Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Van den vos Reynaerde - Willem die Madocke maecteNiveau 3

Van den vos Reynaerde

Auteur:Willem die Madocke maecte
Jaar uitgave:1260 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst in context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:104
Genre:dierenverhaal, satire
Tags:bedrog, dieren, humor, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De reeks Tekst in context biedt een tweetalige, ingekorte versie van Reinaert de vos en informatie over de historische context.
Ook als luisterboek.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 september.

 

Over de auteur

De dichter die Van den vos Reynaerde op schrift zette, heette Willem. Zijn naam omsluit het verhaal: in het eerste vers maakt hij zich aan ons bekend en aan het slot verwerkt hij zijn naam in de beginletters. Het enige wat we over hem weten, is op te maken uit de tekst zelf. Het feit dat hij zichzelf meteen aan de toehoorder presenteert, zou een aanwijzing kunnen zijn voor het feit dat hij een zeer zelfbewust kunstenaar was. Bij veel middeleeuwse verhalen blijft de dichter naamloos. Als deze zich al bekend maakte, gebeurde dat pas in de loop van de proloog. Willem heeft aan deze literaire conventie geen boodschap, zo lijkt het. Op grond van het taalgebruik moet Willem afkomstig zijn geweest uit Oost-Vlaanderen. Hij kan een geestelijke geweest zijn of een schrijver aan een hof. We weten het niet. Wel is zeker dat hij een opleiding genoten had en op de hoogte was van juridische procedures en van de Franse literatuurgeschiedenis. Rond 1150 ontstond in Gent het Latijnse dierenverhaal Ysengrimus. Het verhaal voert Reinardus de vos en Ysengrimus de wolf als aartsrivalen op. Enige tijd hierna werd in Noord-Frankrijk de cyclus Roman de Renart geschreven, een serie verhalen met een aantal vaste hoofdpersonen. Deze verhalencyclus verwierf zoveel faam, dat het oorspronkelijke Franse woord voor vos, 'goupil', verdrongen werd door 'renard'. Een aflevering hiervan, 'Le plaid' (het pleidooi), is de belangrijkste bron van de Vlaamse Reinaert. Daarnaast verwerkte Willem ook andere verhaalfragmenten in zijn boek.
Het genre van dierenverhalen stamt al uit de oudheid. In de zesde eeuw voor Christus ontstonden in Griekenland de fabels van Aesopus. Ook daarin wordt een vos opgevoerd, die als sluw en listig wordt afgeschilderd. De dichter heeft weliswaar een Oudfrans verhaal als vertrekpunt genomen, maar dat betekent niet dat hij trouw het oorspronkelijke verhaal volgt. Willem zet het verhaal naar zijn hand en zijn slot is nog veel schrijnender dan in het Franse verhaal. De Oudfranse auteur rondt na de veroordeling het verhaal af, terwijl Willem Reinaert laat ontsnappen aan de strop, ook ditmaal door middel van zijn mooie woorden.

Inhoud

Op de hofdag van de leeuw koning Nobel, een pinksterdag, reppen alle hovelingen zich naar het hof. Alleen Reinaert de vos laat verstek gaan. Dat heeft een reden. Het ene na het andere dier doet zijn beklag over de vos. Uiteindelijk is de komst van de haan Cantecleer met zijn dode dochter op een baar de aanleiding voor Nobel om zijn leenman te dagen. De trouwe vazal Bruun de beer wordt op pad gestuurd om dit te doen. Hij krijgt echter een behoorlijk pak ransel, dankzij de valstrik die Reinaert voor hem legt. Gehavend weet Bruun nog net het hof te bereiken om melding te maken van Reinaerts streken. Een tweede vazal gaat, minder naïef, op pad. Desondanks wordt ook deze vazal, Tibeert de kater, het slachtoffer van zijn eigen vraatzucht. Ten slotte wordt Grimbeert de das, een oomzegger van Reinaert, eropuit gestuurd. De slimme vos lijkt berouw te tonen. Na het biechten komen ze aan bij het hof. Reinaert wordt ter dood veroordeeld en de galg wordt gereedgemaakt. Maar Reinaert heeft nog een verrassing in petto. Terwijl hij veinst dat hij publiekelijk schuld wil bekennen, dist hij een nieuw verhaal op. Het rijk van koning Nobel wankelt door toedoen van deze schurk.

