ook bewerkt tot hoorspel in 2006 door Meindert de Goede en Ferry van Nimwegen in een bewerking van Marc Lohman.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 27 december 2014.

 

Introductie

Ferdinand Bordewijk wordt beschouwd als één van de belangrijkste auteurs uit de Nederlandse literatuur, en zeker uit het interbellum. Hij is misschien wel de meest typische vertegenwoordiger van de Nieuwe Zakelijkheid. Naar aanleiding van Bint is gesproken van 'gewapend-betonstijl', kenschets van zijn sobere stijl van ellipsen, enkelvoudige zinnen en beperkt gebruik van bijvoeglijke naamwoorden.
Bordewijk (1884-1965) woonde op veel verschillende adressen in Den Haag en werkte als advocaat in Rotterdam. Al in 1912 promoveerde hij tot doctor in de rechten. Tot advocaat werd hij beëdigd toen hij 29 was. Hij trouwde met de toen bekende componiste Johanna Roepman; ze kregen twee kinderen. Onder het pseudoniem Ton Ven publiceerde hij al jong poëzie. Onder eigen naam schreef hij een uitgebreide reeks verhalenbundels, romans, schetsen, toneelstukken en literaire kritieken.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Bordewijk actief in het kunstenaarsverzet. Bij een bombardement op het Haagse Bezuidenhout werd zijn huis getroffen en raakte hij zijn uitgebreide bibliotheek kwijt. Na de oorlog maakte hij deel uit van de Raad die collaboratie van kunstenaars moest beoordelen.

Bordewijk ontving geregeld belangrijke literaire prijzen voor verschillende van zijn werken. De bundel Blokken, Knorrende beesten, Bint (ook op deze site) en de roman Karakter worden nog steeds veel gelezen en herdrukt.

Inhoud

Karakter is het verhaal van het buitenechtelijke kind Jacob Willem Katadreuffe ('deze naam op zijn Nederlands uit te spreken'). Hij wordt grootgebracht door zijn moeder, Joba, die weigert met Katadreuffes vader, de deurwaarder Dreverhaven, te trouwen. Nadat hij als kleine zelfstandige failliet is gegaan, vindt er een ommekeer plaats in zijn leven: zijn enige doel wordt zijn ontwikkeling tot advocaat. Die weg legt Katadreuffe af met als vriend alleen Jan Maan; een mogelijke liefdesrelatie met zijn collega Lorna te George houdt Katadreuffe af. Bij zijn klim op de maatschappelijke ladder wordt Katadreuffe, zo lijkt het, voortdurend gedwarsboomd door zijn vader. Nadat Katadreuffe zijn doel bereikt heeft, suggereert de vader dat hij wel eens niet tegen-, maar juist méégewerkt zou kunnen hebben: door het zijn zoon moeilijk te maken, maakte hij hem groot.
Bron: Ralf Grüttemeijer, 'Over F.  Bordewijks Karakter', op: dbnl.org

