Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Knielen op een bed violen - Siebelink, JanNiveau 4

Knielen op een bed violen

Auteur:Siebelink, Jan
Jaar uitgave:2005
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:445
Genre:psychologische roman
Tags:christelijk milieu, familie, jeugdervaringen, vader-zoonrelatie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
Bekroond met de AKO-Literatuurprijs in 2005.
Er wordt op dit moment gewerkt aan de verfilming van Knielen op een bed violen door regisseur Ben Sombogaart; hoofdrol Barry Atsma.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 oktober 2013.

 

Over de auteur

Jan Siebelink (1938) groeide op in een streng protestants gezin. Zijn jeugd stond in het teken van de bekering van zijn vader nadat hij een hemels visioen had gehad. Deze gebeurtenis speelt een belangrijke rol in Knielen op een bed violen.
In debuteerde 1975 Siebelink met de verhalenbundel Nachtschade. Daarna volgde een groot aantal andere boeken. Zijn grote doorbraak volgde pas 30 jaar later met Knielen op een bed violen. Daarvan werden in Nederland meer dan 400.000 exemplaren verkocht. Tegenwoordig is Jan Siebelink een van de meest gelezen en gelauwerde Nederlandse auteurs. 
Over zijn schrijverschap zegt hij zelf: 'Een aantal nauwelijks opvallende gebeurtenissen en feiten uit de werkelijkheid door de verbeelding en de betovering van de stijl tot iets groots transformeren - dàt is voor mij literatuur. In mijn romans en verhalen gaat het altijd om gewone mensen, maar door intens licht op hen te laten vallen, komen ze los van de werkelijkheid en worden tot raadselachtige personages. Literatuur hoort mensen bijzonder te maken.'
Bron: www.jansiebelink.nl

Inhoud

Nadat zijn moeder is overleden loopt Hans Sievez van huis weg om te ontkomen aan zijn vader en het steile geloof dat hij aanhangt. Hij gaat als leerling werken op een kwekerij, volgt cursussen en samen met zijn jeugdliefde Margje begint hij zijn eigen kwekerij.
Gaandeweg komt Hans steeds meer onder invloed van de evangelist Jozef Mieras. Deze probeert Hans te bekeren tot het ware geloof, maar Hans moet aanvankelijk niet veel van hem hebben. Desondanks vallen Mieras' aansporingen in vruchtbare aarde. Als Hans door God geroepen wordt, kan hij op niemand anders terugvallen dan Mieras en zijn vrienden. 'Margje mocht hier niets van weten. Ze zou er niets van begrijpen, zij moest hier helemaal buiten blijven.' Hoewel Margje ondanks haar eigen scepsis enige tijd moeite doet om Hans te volgen, raken Hans en Margje steeds verder van elkaar verwijderd. Stille getuige van deze verwijdering is de oudste zoon Ruben.
In Knielen op een bed violen vertelt Jan Siebelink het verhaal van zijn vader. 'Ik ben altijd bang geweest om het complete verhaal te vertellen: het geleidelijke maar onstuitbare afglijden van een zachtaardig maar in zijn jeugd verwond man - vluchtend in het zwartste calvinisme - én het verdriet dat hij in zijn naaste omgeving veroorzaakt. Het is ook het verhaal van een grote liefde. Een man en een vrouw: de een wil overleven in het hiernamaals, de ander in het nu.'
Het citaat van de schrijver is overgenomen van www.debezigebij.nl

Leesaanwijzingen

Het geloof speelt een belangrijke rol in dit verhaal. Als je daarin geïnteresseerd bent, zul je dit een interessant boek vinden. Er komen zeer veel verwijzingen naar de Bijbel voor in Knielen op een bed violen. Als je de Bijbel niet zo goed kent, kun je over deze verwijzingen heen lezen. De spanning in het verhaal is vooral psychologisch. Als lezer volg je van nabij hoe Hans steeds meer onder invloed van de evangelisten komt en zie jij, beter dan Hans zelf, welke gevolgen dat voor zijn naasten heeft. 

Om over na te denken

Wat is belangrijker: geloof of liefde? Welke invloed heeft je opvoeding op je leven? Welke andere factoren beïnvloeden wie jij bent? Kun je zelf kiezen wie je bent? En zo nee, is dat erg? Wanneer verliest een relatie haar zin en betekenis? Kun je je voorstellen dat je geloof zo belangrijk is dat je al het andere daaraan ondergeschikt maakt? Kunnen mensen die zoveel invloed op je leven hebben eigenlijk wel vrienden zijn?

