Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Rituelen - Nooteboom, CeesNiveau 6

Rituelen

Auteur:Nooteboom, Cees
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:189
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, geloof, identiteit, jaren ‘50, jaren ‘60, jaren ‘70, mystiek, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en als luisterboek.
In 1989 verfilmd door Herbert Curiël.
In 1980 bekroond met de Pegasusprijs voor de beste niet-Amerikaanse roman, en met de F. Bordewijkprijs. Voor zijn gehele oeuvre ontving Nooteboom in 1992 de Constantijn Huygensprijs, in 2004 de P.C. Hooftprijs en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 september 2016.

 

Over de auteur

Cees Nooteboom (Den Haag, 1933) debuteerde in 1955 met de romanPhilip en de anderen. Naast romans, novelles en poëzie schrijft hij reisverhalen, toneelstukken, columns en kritische stukken over kunst.
Met Rituelen brak Nooteboom door bij het grote publiek. Hij ontving drie belangrijke oeuvreprijzen voor zijn werk en zijn boeken zijn in meer dan 30 talen vertaald. Nooteboom geldt als een groot Europees schrijver.  

Inhoud

Rituelen gaat over Inni (Inigo) Wintrop, een man zonder geregeld beroep, die horoscopen voor een krant schrijft, de beursontwikkelingen volgt en af en toe in kunstvoorwerpen handelt. Hij vindt zichzelf totaal onbelangrijk en is ervan overtuigd dat de wereld ten onder gaat, dus waarom zou je je druk maken?
In drie delen, die zich afspelen in 1963, 1953 en 1973/1978, worden episodes uit zijn leven beschreven: op zijn dertigste doet hij een zelfmoordpoging, nadat zijn vrouw Zita hem verlaten heeft; op zijn twintigste komt hij in contact met Arnold Taads, een eenzame mensenhater; op zijn veertigste ontmoet hij Philip Taads, diens zoon, die minstens even eenzaam is.
Beide Taadsen hebben hun leven volgens een strikt ritueel ingericht. Zij fascineren Inni in hoge mate, maar hij volgt niet hun voorbeeld.

Leesaanwijzingen

Rituelen is geen makkelijk boek. Het gaat over filosofische vragen, zoals de vraag hoe je het beste kunt leven; het speelt op diverse niveaus met het begrip tijd en geeft geen (overbodige) uitleg. Als dat je juist aanspreekt en je hebt niveau 5 of 6, dan valt er veel te genieten, ook van de prachtige zinnen van Cees Nooteboom.

Om over na te denken

Zijn vaste gewoontes nodig in je leven of werken ze juist belemmerend? In hoeverre is financiële onafhankelijkheid een noodzakelijke voorwaarde voor vrijheid? Is zelfdoding een moreel failliet of eerder een ultieme uiting van de vrije wil? 

Waardering

'Het verhaal is vanaf het begin erg verrassend. Het heeft een bepaalde mysterieuze kant en diepgang die ik erg apart vond. Het verhaal en de personages zijn allemaal bijzonder en verre van alledaags. Daar houd ik wel van. Het filosofisch karakter van het boek maakte het lezen tot een ware belevenis.'
Jara, 5 vwo, op: scholieren.com

'Ik kan het boek aan iedereen die van een uitdaging en van symboliek houdt, aanraden, maar pas wel op: het is een bijzonder ingewikkeld boek en is daarom niet voor iedere lezer geschikt. Persoonlijk vond ik het een fantastisch boek met als minpuntje de soms onnodig expliciete seksscènes, die zeer afstotelijk waren. Maar goed, dat is misschien ook wel weer functioneel in het verhaal.'
Gijs, 5 vwo, op: scholieren.com

'Rituelen is een ingewikkeld boek. Ik heb erg veel moeite gehad om in het boek een start te maken. Ik snapte er niet veel van. (…) Ik merkte dat ik aan het einde ietsje minder moeite had met de schrijfwijze dan in het begin. Toch zal ik het niet aanraden aan andere leerlingen van school, omdat ik mooiere en makkelijkere boeken ken om te lezen.'
Vatero, 5 havo, op: scholieren.com