Moeilijkheid

Het verhaal is niet complex. Het wordt chronologisch verteld vanaf de conceptie van de boreling Jacob Willem (letterlijk: ab ovo!) tot zijn achtentwintigste jaar, wanneer hij beëdigd als advocaat afscheid neemt van zijn vader en zijn leven tot dan toe overziet. Voor N3-lezers is dit begrijpelijk. Het taalgebruik kan door woorden die nu niet meer gangbaar zijn, voor jonge lezers van alle niveaus lastig zijn. De zakelijke stijl dempt dat effect. Meer geoefende lezers zullen erg genieten van Bordewijks nauwkeurige taalgebruik. Langere beschouwingen van filosofische aard van de hoofdpersoon en van de auctoriale verteller zijn soms pittig en liggen op N5-niveau; rake typeringen in enkelvoudige zinnen compenseren dit weer. Ook dialogen zijn wisselend eenvoudig en breedvoerig. Bordewijk maakt gebruik van open plekken, waardoor spanning omtrent het verloop wordt opgebouwd. Humor is bij deze auteur vaak verborgen in kleine toespelingen: voor wie op de hoogte is van zijn woon- en werkplaats zijn de grappen over Rotterdam en Den Haag erg vermakelijk. Ook de steken aan het adres van de NSB (het oranje-blanje-bleuvlaggetje) en de CPH zijn alleen herkenbaar voor degenen die de details herkennen. Ook lezers van N4- en N5-niveau zullen zich hierin moeten verdiepen om dit naar waarde te schatten.
Voor lezers die behoefte hebben zich te identificeren met personages zijn er genoeg aanknopingspunten in de belevingswereld van de hoofdpersoon; ook op N3-niveau is het boek daarin toegankelijk.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Descriptoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid Het boek heeft een redelijke omvang, voor N3-lezers misschien een min, maar N4- en N5-lezers zullen er geen moeite mee hebben. Auteursnaam en titel kunnen nieuwsgierig maken; ook flaptekst en motto dragen hieraan bij.
  Interesses Zowel leerlingen die geïnteresseerd zijn in de psychologie van ouders-kinderen als geïnteresseerden in het zakenleven in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw zullen goed aan hun trekken komen. Daarnaast boeit het gegeven 'je doel bereiken ondanks de uiterste tegenwerking'. 
  Algemene kennis Vereist is enige kennis van Eerste Wereldoorlog, interbellum en crisis. Daarnaast draagt ook kennis aangaande Rotterdam en Den Haag bij aan begrip. 
  Specifieke literaire en culturele kennis Specifieke literaire kennis is niet vereist: het perspectief is eenvoudig, het verhaal wordt chronologisch verteld en er doen zich verder geen bijzonderheden voor. Voor de N3-lezers is de vereiste culturele kennis lastiger: je moet toch wel wat weten over de politieke geschiedenis van het interbellum om belangrijke verhaalgegevens te kunnen begrijpen. Ook enige kennis van advocatuur en algemene kantoorkennis is van belang voor juiste waardering van situaties en wendingen. Ten slotte moet de moderne lezer zich goed realiseren hoezeer veel intermenselijke verhoudingen pas de laatste decennia zijn gaan afwijken van wat algemeen gebruikelijk was; hij zal anders de omgangsvormen in het verhaal belachelijk kunnen vinden.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Het taalgebruik is gedateerd: 1938. Maar door de moderniteit van Bordewijk is dit tegelijk strak, sober, niet weelderig of buitenissig. N3-, N4- en N5-lezers zullen een aantal woorden moeten opzoeken in het woordenboek. Niemand weet meer wat bijvoorbeeld een 'sjappietouwer' is.
  Zinsconstructies De korte zinnen, soms zelfs ellipsen van Bordewijk kunnen voor de N3-lezer lastig zijn, maar eenmaal daaraan gewend zal ook deze die zinsbouw kunnen waarderen. N4- en N5-lezers zullen er geen moeite mee hebben.
  Stijl Opvallend: Bordewijk laat zich zo nu en dan gaan in beschrijvingen die doen denken aan schilderijen van Carel Willink of Dick Ket. Hij roept dan surrealistische taferelen op, vooral in beschrijvingen van personen, gebouwen of buitensituaties in Rotterdam. N5-lezers zullen deze kunnen waarderen, N3-lezers zullen ze kunnen ervaren als oponthoud. Sommige passages zijn veel eenvoudiger dan andere; vooral de beschouwende waarin ontwikkeling van de hoofdpersoon wordt beschreven, zijn breedvoerig en lastig.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Actie Beschouwing, dialoog en actie komen alle voor in het boek, het minst de actie. De spanning in sommige situaties zal ervaren worden door N4- en N5-lezers. Soms zal de N3-lezer niet door hebben hoe spannend een situatie is door de ingehouden beschrijving ervan. 
  Chronologie Het hele verhaal is chronologisch beschreven. De tijdssprongen die worden gemaakt, zullen voor geen enkel niveau moeilijkheden opleveren. Hoofdstuktitels wijzen ook hierin vaak de weg. Soms komt de verteller nog even op een situatie terug om die uitgebreider te beschrijven: 'Aldus was het gegaan,' begint een hoofdstuk nadat de lezer al weet dat Katadreuffe is aangenomen op het advocatenkantoor. 
  Verhaallijn(en) Er is maar één verhaallijn waar het om gaat: de ontwikkeling van Jacob Katadreuffe. Een enkele keer wordt een uitstapje gemaakt naar wel en wee van de vader, Dreverhaven. Zo'n kleine parallelle geschiedenis maakt het boek niet complexer. Ook de N3-lezer zal meteen begrijpen waartoe deze informatie dient.
  Perspectief Vanaf het begin is er sprake van een zeer aanwezige auctoriale verteller. Deze becommentarieert, vergelijkt, blikt vooruit en achteruit, maar dat allemaal zo expliciet dat het voor geen enkel niveau problemen zal opleveren. Wanneer het commentaar wat te belerend wordt, doet het echt ouderwets aan. De minder ervaren N3-lezer kan dit hinderlijk vinden. Geregeld treedt de auctoriale verteller terug en beleeft de lezer de situatie vrij direct vanuit een personage, meestal de hoofdpersoon, soms een bijpersoon. 
  Betekenis N3-lezers zullen genoeg inhouden van het boek begrijpen en waarderen; bepaalde lastiger inhouden zullen ze voor kennisgeving aannemen. Ook voor de N4- en N5-lezer, geïnteresseerd in psychologische aspecten van menselijke verhoudingen, kan het moeilijk zijn de problemen die Katadreuffe ervaart in zijn relatie met zijn moeder en Lorna te George, te begrijpen en naar waarde te schatten. En hoe nu te denken over die vader? Vinden hedendaagse jonge lezers de mogelijkheid dat Dreverhaven werkelijk geloofde in zijn 'steun', geloofwaardig? Een aantrekkelijke kwestie om aan de orde te stellen.

Vertrouwdheid met literaire personages 

Karakters Er wordt maar één karakter uitgediept: dat van Jacob Katadreuffe. De andere worden in een paar krachtige lijnen neergezet. Voor geen van de niveaus zal dit moeilijk zijn.
  Aantal karakters Er zijn vier personages rondom Jacob Willem Katadreuffe: moeder, vader, vriend Jan Maan, stille geliefde Lorna te George. Daarnaast zijn er een handvol andere personages van belang in de ontwikkeling en het dagelijks leven van de hoofdpersoon. Overzichtelijk. 
  Ontwikkeling van de karakters Niet alleen de hoofdpersoon ontwikkelt zich sterk, ook bij andere personages gebeurt dat. Het is boeiend dat vanuit de waarneming van Katadreuffe bij andere personages een geheel eigen ontwikkeling wordt weergegeven, zoals juffrouw Sibculo, aan wie de hoofdpersoon eerst een hekel heeft en die hij later waardeert. Voor lezers van alle niveaus zal dit niet moeilijk zijn te interpreteren; de weergave ervan is vrij expliciet.

 

Geschreven door:

Gosse Koolstra