Waardering

'Wat ik kan zeggen over dit boek is dat ik het een goed maar aan de andere kant ook wel een triest boek vind. Het boek is mooi geschreven en heeft ook een mooi verhaal, maar het is wel triest om te lezen hoe Hans steeds verder wordt meegesleurd in het orthodoxe geloof. In dit boek maak je mee hoe iemand van zijn gezin wordt gescheiden of getrokken door een streng geloof. Wat mij opviel in het boek was dat Hans te zachtaardig was en die zachtaardigheid leidde een paar keer tot een woede-uitbarsting. En door zijn zachtaardigheid kon hij zich niet van de groepering afscheiden. Mijn conclusie over dit boek is dat ik het een mooi boek vind maar je moet wel van het soort thema en verhaal houden.'
Tom, 4 vwo, op:
scholieren.com

'Ik vond het een heel goed boek, omdat ik het knap vind hoe Jan Siebelink het leven van zijn vader heeft beschreven. Het was realistisch en er zat veel gevoel in het boek. De strijd tussen zijn geloof en zijn gezin was goed weergegeven. Op een gegeven moment vond ik het wat eentonig en soms wat langdradig, maar daar moest je gewoon even doorheen. Het is niet echt een boek waar je vrolijk van wordt, maar ik denk dat dat het boek nog beter maakt.'
Marlies, 6 vwo, op: scholieren.com

'Ja, het onderwerp was best een verrassing. Het was af en toe best frustrerend om te lezen, doordat ik het er af en toe het er echt niet mee eens was hoe iets gebeurde. Dan dacht ik van nee dat mag niet, hij moet niet met hem praten. Hij moet eerlijk zijn maar dat deed hij dan niet. Maar het is wel zo dat dat wel is wat het boek zo goed maakt. Dat je toch verder wil lezen wat er gaat gebeuren en hoe iedereen en op reageert.'
Suzanne, 5 havo, op: scholieren.com

Meer weten?

bol.com | inkijkexemplaar
www.jansiebelink.nl | informatie over de schrijver en zijn werk; ook veel recensies over Knielen op een bed violen
www.literatuurplein.nl | filmpje met Jan Siebelink over Knielen op een bed violen
www.kb.nl | over Knielen op een bed violen

Geschreven door:

Esther de Kluijver en Marlies Schouwstra

Suggesties


Knielen op een bed violen - Siebelink, JanNiveau 4

Knielen op een bed violen

Auteur:Siebelink, Jan
Jaar uitgave:2005
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:445
Genre:psychologische roman
Tags:christelijk milieu, familie, jeugdervaringen, vader-zoonrelatie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
Bekroond met de AKO-Literatuurprijs in 2005.
Er wordt op dit moment gewerkt aan de verfilming van Knielen op een bed violen door regisseur Ben Sombogaart; hoofdrol Barry Atsma.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 oktober 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Knielen op een bed violen - Siebelink, JanNiveau 4

Knielen op een bed violen

Auteur:Siebelink, Jan
Jaar uitgave:2005
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:445
Genre:psychologische roman
Tags:christelijk milieu, familie, jeugdervaringen, vader-zoonrelatie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
Bekroond met de AKO-Literatuurprijs in 2005.
Er wordt op dit moment gewerkt aan de verfilming van Knielen op een bed violen door regisseur Ben Sombogaart; hoofdrol Barry Atsma.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 oktober 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Knielen op een bed violen - Siebelink, JanNiveau 4

Knielen op een bed violen

Auteur:Siebelink, Jan
Jaar uitgave:2005
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:445
Genre:psychologische roman
Tags:christelijk milieu, familie, jeugdervaringen, vader-zoonrelatie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
Bekroond met de AKO-Literatuurprijs in 2005.
Er wordt op dit moment gewerkt aan de verfilming van Knielen op een bed violen door regisseur Ben Sombogaart; hoofdrol Barry Atsma.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 oktober 2013.

 

Opdrachten

BoekSiebelink, Jan, Knielen op een bed violen
NummerN3/1
Niveau3
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focuskwesties
Je leert

reflecteren op de vraag welke rol je jeugd en het gezin waarin je opgroeit spelen in je latere leven.

Opdracht

Hans Sievez loopt weg van zijn vader, onder andere vanwege de wending die diens geloofsleven heeft genomen. Jaren later, als Hans volwassen is en zelf kinderen heeft, overkomt hem iets waardoor hij keuzes maakt die hem op zijn beurt van zijn eigen gezin vervreemden. De geschiedenis lijkt zich te herhalen. In deze opdracht ga je dieper in op de vraag in hoeverre je leven wordt bepaald door je de dingen die je in je jeugd meemaakt en het gezin waarin je bent opgegroeid.  

  1. Geef een intuïtief antwoord op de vraag die hierboven wordt gesteld. Je hoeft er niet lang over na te denken; noteer gewoon wat er in je opkomt.
  2. Wat herken je in jezelf van je ouders? Uiterlijk? Karakter? Gewoonten? Overtuigingen? Noteer voor elk aspect tenminste één ding.
  3. Probeer iets te verzinnen wat je ouders doen en waarvan je hoopt dat jij het later anders zult doen (als je ouders jouw grote voorbeeld zijn en je moeite hebt met het beantwoorden van deze vraag, bedenk je gewoon iets wat relatief klein is, bijvoorbeeld: roken, wijn bij het eten drinken, rommel niet opruimen, altijd overal te laat komen). 
  4. Hoe groot denk je dat de kans is dat dat lukt? Noteer een percentage.

B

  1. Beantwoord de vragen A2 en A3 vanuit het perspectief van Hans Sievez.
  2. Wat is de reden dat Hans toch min of meer dezelfde weg inslaat als zijn vader?
  3. Vind je die reden invoelbaar, kun je je daar iets bij voorstellen? Of is de wending die Hans' (geloofs)leven neemt voor jou volkomen onbegrijpelijk? Licht je antwoord toe.