Meer weten?

www.ceesnooteboom.nl | over leven en werk van Cees Nooteboom
www.literatuurgeschiedenis.nl | over het oeuvre van Cees Nooteboom

Geschreven door:

Monique Metzemaekers

Suggesties


Rituelen - Nooteboom, CeesNiveau 6

Rituelen

Auteur:Nooteboom, Cees
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:189
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, geloof, identiteit, jaren ‘50, jaren ‘60, jaren ‘70, mystiek, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en als luisterboek.
In 1989 verfilmd door Herbert Curiël.
In 1980 bekroond met de Pegasusprijs voor de beste niet-Amerikaanse roman, en met de F. Bordewijkprijs. Voor zijn gehele oeuvre ontving Nooteboom in 1992 de Constantijn Huygensprijs, in 2004 de P.C. Hooftprijs en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 september 2016.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Rituelen - Nooteboom, CeesNiveau 6

Rituelen

Auteur:Nooteboom, Cees
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:189
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, geloof, identiteit, jaren ‘50, jaren ‘60, jaren ‘70, mystiek, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en als luisterboek.
In 1989 verfilmd door Herbert Curiël.
In 1980 bekroond met de Pegasusprijs voor de beste niet-Amerikaanse roman, en met de F. Bordewijkprijs. Voor zijn gehele oeuvre ontving Nooteboom in 1992 de Constantijn Huygensprijs, in 2004 de P.C. Hooftprijs en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 september 2016.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Rituelen - Nooteboom, CeesNiveau 6

Rituelen

Auteur:Nooteboom, Cees
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:189
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, geloof, identiteit, jaren ‘50, jaren ‘60, jaren ‘70, mystiek, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en als luisterboek.
In 1989 verfilmd door Herbert Curiël.
In 1980 bekroond met de Pegasusprijs voor de beste niet-Amerikaanse roman, en met de F. Bordewijkprijs. Voor zijn gehele oeuvre ontving Nooteboom in 1992 de Constantijn Huygensprijs, in 2004 de P.C. Hooftprijs en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 september 2016.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Rituelen - Nooteboom, CeesNiveau 6

Rituelen

Auteur:Nooteboom, Cees
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:189
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, geloof, identiteit, jaren ‘50, jaren ‘60, jaren ‘70, mystiek, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en als luisterboek.
In 1989 verfilmd door Herbert Curiël.
In 1980 bekroond met de Pegasusprijs voor de beste niet-Amerikaanse roman, en met de F. Bordewijkprijs. Voor zijn gehele oeuvre ontving Nooteboom in 1992 de Constantijn Huygensprijs, in 2004 de P.C. Hooftprijs en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 september 2016.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Rituelen - Nooteboom, CeesNiveau 6

Rituelen

Auteur:Nooteboom, Cees
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:189
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, geloof, identiteit, jaren ‘50, jaren ‘60, jaren ‘70, mystiek, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en als luisterboek.
In 1989 verfilmd door Herbert Curiël.
In 1980 bekroond met de Pegasusprijs voor de beste niet-Amerikaanse roman, en met de F. Bordewijkprijs. Voor zijn gehele oeuvre ontving Nooteboom in 1992 de Constantijn Huygensprijs, in 2004 de P.C. Hooftprijs en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 september 2016.

 

Opdrachten

BoekNooteboom, Cees, Rituelen
NummerN5/1
Niveau5
Studielast3 à 4 slu
Werkvormindividueel
Focusstijl
Je leert

reflecteren op literaire stijl.

Opdracht

Eén van de redenen waarom recensenten Rituelen prijzen is de stijl. Jij gaat daar eens goed naar kijken.
Jaarlijks reikt Tzum, digitaal literair tijdschrift, een prijs uit voor de beste literaire zin. De winnaar krijgt voor elk woord in die zin één euro.
In 1980, toen Rituelen verscheen, bestond deze prijs nog niet. Als dat wel zo was geweest, zou het boek zeker een kans hebben gemaakt op de Tzum-prijs. Ook Nooteboom hoort immers tot 'het soort schrijvers waar de jury van houdt: schrijvers die nog een zin durven te formuleren die langer is dan tien woorden' (Juryrapport Tzum-prijs 2015; bron 2)

A

Noteer tien zinnen uit Rituelen die jij bijzonder/knap/mooi vindt.

B

Schrijf een juryrapport (800 woorden) waarin je uitlegt waarom Cees Nooteboom volgens jou de Tzum-prijs van 1980 wint. In bron 1 en 2 zie je voorbeelden van zo’n juryrapport.
In het juryrapport citeer je jouw tien zinnen. Je legt per zin je keuze uit. Daarbij ga je in op de formulering en op de inhoud. Je kunt daarbij bron 3 en 4 gebruiken.
Kies vijf zinnen uit die je verbindt met jouw interpretatie van Rituelen. Geef aan waarom juist deze zinnen in aanmerking komen voor de prijs.

C (extra)

Mail je juryrapport aan de redactie van Tzum. Je wilt graag weten of de redactie het met jouw keuze en motivatie eens is. 

Bronnen
  1. 'Met zin uit La Superba wint Ilja Leonard Pfeijffer voor de tweede maal de Tzum-prijs', op: tzum.info
  2. 'Dimitri Verhulst wint eindelijk Tzum-prijs', op: tzum.info
  3. 'Stijl', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 127-129
  4. Henk Harbers, 'Rituelen'. In: Lexicon van Literaire Werken (1990)
Gemaakt doorMonique Metzemaekers



BoekNooteboom, Cees, Rituelen
NummerN5/2
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focustijd
Je leert

de functie van tijd in een roman analyseren.

Opdracht

Tip: lees de opdracht voor je het boek leest.

A

1. Wat is de eerste herinnering die bij je opkomt als je aan de kleuterschool denkt?
2. Waarom heb je dit onthouden, denk je?
3. Komen er meteen heel veel herinneringen in je op of moet je diep nadenken?

Cees Nooteboom heeft het volgende gezegd: 'Wat herinner je je? Vandaag de dag herinner je je weer andere dingen dan twee jaar geleden. In iedere levensfase beoordeel je het verleden anders. Er treedt een zekere vervalsing op. En in die vervalsing moet je verder leven.'

4. Wat vind je van deze uitspraak?
5. Ervaar je dit zelf ook zo? Zo ja, kun je daar dan een voorbeeld van geven?

B

Inni Wintrop spreekt zich geregeld uit over zijn tijdsbesef.

  1. Citeer vier kenmerkende uitspraken.
  2. Welke conclusies trek je nu over Inni’s verhouding tot de tijd?

Voorbeeld uitspraak: 'Herinnering is als een hond die gaat liggen waar hij wil.'
Conclusie: Inni’s herinneringen zijn willekeurig, hij heeft daar geen vat op.

C

Je gaat je met behulp van bron 1 verdiepen in tijd en herinnering in Rituelen. Het is een pittig artikel, dat je aandacht vraagt bij het lezen. Focus op de gedeeltes over Rituelen en beantwoord de volgende vragen.

  1. Wat is het centrale thema van Rituelen volgens Goedegebuure? Ben je het daarmee eens? Leg je antwoord uit.
  2. Goedegebuure legt een verband tussen het doorbreken van de chronologie in de drie episodes van Rituelen en het geheugen van Inni Wintrop. Leg precies uit hoe dat zit.
  3. Welke rol spelen rituelen bij de herinneringen van Inni Wintrop?
  4. Goedegebuure noemt het geheugen 'structurerend en ordenend, maar ook conserverend en defensief'. Leg in eigen woorden uit wat hij daarmee bedoelt. Wat betekent dat voor Inni’s levenshouding?
  5. Nooteboom schetst ook een tijdsbeeld in Rituelen. 'De markeringspunten in dit tijdvak zijn aangebracht met de willekeur van een subjectief bewustzijn,' zegt Goedegebuure hierover. Leg uit wat hij hiermee bedoelt. Gebruik hierbij voorbeelden uit Rituelen.
  6. Welk verband zie je tussen de houding van Inni ten opzichte van de tijd en het tijdsbeeld dat Nooteboom in Rituelen schetst?