C

  1. Jan Siebelink vertelt in Knielen op een bed violen het verhaal van zijn vader. De schrijver heeft zichzelf in het verhaal opgevoerd als Hans' zoon Ruben. In hoeverre wordt Rubens leven beïnvloed door zijn jeugd en het gezin waarin hij is opgegroeid? Geef een cijfer tussen 1 en 10 en licht je antwoord toe.
    Bij het beantwoorden van deze vraag maak je in ieder geval gebruik van gegevens uit de roman. Daarnaast mag je ook bronnen raadplegen.

D

  1. Kijk nog eens naar je antwoorden op vraag A3. Verzin een gebeurtenis of omstandigheid die er (mede) toe leidt dat je later tóch datgene doet waarvan je nu hoopt dat je het anders zult doen dan je ouders.
  2. Kijk nog eens naar het percentage dat je hebt genoteerd bij vraag A4. Zou je nog steeds hetzelfde antwoord geven? Licht je antwoord toe.

E

Je mag kiezen welke van de twee onderstaande vragen je wilt beantwoorden.

  1. Waarover gaat Knielen op een bed violen volgens jou in de eerste plaats? Over het geloof? Of over ouderschap en meer in het bijzonder vader-zoonrelaties? Licht je antwoord toe.
  2. Welke inzichten heeft Knielen op een bed violen en/of deze opdracht jou opgeleverd? Iets anders geformuleerd: welke levensles heb jij uit Knielen op een bed violen getrokken? Licht je antwoord toe.
Gemaakt doorMarlies Schouwstra



BoekSiebelink, Jan, Knielen op een bed violen
NummerN3/2
Niveau3
Studielast4 slu
Werkvormtweetal
Focusontvangst
Je leert

reflecteren op de vraag wat een roman (ontzettend) populair maakt.

Opdracht

Quiz

Hieronder staan vier beweringen. Bespreek ze en noteer bij elke bewering 'waar' of 'niet waar'.

  1. Van Knielen op een bed violen zijn bijna 600.000 exemplaren verkocht tegenover 300.000 exemplaren van Tommy Wieringa's Joe Speedboot.
  2. Knielen op een bed violen stond in 2006 op nummer 1 in de top-60 van meest verkochte boeken, boven Harry Potter en de halfbloed prins.
  3. Uitgeverij De bezige Bij heeft zoveel verdiend aan Knielen op een bed violen dat ze een extra pand kon kopen.
  4. Sommige lezers zijn zo onder de indruk van Knielen op een bed violen dat ze Jan Siebelink thuis opbellen, alleen maar om zijn stem te horen.

Antwoorden

Raaw njiz negnireweb ella.

A

  1. Wat vonden jullie van Knielen op een bed violen? Noteer (individueel) drie beoordelingswoorden en licht deze toe.
  2. Knielen op een bed violen is heeft een ongekend aantal herdrukken beleefd en is in werkelijk gigantische aantallen over de toonbank gegaan. Formuleer hier samen een steekhoudende verklaring voor.

B

Meerdere mensen hebben zich bezig  gehouden met de vraag waarom Knielen op een bed violen zo veel gelezen wordt. Hieronder staan drie verklaringen:

a. Met de angst voor de oprukkende islam en religieus gekleurd terrorisme komen er nieuwe vragen aan de orde. Schrijvers - altijd gevoelig voor de tijdgeest - zien zich voor de vraag gesteld wat godsdienst met mensen doet.
b. Er lijkt sprake van een Mak-effect. Nederland zegt niet alleen 'nee' tegen de Europese Grondwet, maar koestert het cultureel erfgoed en de bijbel weer. Ook appelleert de roman aan een sluimerend verlangen naar mystiek in een onttoverde wereld.
Noot: Geert Mak schreef meerdere boeken over de geschiedenis van gewone Nederlands, zoals De eeuw van mijn vader en Hoe God verdween uit Jorwerd - boeken die eveneens zeer goed verkocht werden en nog steeds worden.
c. In Knielen op een bed violen is het format verslagen door 'de vent'. Een persoonlijkheid die met zijn autobiografische roman over zijn godsdienstwaanzinnige vader het boek schreef dat hij moest schrijven. En de lezer identificeert zich met een menselijk lot.
Noot: De term 'vent' verwijst naar een discussie die in de jaren '30 in literair Nederland werd gevoerd. Meer hierover lees je in bron 1.
Bron: www.jansiebelink.nl

Jullie gaan samen een onderzoekje doen. Zoek zes volwassenen die Knielen op een bed violen hebben gelezen. Vraag bijvoorbeeld je ouders, buren, ooms, tantes, leraren etc.

  1. Leg de hypothesen a, b en c aan hen voor en laat hen de zin uitkiezen die het meest past bij hun eigen leeservaring.
    Bijvoorbeeld: 'En de lezer identificeert zich met een menselijk lot.'
  2. Vraag de proefpersonen vervolgens hun keuze toe te lichten aan de hand van hun eigen leeservaring.
    Bijvoorbeeld: 'Ik vond het geen vrolijk boek, maar ik realiseerde me tijdens het lezen dat dat ook is hoe het leven is: je wordt voor keuzes gesteld die bijna onmenselijk zijn en toch moet je dan kiezen. Dat herken ik wel.'
  3. Verwerk jullie gegevens op een overzichtelijke manier.
  4. Schrijf vervolgens een kort verslagje van jullie onderzoek. De conclusie laten jullie nog even achterwege.