D

Je hebt je verdiept in een moeilijk artikel over Rituelen. Kies één van de volgende beweringen en vul aan:

  1. Ik begrijp Rituelen nu beter, want …
  2. Wat ik nog steeds niet begrijp, is …. want …
  3. Ik vind het artikel erg moeilijk, want …
  4. ... [Anders, namelijk …] 
Bronnen
  1. Jaap Goedegebuure, 'Een gebeurtenis, een stemming, een standpunt', op: dbnl.org
Gemaakt doorMonique Metzemaekers



BoekNooteboom, Cees, Rituelen
NummerN5/3
Niveau5
Studielast3 à 4 slu
Werkvormindividueel
Focuscultuurhistorische waarde
Je leert

te reflecteren op de cultuurhistorische waarde van een boek en een oeuvre.

Opdracht

Tegenwoordig wordt de Nobelprijs uitgereikt voor een heel oeuvre. Het was echter Alfred Nobels bedoeling dat de prijs zou worden uitgereikt aan de schrijver die 'het meest opmerkelijke werk met een idealistische trend' heeft geschreven. Maar let op: het Zweedse woord 'idealisk' betekent zowel 'ideaal' (als bijvoeglijk naamwoord) als 'idealistisch'. Daar kwam het Nobelprijscomité zelf ook niet helemaal uit (zie bron 1). Tegenwoordig wordt de prijs aan schrijvers uitgereikt 'voor blijvende literaire verdiensten'.
Cees Nooteboom is de enige Nederlandse schrijver die telkens opduikt op de shortlist voor de Nobelprijs (zie bron 2). Jij gaat onderzoeken of Cees Nooteboom de prijs verdient voor zijn roman Rituelen. Vervolgens onderzoek je of Nooteboom, volgens de moderne criteria, de prijs voor zijn oeuvre verdient.

A

  1. In bron 1 staat een lijst van schrijvers die de Nobelprijs hebben gekregen en de redenen daarvoor. Neem voor onderstaande tabel tien redenen over die volgens jou op Rituelen van toepassing zijn. Noteer achter elke reden een voorbeeld uit de roman waarmee je je keuze ondersteunt. 
  2. Verdient Nooteboom de Nobelprijs voor Rituelen?
Reden                                 Voorbeeld                            
 1.  
 2.  
 3.  
 4.  
   
   
   
   
   
 10.  

Is Nooteboom de auteur met de meest 'blijvende literaire verdienste' in het Nederlandse taalgebied? Lees voor de beantwoording van deze vraag bron 3, 4 en 5.
Misschien ken je andere auteurs die aanspraak op dit predicaat kunnen maken. Betrek die in je afweging.

C

Het Nobelprijscomité schrijft een onderbouwing voor de toekenning van de prijs. Als je besluit dat Nooteboom de prijs heeft gewonnen, schrijf je die onderbouwing. Als Nooteboom de prijs niet heeft gewonnen, schrijf je een vriendelijke, maar duidelijke brief aan hem, want je kunt je voorstellen hoezeer hij op de prijs gehoopt had. In de brief leg je uit dat Nooteboom weliswaar om een aantal redenen (alweer) een serieuze kandidaat was, maar dat het comité hem desalniettemin (alweer) niet beschouwt als een auteur met 'blijvende literaire verdiensten'.

Bronnen
  1. 'Nobelprijs voor de literatuur', op: wikipedia.org
  2. 'Read around the globe: Nobelprijs', op: pietersteinz.com
  3. 'Cees Nooteboom', op: ceesnooteboom.nl
  4. Henk Harbers, 'Rituelen', in: Lexicon van Literaire Werken (1990)
  5. Roger Rennenberg, 'Cees Nooteboom', in: Kritisch lexicon van de Nederlandstalige literatuur (1983)
Gemaakt doorMonique Metzemaekers




Rituelen - Nooteboom, CeesNiveau 6

Rituelen

Auteur:Nooteboom, Cees
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:189
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, geloof, identiteit, jaren ‘50, jaren ‘60, jaren ‘70, mystiek, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en als luisterboek.
In 1989 verfilmd door Herbert Curiël.
In 1980 bekroond met de Pegasusprijs voor de beste niet-Amerikaanse roman, en met de F. Bordewijkprijs. Voor zijn gehele oeuvre ontving Nooteboom in 1992 de Constantijn Huygensprijs, in 2004 de P.C. Hooftprijs en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 september 2016.

 

Opdrachten

BoekNooteboom, Cees, Rituelen
NummerN6/1
Niveau6
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonages
Je leert

te reflecteren op de levensvisie van personages. 

Opdracht

De drie belangrijkste personages in Rituelen hebben een duidelijke levensvisie. Je gaat je verdiepen in wat die levensvisie precies inhoudt.

A

  1. Wat versta jij onder 'levensvisie'? Zoek de betekenis op, als je het niet weet.
  2. Heb je wel eens nagedacht over het doel van het leven? Zo ja, noteer dan kort je gedachten. Zo niet, wat komt er nu bij je op, als je hierover nadenkt?

B

Lees bron 1. Hierin bespreekt Harry Bekkering de levensvisie van Inni Wintrop, Arnold Taads en Philip Taads. Volgens Bekkering is de zingeving van het bestaan de centrale vraag bij de levensvisie van deze personages.
Neem deze vraag als uitgangspunt en beschrijf per personage hoe hij in het leven staat. Geef vervolgens bij elk personage een eigen aanvulling of commentaar.

personage                       visie volgens Bekkering     aanvulling/commentaar  
Inni Wintrop     
Arnold Taads     
Philip Taads     

 

C

Schrijf een beschouwing over de levensvisie van Inni Wintrop, Arnold Taads en Philip Taads (600 woorden).
Verwerk hierin opdracht B.
Maak ook een eigen genuanceerde afweging: wat spreekt jou wel/niet aan in de levensvisie van de drie personages? Heb je een voorkeur voor de keuze van één van de personages? Heb je een totaal andere opvatting over wat het leven zinvol maakt? Zo ja, welke?

Bronnen
  1. Harry Bekkering, 'Rituelen, een ongewoon rijk boek', op: dbnl.org
Gemaakt doorMonique Metzemaekers



BoekNooteboom, Cees, Rituelen
NummerN6/2
Niveau6
Studielast4 slu
Werkvormindividueel
Focusintertekstualiteit
Je leert

intertekstualiteit analyseren en interpreteren.

Opdracht

A

1a. Zijn je tijdens het lezen van Rituelen verwijzingen naar andere schrijvers en/boeken opgevallen?
1b. Zo ja, citeer dan de betreffende passage(s) en leg uit welke auteur of welk werk je herkende en waardoor dat kwam.

B

In bron 2 gaat Rudi van der Paardt uitvoerig in op hoe de Aeneis van Vergilius in Rituelen verwerkt is. Daarnaast bespreekt hij ook andere allusies (bron 1) in Rituelen.

1. Maak een overzicht van de belangrijkste allusies die Van der Paardt bespreekt. Doe dat volgens het onderstaande schema.

allusie                     Rituelen                  toelichting       
Narcissus   Inni Wintrop 

Inni houdt niet genoeg van zichzelf, terwijl Narcissus juist te veel van zichzelf hield. 

     
     
     

 

2. Lees ook 'Het intertextuele karakter van Rituelen', onderdeel van 'Rituelen, een ongewoon rijk boek' (bron 3). Vul je schema met allusies aan.

C

Jaap Goedegebuure stelt in zijn studie over Rituelen dat hij weinig voelt voor de toepassing van de intertekstualiteit bij interpretaties, omdat een van de uitgangspunten daarbij is dat 'het er niet toe doet of een literair werk bewijsbaar door een andere tekst beïnvloed is of niet'.
Harry Bekkering stelt dat intertekstualiteit 'alleen maar zin heeft, wanneer er ook interpretatief iets mee gedaan kan worden'.
Schrijf een betoog (600 woorden) over intertekstualiteit in Rituelen. Kies het standpunt van Jaap Goedegebuure of het standpunt van Harry Bekkering als uitgangspunt. Onderbouw je betoog aan de hand van een aantal voorbeelden uit het overzicht dat je bij B gemaakt hebt. Ook kun je je eigen voorbeelden bij A gebruiken. Indien nodig kun je bron 4 bij je betoog betrekken.