C

  1. Kunnen jullie, na het uitvoeren van dit onderzoekje, een eenduidig antwoord geven op de vraag waarom Knielen op een bed violen zo veel gelezen wordt? Licht jullie antwoord toe.
  2. Is door dit onderzoekje (en in het bijzonder het praten met volwassen over Knielen op een bed violen) jullie mening over het boek veranderd? Licht jullie antwoord toe.
  3. Schrijf nu de conclusie van jullie verslag.
Bronnen

'Liever vent dan vorm: Forum', op: www.literatuurgeschiedenis.nl

Gemaakt doorMarlies Schouwstra




Knielen op een bed violen - Siebelink, JanNiveau 4

Knielen op een bed violen

Auteur:Siebelink, Jan
Jaar uitgave:2005
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:445
Genre:psychologische roman
Tags:christelijk milieu, familie, jeugdervaringen, vader-zoonrelatie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
Bekroond met de AKO-Literatuurprijs in 2005.
Er wordt op dit moment gewerkt aan de verfilming van Knielen op een bed violen door regisseur Ben Sombogaart; hoofdrol Barry Atsma.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 oktober 2013.

 

Opdrachten

BoekSiebelink, Jan, Knielen op een bed violen
NummerN4/1
Niveau4
Studielast1,5 slu
Werkvormindividueel
Focuskwesties
Je leert

reflecteren op het wezen en de betekenis van een Godservaring.

Opdracht

In Knielen op een bed violen wordt beschreven hoe Hans Sievez een bijzonder intense religieuze ervaring heeft. In bevindelijk gereformeerde kringen, waartoe Hans Sievez behoort, worden dit soort ervaringen geïnterpreteerd als de openbaring van Christus. In het katholicisme spreekt men van mystiek. Het is erg moeilijk om de juiste woorden te vinden om over zo'n ervaring te schrijven en dus ook om 'aan te voelen' wat een dergelijke Godservaring inhoudt. In deze opdracht ga je je daarin verdiepen.

A

Noteer wat jij weet of denkt te weten over 'openbaring' of mystiek. Als je daar niets over weet, mag je dat ook gewoon opschrijven.

B

Mensen die Godservaringen hebben gehad, beschrijven die ervaring alsof ze zich plotseling bewust werden van een andere werkelijkheid dan de alledaagse. De dichter Ed Hoornik (1910-1970) brengt dat als volgt onder woorden:

Hebben en Zijn 

Ze stonden beiden op het bord geschreven:
het werkwoord hebben en het werkwoord zijn;
hiermee was tijd, was eeuwigheid gegeven,
de ene werk'lijkheid, de and're schijn.

Hebben is niets. Is oorlog. Is niet leven.
Is van de wereld en haar goden zijn.
Zijn is, boven die dingen uitgeheven,
vervuld worden van goddelijke pijn.

Hebben is hard. Is lichaam. Is twee borsten.
Is naar de aarde hongeren en dorsten.
Is enkel zinnen, enkel botte plicht.

Zijn is de ziel, is luisteren, is wijken,
is kind worden en naar de sterren kijken,
en daarheen langzaam worden opgelicht.

Ed Hoornik

  1. Maak een tabel met twee kolommen. Zet boven de eerste kolom 'hebben' en boven de tweede 'zijn'.  Vul de tabel met woorden uit het gedicht.
  2. Welke kolom hoort volgens jou bij de ervaring die Hans Sievez heeft gehad?
  3. Zijn alle woorden die je in die kolom hebt ingevuld van toepassing op de ervaring van Hans Sievez? Beantwoord deze vraag voor elk woord en licht je antwoord toe.
  4. Vind je dat deze ervaring in de roman en het gedicht omschreven wordt als iets positiefs, iets negatiefs of als iets dat aspecten van beide in zich draagt? Leg je antwoord uit.
  5. Hans Sievez verandert doordat hij de aanwezigheid van God heeft ervaren. Hij heeft meer contact met de oefenaren (ondanks de weerzin die ze hem soms inboezemen), hij krijgt geheimen voor Margje waardoor zij van hem vervreemd raakt, en hij wordt steeds onverschilliger voor de teloorgang van zijn bedrijf. Hij doet, kortom, zijn gezin verdriet. Leg uit waarom Hans zo doet en niet de weg van de minste weerstand kiest.
  6. Is je mening over Hans veranderd door het maken van deze opdracht? Licht je antwoord toe. 
Bronnen
  1. Beknopte informatie over mystieke ervaringen vind je op www.mystiek-mediapastoraat.nl
  2. Zie ook: Jan Siebelink, 'Beurré Hardy' op: www.bijbelencultuur.nl
Gemaakt doorMarlies Schouwstra



BoekSiebelink, Jan, Knielen op een bed violen
NummerN4/2
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focusmotto
Je leert

reflecteren op de betekenis van een motto.

Opdracht

Deze opdracht kun je alleen maken; het voordeel van het werken in tweetallen is dat je dan samen kunt overleggen. Als je deze opdracht samen maakt, lees je overal 'jullie' voor 'je'. 