(Literaire)theorie
  1. 'Intertekstualiteit', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 100
Bronnen
  1. 'Allusie', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 164
  2. Rudi van der Paardt, 'Geen vader op de rug. Vergiliaanse motieven in Rituelen van Cees Nooteboom', op: dbnl.org
  3. Harry Bekkering, 'Rituelen, een ongewoon rijk boek', op: dbnl.org
  4. Henk Harbers, 'Rituelen', in: Lexicon van Literaire Werken (1990)
Gemaakt doorMonique Metzemaekers



BoekNooteboom, Cees, Rituelen
NummerN6/3
Niveau6
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusliteraire stroming
Je leert

te reflecteren op het postmodernisme.

Opdracht

Je gaat proberen meer vat te krijgen op Rituelen door je te verdiepen in het postmodernisme. Lees hiervoor de bronnen.
Critici zien in Rituelen kenmerken van het postmodernisme (bron 1).

  1. Je gaat op zoek naar postmodernistische uitingen in andere kunstvormen dan literatuur: muziek, film, architectuur en beeldende kunst. Kies twee van deze vier en verdiep je in de genoemde voorbeelden door te luisteren, te kijken en erover te lezen. Als je zelf andere voorbeelden kent, die je meer aanspreken, is dat ook goed, mits je overtuigend aantoont dat het daarbij ook om voorbeelden van postmodernisme gaat. De opdracht luidt: gebruik het voorbeeld om een beschrijving te geven (maximaal 250 woorden) van het postmodernisme.
    • muziek – Nirvana (bijvoorbeeld het album Nevermind); als je meer van (eigentijdse) klassieke muziek houdt, kun je kiezen voor Steve Reich.
    • film – Pulp Fiction van Quentin Tarantino
    • architectuur – het Centre Pompidou in Parijs
    • beeldende kunst – Jeff Koons
  2. De reacties op postmodernistische kunst lopen eigenlijk per definitie uiteen: er zijn heel wat mensen die er geen enkele waardering voor kunnen opbrengen, maar er valt ook een ontwikkeling naar 'cult' waar te nemen. Hoe verklaar jij die tegengestelde reacties? Hoe beoordeel jij de voorbeelden die je bij vraag 2 hebt behandeld?

B

  1. Op Literatuurgeschiedenis.nl komt het postmodernisme in twee hoofdstukken aan de orde. Lees deze hoofdstukken (bron 2 en bron 3) en lees ook de paragraaf 'Postmodernisme' in Basisboek literatuur (bron 4). Welke in deze teksten genoemde kenmerken van het postmodernisme zijn volgens jou van toepassing op Rituelen?
  2. Kun je Rituelen een postmodernistische roman noemen? Kies één van de volgende uitspraken en licht toe (300 woorden):
    • Rituelen is een goed voorbeeld van een postmodernistische roman, want …
    • Rituelen is enerzijds een echte postmodernistische roman, anderzijds niet, want …
    • Rituelen is geen postmodernistische roman, want …
Bronnen
  1. Bart Vervaeck, 'Vooraf. Over postmodernisme en postmodernisten', op: dbnl.org
  2. 'Huiskamerproza versus het postmodernisme', op: literatuurgeschiedenis.nl
  3. 'Alles is tekst: twee soorten postmodernisme', op: literatuurgeschiedenis.nl
  4. 'Postmodernisme', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 98
Gemaakt doorMonique Metzemaekers




Rituelen - Nooteboom, CeesNiveau 6

Rituelen

Auteur:Nooteboom, Cees
Jaar uitgave:1980
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:189
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, geloof, identiteit, jaren ‘50, jaren ‘60, jaren ‘70, mystiek, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als eBook en als luisterboek.
In 1989 verfilmd door Herbert Curiël.
In 1980 bekroond met de Pegasusprijs voor de beste niet-Amerikaanse roman, en met de F. Bordewijkprijs. Voor zijn gehele oeuvre ontving Nooteboom in 1992 de Constantijn Huygensprijs, in 2004 de P.C. Hooftprijs en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 september 2016.

 

Introductie

Cees Nooteboom (1933) debuteerde in 1955 met de roman Philip en de anderen. Een jaar later verscheen zijn poëziedebuut De doden zoeken een huis. Ook begon hij in 1956 aan zijn carrière als reisjournalist. Daarnaast schreef hij enkele toneelstukken en essaybundels.
Met Rituelen (1980) brak Nooteboom door bij het grote publiek. Belangrijke thema’s komen in dit boek tot hun recht, zoals het probleem van zinloosheid en zingeving, de ongrijpbaarheid van de tijd, de bedrieglijkheid van de herinnering en de houding die je moet aannemen ten opzichte van leven en dood. Nooteboom zelf beschouwt Rituelen als zijn magnum opus. In de kritiek is ook veel waardering voor de elegante en ironisch-afstandelijke stijl van de roman.
Het werk van Cees Nooteboom is in meer dan 30 talen vertaald.
Hij geldt als een vooraanstaand Europees schrijver, zeker ook omdat hij in kranten, tijdschriften en op symposia filosofeert over de Europese geschiedenis en de toekomst van het continent.

Inhoud

Rituelen gaat over Inni (Inigo) Wintrop, een man zonder geregeld beroep, die horoscopen voor een krant schrijft, de beursontwikkelingen volgt en af en toe in kunstvoorwerpen handelt. Hij vindt zichzelf totaal onbelangrijk en is ervan overtuigd dat de wereld ten onder gaat, dus waarom zou je je druk maken? Hij is een 'dilettant', iemand die niet kan kiezen, geen vaste vorm aan zijn leven kan en wil geven, die zich afzet tegen de mensen 'die precieze antwoorden wilden hebben'. Tegelijk is hij bang voor het tegendeel van ordening: chaos.
In drie delen, die zich afspelen in 1963, 1953 en 1973/1978, worden episodes uit zijn leven beschreven: op zijn dertigste doet hij een zelfmoordpoging, nadat zijn vrouw Zita hem verlaten heeft; op zijn twintigste komt hij in contact met Arnold Taads, een eenzame mensenhater; op zijn veertigste ontmoet hij Philip Taads, diens zoon, die minstens even eenzaam is.
Beide Taadsen hebben hun leven volgens een strikt ritueel ingericht. Toch is hun verhouding tot de wereld mislukt. De rituelen waarmee zij zich staande proberen te houden, leiden tot de dood. Zij fascineren Inni in hoge mate, maar hij volgt niet hun voorbeeld.

Moeilijkheid

Om Rituelen te begrijpen en te waarderen moet een leerling niveau 5 of 6 hebben. Nootebooms taalgebruik is niet makkelijk: hij gebruikt veel moeilijke woorden, vaak ook Engels, Duits en Latijn, en formuleert lange, complexe zinnen. Er zijn weinig dialogen en de lezer moet zelf kunnen invullen; ook daardoor is het een te moeilijk boek voor niveau 4.
Voor een leerling met niveau 5 of 6, die geïnteresseerd is in filosofische kwesties, is er veel plezier te beleven aan Rituelen

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten 

Bereidheid

De omvang van het boek (189 pagina’s) is geen probleem voor de lezer op N5/6. De wereld die Nooteboom schetst in Rituelen, heeft weinig bekends voor de jongere van nu. Een open en nieuwsgierige houding ten opzichte van het onbekende is dus een vereiste.

 

Interesses Interesse in filosofische kwesties is een voorwaarde om het boek te kunnen waarderen.

 

Algemene kennis

Het boek behandelt ingewikkelde zaken als het existentialisme, de Japanse theeceremonie, het Zenboeddhisme en de rituelen van de rooms-katholieke kerk. Niet alles wordt uitgelegd, maar een leerling met N5/6 heeft hier geen problemen.

 

Specifieke culturele en literaire kennis Rituelen bevat veel citaten uit de wereldliteratuur. Deze zal ook de lezer van niveau 6 niet altijd herkennen. De lezer moet op onderzoek uit.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire

Het is een pre als de leerling over een grote woordenschat beschikt, want Nooteboom gebruikt veel moeilijke woorden. Leerlingen zullen ook een woordenboek moeten gebruiken.