A

  1. Inwoners van Nederland moeten zich aan de Nederlandse wet houden. Daarin is vastgelegd wat wel en wat niet mag. Maar niet alleen in het openbare leven gelden regels of wetten, die gelden ook in andere domeinen, zoals op school. Noteer een voorbeeld van een domein waar regels gelden en geef een voorbeeld van zo'n regel.
  2. Je zou kunnen zeggen dat regels er zijn om het contact tussen mensen zonder problemen te laten verlopen: doordat er regels zijn worden de vrijheid en ruimte van het individu beschermd. Daarnaast bestaat er nog een ander soort regels: leefregels die mensen zichzelf opleggen, zoals: geen vlees eten, op tijd opstaan, niet liegen, enzovoort. Heb jij zelf, of hebben jouw ouders, zulke leefregels? Zo ja, noteer een voorbeeld.

B

In Knielen op een bed violen speelt Psalm 119 een belangrijke rol: elk deel wordt ingeleid door een motto uit deze psalm en Ruben leert, om indruk op zijn vader te maken, de hele psalm - die uit 176 verzen bestaat - uit zijn hoofd.

  1. Een bekende tegeltjeswijsheid luidt 'Liefde en zang lijden geen dwang'. Daarmee wordt bedoeld dat liefde en zangkunst alleen gedijen bij een zekere ongedwongenheid. In bron 1 wordt Psalm 119 een 'liefdesgedicht over Gods wet' genoemd. Lees Psalm 119 helemaal en beantwoord de vraag of een 'liefdesgedicht over Gods wetten' voor jou een tegenstrijdigheid inhoudt. Leg je antwoord uit.
    Als je vindt dat dat het geval is, waarover gaat Psalm 119 volgens jou dan in de eerste plaats: over liefde of wetten? Citeer drie fragmenten uit Psalm 119 bij wijze van toelichting.
  2. Het motto van de hele roman is een zinsnede uit 1 Korinthiërs 13. Lees bron 2 en noteer in één woord waarover deze Bijbeltekst gaat. Citeer weer drie fragmenten om je antwoord te verantwoorden.

C 

Het motto uit Korinthiërs enerzijds en de motto's uit Psalm 119 anderzijds wijzen in de richting van een dilemma waarmee Hans Sievez een groot deel van zijn leven worstelt. Wat drijft Hans? Waarom geeft hij die worsteling die hem zoveel kost niet gewoon op? Hij heeft toch een keuze? Of niet? 

  1. Naar welk dilemma verwijzen de motto's?
  2. Hans Sievez maakt uiteindelijk een keuze en leeft daar vanaf dat moment ook naar. Maakt hij die keuze bewust, weloverwogen en met volle overtuiging? Licht je antwoord toe.
  3. Om te begrijpen waarom Hans Sievez deze keuze maakt, moet je je goed kunnen inleven in hem: in de roman wordt immers niet met zoveel woorden uitgelegd wat zijn overwegingen zijn geweest. Probeer, aan de hand van wat je nu over Hans Sievez weet, uit te leggen waarom Hans Sievez deze keuze maakt.

D

Wat vind jij van de belangrijke levenskeuze die Hans Sievez heeft gemaakt? Kies een van de onderstaande zin en maak hem af. Betrek de motto's uit 1 Korinthiërs en Psalm 119 in je antwoorden.

  1. Ik vind de keuze die Hans Sievez heeft gemaakt volkomen onbegrijpelijk, want …
  2. De keuze die Sievez heeft gemaakt vervult mij met respect en bewondering voor hem, omdat …
  3. Het zou mijn keuze niet zijn, maar ik begrijp Sievez wel, omdat …
Bronnen
  1. Marie-José Wijntjes, 'Psalm 119, liefdesgedicht over Gods wet', op: www.bijbelencultuur.nl
  2. 1 Korinthiërs, op: www.bijbelencultuur.nl 
Gemaakt doorMarlies Schouwstra




Knielen op een bed violen - Siebelink, JanNiveau 4

Knielen op een bed violen

Auteur:Siebelink, Jan
Jaar uitgave:2005
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:445
Genre:psychologische roman
Tags:christelijk milieu, familie, jeugdervaringen, vader-zoonrelatie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
Bekroond met de AKO-Literatuurprijs in 2005.
Er wordt op dit moment gewerkt aan de verfilming van Knielen op een bed violen door regisseur Ben Sombogaart; hoofdrol Barry Atsma.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 oktober 2013.

 

Opdrachten

BoekSiebelink, Jan, Knielen op een bed violen
NummerN5/1
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focusschrijverschap
Je leert

reflecteren op de vraag of een literair werk op zichzelf staat, dan wel gelezen moet worden in het licht van de persoonlijkheid van de auteur.

Opdracht

A

In hoeverre vinden jullie het belangrijk dat een schrijver zijn eigen persoonlijkheid en persoonlijke geschiedenis inzet in zijn werk? Bespreek de verschillende antwoorden en probeer het eens te worden. Kies uit:
A. Totaal onbelangrijk. Het verhaal moet goed zijn en of de schrijver dat helemaal verzonnen heeft of put uit zijn eigen ervaringen doet er niet toe.
B. Dat hangt ervan af. In de eerste plaats moet het verhaal goed zijn. Als een schrijver daarbij put uit zijn eigen leven, maakt dat een boek wel aantrekkelijker voor mij.
C. Heel belangrijk. Iemand kan nog zulke goede boeken schrijven, maar als hij alles verzint, dan blijft het verhaal wat mij betreft toch 'bedacht', het raakt me dan niet echt, het blijft in de lucht hangen.

B

In de jaren '30 van de vorige eeuw bracht deze vraag de literaire gemoederen heftig in beweging. Deze discussie is bekend geworden als de 'vorm-of-vent-discussie' en speelde zich af in en rondom het literaire tijdschrift Forum. Gangmakers van de discussie waren de voormannen van het tijdschrift, Menno ter Braak en E. du Perron. Bestudeer bron 1 en beantwoord de volgende vragen.

  1. Beschrijf de standpunten van Forum.
  2. Wat wilde Forum veranderen?

C

Lees de onderstaande tekst. Het is een fragment uit de recensie die Elsbeth Etty schreef over Knielen op een bed violen.

'Met Jan Siebelink, een literaire persoonlijkheid die het boek schreef dat hij móest schrijven, is de vent teruggekeerd in de Nederlandse literatuur. Knielen op een bed violen is een bolwerk tegen trivialisering en 'talpaïsering'.
[...] Jan Siebelinks Knielen op een bed violen, een autobiografische roman over een zware jeugd en een moeilijke vader, verscheen in januari en werd door recensenten vrijwel unaniem als grote literatuur herkend. Voor de verkoop van een roman is dat niet doorslaggevend. De populistische mode wil, dat het grote publiek verafschuwt wat de als elitair beschouwde literaire kritiek waardeert, en vice versa. Toch zijn van het ruim vierhonderd pagina's tellende Knielen op een bed violen in een jaar 165.000 (nu - eind januari 2006 - 240.000) exemplaren verkocht.
De verklaring dat dit succes te danken is aan de AKO Literatuurprijs en daaraan verbonden publiciteit is ontoereikend. Er zijn zoveel romans waaraan prijzen zijn toegekend die media-aandacht opleveren. Vrijwel geen daarvan beleefde 24 drukken. Geholpen heeft de prijs wel. Kort na de uitreiking ervan stond Knielen op een bed violen twee weken als eerste Nederlandstalige literaire roman op nummer één van de de top-60 van best verkochte boeken.
Jan Siebelink, die in 1975 debuteerde en sindsdien dertig boeken publiceerde, heeft in één klap de status van publiekslieveling verworven. Dagelijks rijdt hij in een door uitgeverij De Bezige Bij beschikbaar gestelde auto met chauffeur stad en land af om lezingen te geven over zijn boek. Mensen staan voor hem in de rij, willen hem aanraken. Niet omdat hij een prijs heeft gewonnen, niet omdat ze hem kennen van tv, maar omdat uit zijn boek een persoonlijkheid naar voren treedt die ze willen leren kennen. In de literaire discussies van de jaren dertig van de vorige eeuw pleitten Menno ter Braak en Eddy du Perron van het tijdschrift Forum voor een keuze voor de 'vent' boven de vorm. In Knielen op een bed violen is het format verslagen door 'de vent'. Een persoonlijkheid die met zijn autobiografische roman over zijn godsdienstwaanzinnige vader het boek schreef dat hij moest schrijven. En de lezer identificeert zich met een menselijk lot.'
Bron: Elsbeth Etty, 'Weerzien met domineesland', in: NRC Handelsblad, 30 december 2005 

Noot: Talpa was een televisiezender van John de Mol. Inmiddels is Talpa opgegaan in RTL.

  1. Ter Braak en Du Perron stelden de 'vent' tegenover de 'vorm'. Wat is volgens Etty de tegenhanger van de 'vent'? Leg uit wat zij daar volgens jullie mee bedoelt.
  2. Etty neemt in dit fragment duidelijk stelling ten behoeve van de 'vent' in de literatuur. Zijn jullie het met haar eens? Licht jullie antwoord toe.
  3. Kijk nog eens naar jullie antwoord op de vragen onder A. Zijn jullie van mening veranderd? Leg dan uit hoe dat komt.
Bronnen

'Liever vent dan vorm: Forum', op:  www.literatuurgeschiedenis.nl

Gemaakt doorMarlies Schouwstra



BoekSiebelink, Jan, Knielen op een bed violen
NummerN5/2
Niveau5
Studielast3 à 4 slu
Werkvormindividueel
Focusfictie en non-fictie
Je leert

reflecteren op de manier waarop opvattingen over fictionaliteit de interpretatie van en het oordeel over een literair werk beïnvloeden.

Opdracht

Misschien heb je wel eens een boek gelezen waarover je je oprecht kwaad hebt gemaakt. Bijvoorbeeld omdat het ging over een onderwerp waar jij veel over weet en je vond dat de schrijver daarvan een verkeerd beeld heeft geschetst. Of omdat je vindt dat de schrijver oppervlakkig of niet integer met zijn onderwerp is omgegaan. In deze opdracht ga je reageren op de mening van iemand die zich heel boos heeft gemaakt over Knielen op een bed violen.