 

Zinsconstructies

De zinnen zijn vaak complex geformuleerd, met bijzinnen in bijzinnen. De leerling moet met aandacht lezen, zowel vanwege de constructie als vanwege de inhoud van de zinnen. Dit zal voor de gemiddelde leerling van niveau 4 te moeilijk zijn en een uitdaging voor leerling van niveau 5.

 

Stijl

Nooteboom formuleert zorgvuldig en treffend. Rituelen staat vol met zinnen die als aforismen te beschouwen zijn; een voorbeeld: 'Herinnering is een hond die gaat liggen waar hij wil.'
Voor een N5/6- leerling die van taal houdt, is er daardoor veel te genieten.
Ook kenmerkend is de ironie, die samenhangt met de afstandelijke blik van de verteller. Deze ironie zal voor de leerling met niveau 5 niet altijd makkelijk te herkennen zijn. 

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters

De drie hoofdpersonen zijn op zijn minst ongewoon. De keuzes die ze maken, kunnen de leerling met weinig levenservaring bevreemden. Inni Wintrop doet op twintigjarige leeftijd afstand van het katholieke geloof en richt zich voortaan op het beminnen van vrouwen. Arnold Taads leeft volgens een ijzeren tijdschema en houdt alleen van zijn hond. Philip Taads beschouwt zichzelf als een 'ding waar hij van af wil'. 

 

Aantal karakters

Geen probleem.

 

Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters

Door de confrontatie met Arnold en Philip Taads wordt Inni zich bewust van zijn eigen houding in het leven. Hij realiseert zich dat het je van de wereld afvoert als je het leven in een strakke ordening giet, en dat hijzelf juist de sensaties die de wereld biedt, wil ervaren. Een N6-lezer, die het boek met aandacht leest, zal hier geen problemen mee hebben. Voor een beginnende N5-lezer is dit wel pittig.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning

Er is weinig spanning, in de zin van actie. De leerling die een boek leest vanwege de actie, haakt af.
De lezer vraagt zich wel af hoe het zal aflopen met Arnold en Philip Taads, maar deze personages zijn tegelijk zo bizar, dat er een afstand blijft. 

 

Chronologie

De gebeurtenissen spelen zich vooral af in Inni Wintrops herinnering en nemen de vorm aan van een aantal sleutelmomenten in zijn bewustwordingsproces. De chronologie is daaraan ondergeschikt. Voor de lezer op niveau 5 is het een uitdaging om de gelaagdheid die daarvan het gevolg is, te doorgronden. 

 

Verhaallijn(en)

De drie verhaallijnen zijn enerzijds duidelijk gemarkeerd door de drie episodes, anderzijds lopen ze in de herinnering van Inni door elkaar. Dat kan lastig zijn voor de beginnende N5-lezer.

 

Perspectief

De alwetende verteller bevindt zich dichtbij Inni Wintrop, maar valt niet helemaal met hem samen. Ironie kenmerkt de vertelinstantie. Dat is complex en lastig voor de lezer van niveau 5.

 

Betekenis

Rituelen zet aan tot nadenken over belangrijke filosofische kwesties, zoals de vraag 'hoe te leven'. Is kritische distantie de juiste houding? Ook stelt het boek de vraag naar de betekenis van 'tijd', geheugen/herinnering en identiteit. Dat zijn interessante en uitdagende vragen voor een leerling van niveau 5/6.

Relevante bronnen voor docenten 

 

ceesnooteboom.nl | over leven en werk van Nooteboom
Jaap Goedegebuure, 'Een gebeurtenis, een stemming, een standpunt', op: dbnl.org
literatuurgeschiedenis.nl | over leven en werk van Nooteboom
Henk Harbers, 'Rituelen', in: Lexicon van Literaire Werken (1990)
Roger Rennenberg, 'Cees Nooteboom', in: Kritisch lexicon van de Nederlandstalige literatuur (1983)

 

Geschreven door:

Monique Metzemaekers