A

Als jij je wel eens boos hebt gemaakt over een boek, noteer je de titel van dat boek en wat het precies was waarover je je hebt opgewonden. Als je je zelf nooit boos hebt gemaakt over een boek, leg je deze vraag voor aan iemand anders die dat wel heeft gedaan. Denk aan je ouders, je leraar Nederlands of een andere docent.

B

Lees bron 1. De tekst is geschreven door Berend de Boer. Hij is zelf opgegroeid in het milieu dat Siebelink beschrijft. Hij vindt Knielen op een bed violen kwetsend voor mensen die hun geloof belijden zoals Hans Sievez heeft gedaan. Zijn negatieve oordeel over het boek is ten minste deels te verklaren doordat hij het boek heeft gelezen als een biografie van Siebelinks vader - en dus als non-fictie - en niet als een roman. 

  1. Citeer de zinnen waarin Berend de Boer iets opmerkt over de fictionaliteit van Knielen op een bed violen.
  2. Bestudeer bron 2 en noteer in één goed lopende zin wat het begrip 'fictie' inhoudt.
  3. Bestudeer bron 3 en noteer en één goed lopende zin wat het begrip 'biografie' inhoudt.

C

Schrijf een brief aan Berend de Boer. In je brief leg je uit hoe je tot een andere lezing van Knielen op een bed violen komt als je het als fictie beschouwt. Zorg ervoor dat je brief beleefd is en dat je respect toont voor iemand met een andere mening. Om deze opdracht goed uit te voeren, zul je ongeveer 500 tot 800 woorden nodig hebben. Meer mag ook.

Om inspiratie op te doen kun je eerst bron 4 bestuderen. 

Bronnen
  1. 'Recensie van Knielen op een bed violen van Jan Siebelink', op: www.berenddeboer.net
  2. 'Fictie, fictionaliteit of fictionele tekst', op: www.dbnl.org
  3. 'Biografie of levensbeschrijving', op: www.dbnl.org
  4. Fragmenten uit recensies over Knielen op een bed violen, op: www.jansiebelink.nl
Gemaakt doorMarlies Schouwstra




Knielen op een bed violen - Siebelink, JanNiveau 4

Knielen op een bed violen

Auteur:Siebelink, Jan
Jaar uitgave:2005
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:445
Genre:psychologische roman
Tags:christelijk milieu, familie, jeugdervaringen, vader-zoonrelatie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
Bekroond met de AKO-Literatuurprijs in 2005.
Er wordt op dit moment gewerkt aan de verfilming van Knielen op een bed violen door regisseur Ben Sombogaart; hoofdrol Barry Atsma.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 oktober 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Knielen op een bed violen - Siebelink, JanNiveau 4

Knielen op een bed violen

Auteur:Siebelink, Jan
Jaar uitgave:2005
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:445
Genre:psychologische roman
Tags:christelijk milieu, familie, jeugdervaringen, vader-zoonrelatie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek en eBook.
Bekroond met de AKO-Literatuurprijs in 2005.
Er wordt op dit moment gewerkt aan de verfilming van Knielen op een bed violen door regisseur Ben Sombogaart; hoofdrol Barry Atsma.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 6 oktober 2013.

 

Introductie

Jan Siebelink (1938) groeide op in een streng protestants gezin. Zijn jeugd stond in het teken van de bekering van zijn vader nadat deze een hemels visioen had gehad. Deze gebeurtenis speelt een belangrijke rol in Knielen op een bed violen.
In 1975 debuteerde Siebelink met de verhalenbundel Nachtschade. Daarna volgde een groot aantal andere boeken. Zijn grote doorbraak volgde pas 30 jaar later met Knielen op een bed violen. Daarvan werden in Nederland bijna 600.000 exemplaren verkocht. Tegenwoordig is Jan Siebelink een van de meest gelezen en gelauwerde Nederlandse auteurs. 
Over zijn schrijverschap zegt hij zelf: 'Een aantal nauwelijks opvallende gebeurtenissen en feiten uit de werkelijkheid door de verbeelding en de betovering van de stijl tot iets groots transformeren - dàt is voor mij literatuur. In mijn romans en verhalen gaat het altijd om gewone mensen, maar door intens licht op hen te laten vallen, komen ze los van de werkelijkheid en worden tot raadselachtige personages. Literatuur hoort mensen bijzonder te maken.'
Bron: www.jansiebelink.nl

Inhoud

Nadat zijn moeder is overleden loopt Hans Sievez van huis weg om te ontkomen aan zijn vader en het steile geloof dat hij aanhangt. Hij gaat als leerling werken op een kwekerij, volgt cursussen en samen met zijn jeugdliefde Margje begint hij zijn eigen kwekerij.
Gaandeweg kom Hans steeds meer onder invloed van de oefenaar Jozef Mieras. Deze probeert Hans te bekeren tot het ware geloof, maar Hans moet aanvankelijk niet veel van hem hebben. Desondanks vallen Mieras' aansporingen in vruchtbare aarde. Als Hans door God geroepen wordt, kan hij op niemand anders terugvallen dan Mieras en zijn vrienden. 'Margje mocht hier niets van weten. Ze zou er niets van begrijpen, zij moest hier helemaal buiten blijven.' Hoewel Margje ondanks haar eigen scepsis enige tijd moeite doet om Hans te volgen, raken Hans en Margje steeds verder van elkaar verwijderd. Stille getuige van deze verwijdering is de oudste zoon Ruben.
In Knielen op een bed violen vertelt Jan Siebelink het verhaal van zijn vader. 'Ik ben altijd bang geweest om het complete verhaal te vertellen: het geleidelijke maar onstuitbare afglijden van een zachtaardig maar in zijn jeugd verwond man - vluchtend in het zwartste calvinisme - én het verdriet dat hij in zijn naaste omgeving veroorzaakt. Het is ook het verhaal van een grote liefde. Een man en een vrouw: de een wil overleven in het hiernamaals, de ander in het nu.'

Moeilijkheid

Knielen op een bed violen is een pittig N4-boek. Verteltechnisch is het verhaal goed te volgen - ook voor N3-lezers. Wat het lastig maakt, is dat het verhaal ver staat van de leefwereld van jonge lezers die niet in het beschreven milieu zijn opgegroeid. In bevindelijk gereformeerde kringen is Knielen op een bed violen met gemengde gevoelens ontvangen. Sommige lezers herkennen veel in Siebelinks beschrijvingen en vinden Knielen op een bed violen een liefdevolle roman. Anderen ervaren de roman als een karikatuur. Gevorderde N4- en N5-lezers zullen het wellicht interessant vinden om ofwel kennis te maken met een wereld die zij niet kennen, dan wel zich te verdiepen in de manier waarop het milieu van Hans Sievez wordt beschreven. Er wordt zeer frequent verwezen naar de Bijbel. Enige interesse in geloofskwesties is noodzakelijk. 

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Descriptoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid De roman zal van de meeste lezers een vrij grote bereidheid vragen, ten eerste door de omvang (450 pp.) en ten tweede doordat het verhaal ver van de leefwereld van de meeste leerlingen af staat. Op scholieren.com gebruiken leerlingen woorden als 'zwaar' en 'moeilijk' om te beschrijven wat ze van het boek vonden.
  Interesses Belangstelling voor en/of affiniteit met geloofskwesties is een pre. Anderzijds kunnen leerlingen die niet of nauwelijks bekend zijn met de christelijke traditie ook veel leren door het lezen van deze roman. 
  Algemene kennis Er wordt weinig algemene kennis verondersteld. 
  Specifieke literaire en culturele kennis Er wordt veel verwezen naar de Bijbel. Leerlingen met kennis van de Bijbel (en kerkgeschiedenis) zijn duidelijk in het voordeel. 

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Het vocabulaire in de beschrijvende passages is ook voor N3-lezers niet heel moeilijk. Het taalgebruik van de 'oefenaren' is wel lastig, mogelijk zelfs een struikelblok voor N3 en N4. 
  Zinsconstructies In sommige dialogen zeer complex, ook voor N4 en N5; zie het citaat hieronder.
  Stijl Siebelink alterneert tussen heldere beschrijvingen en minder gemakkelijk te volgen en duiden gedachten, monologen en dialogen: '… de verbondsbetrekking op God, de ziel onder de tucht der wet gesteld, de bekeerde die juist leed, die juist diende te lijden, omdat hij onder het zegel van de verkiezing lag…'

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Er komt weinig actie in het verhaal voor - voor een N3-lezer waarschijnlijk te weinig. De spanning is vooral psychologisch: lezers van N4 en N5 zullen hier oog voor hebben en deze weten te waarderen. 
  Chronologie Het verhaal wordt chronologisch verteld. 
  Verhaallijn(en) Er is één verhaallijn. Er is sprake van een parallel tussen Hans Sievez senior en junior. Geen probleem.
  Perspectief Wisselend perspectief. De wisselingen zijn duidelijk gemarkeerd. Eenmaal wordt Hans Sievez in de tweede persoon aangesproken. Interessant voor de N5-lezer.  
  Betekenis Het zal alle lezers, ongeacht hun niveau, opvallen dat  er een grote, maar gedoemde liefde wordt beschreven. N3-lezers zullen de oorzaak van de verwijdering tussen Hans en Margje leggen bij Hans' bekering. Ze zullen echter moeite hebben deze bekering te begrijpen. Ook voor leerlingen op N4 en N5 ligt hier een uitdaging, omdat zij nog niet beschikken over voldoende levenservaring om de keuzes die Hans maakt te kunnen invoelen.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters Hans is het meest uitgewerkte karakter. De lezer leert hem goed kennen in zijn denken en handelen. Daarnaast wordt ook Margjes voelen en denken duidelijk beschreven. De oefenaren Mieras, Steffens en Ibel zijn bijfiguren. 
  Aantal karakters Alleszins overzichtelijk. Behalve Hans en Margje, speelt Ruben een belangrijke rol in het boek. Zijn rol is bescheiden, in aanmerking genomen dat hij het alter ego van de schrijver is. 
  Ontwikkeling van de personages De meeste nadruk ligt op de ontwikkeling van Hans Sievez. Zijn ontwikkeling is weliswaar helder beschreven, maar voor veel leerlingen niet invoelbaar. Leerlingen met een bevindelijk gereformeerde achtergrond zullen de ontwikkeling van Sievez veel beter kunnen duiden. 

 

Geschreven door:

Marlies Schouwstra