Leesaanwijzingen

Het verhaal van Reinaert de vos is zo bekend dat het bij het lezen van dit verhaal makkelijk kan gebeuren dat je alleen oog hebt voor die aspecten die je bekend voorkomen. Een tip bij het lezen van dit verhaal is om alles wat je al weet over Reinaert even te 'vergeten' en om op een frisse, nieuwe manier kennis te maken met de vos en de andere dieren uit het rijk van koning Nobel.
Let daarbij ook op de manier waarop Willem omgaat met de taal. Veel humor is namelijk typisch talige humor. Wat de gebeurtenissen betreft is het verhaal tamelijk vlak en voorspelbaar. De bijzonderheden van dit verhaal zijn vooral in de dialogen te vinden en in de manier waarop Reinaert vele dieren en mensen te kijk zet.

Om over na te denken

Hoe verhoudt een dierenverhaal zich tot onze wereld? Kun je de dieren serieus nemen, of blijven ze enigszins lachwekkend, in hun pogingen om de mensenwereld na te bootsen? Waarom kiest een dichter uitgerekend deze vorm?
Is Reinaert te typeren als een sluwe slimmerik? Iemand die vooral het publiek onderhoudt en opvoedt? Of zie je hem veel meer als een misdadiger? Waardoor wordt je oordeel gevormd?

Waardering

'Ik vind het een ontzettend leuk boek om te lezen. Het was vrij lastig om het Middelnederlands te lezen, zelfs met een redelijke vertaling ernaast. Ik heb alle dichtregels gelezen, maar ook Reinaerts geschiedenis waarin zijn latere lotgevallen zijn opgetekend. Dit is een stuk in de Prisma-uitgave die ik heb gelezen dat na het origineel volgt. Het is toch lastig om het goed te begrijpen allemaal. Althans, om het in één keer te begrijpen. Je leest het niet met hetzelfde gemak door als dat je bij een gewoon boek zou doen. Toch deed dat aan de amusementswaarde van het boek voor mij niets af.'
Koen, 6 vwo, op: www.scholieren.com

'Ik zou een ander niet aanraden om dit boek te lezen, omdat sommige dingen in het verhaal heel vies besproken worden. Bijvoorbeeld als Bruun vastzit in de boomstam en hij zich losrukt en daarmee zijn oor en stukken huid eraf trekt. Dat wordt zo smerig omschreven, niet echt prettig om te lezen. Verder eindigt het verhaal gewoon onbevredigend.'
Tess, 4 vwo, op: www.scholieren.com

'Het verhaal zelf, het onderwerp en het thema spreken me zeker aan, maar om te lezen vond ik Van den vos Reynaerde nogal saai.'
Lynn B, 5 vwo, op: www.scholieren.com

Meer weten?

'Van den vos Reynaerde', op:  www.literatuurgeschiedenis.nl | samenvatting en fragment
Rap van 'Reinaert de vos', op: www.youtube.com

Geschreven door:

Judith de Lang

Suggesties


Van den vos Reynaerde - Willem die Madocke maecteNiveau 3

Van den vos Reynaerde

Auteur:Willem die Madocke maecte
Jaar uitgave:1260 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst in context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:104
Genre:dierenverhaal, satire
Tags:bedrog, dieren, humor, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De reeks Tekst in context biedt een tweetalige, ingekorte versie van Reinaert de vos en informatie over de historische context.
Ook als luisterboek.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 september.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Van den vos Reynaerde - Willem die Madocke maecteNiveau 3

Van den vos Reynaerde

Auteur:Willem die Madocke maecte
Jaar uitgave:1260 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst in context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:104
Genre:dierenverhaal, satire
Tags:bedrog, dieren, humor, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De reeks Tekst in context biedt een tweetalige, ingekorte versie van Reinaert de vos en informatie over de historische context.
Ook als luisterboek.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 september.

 

Opdrachten

BoekWillem die Madocke maecte, Van den vos Reynaerde
NummerN2/1
Niveau2
Studielast1,5 slu
Werkvormtweetal
Focusbetekenis
Je leert

mogelijke interpretaties van het verhaal onderzoeken.

Opdracht

Het verhaal van Reinaert is al zeven eeuwen populair is. Blijkbaar weet de dichter een belangrijke snaar te raken bij zijn publiek. Maar zijn verhaal van de sluwe vos is tegelijk ook tamelijk onduidelijk: wat wil de schrijver eigenlijk zeggen met zijn verhaal? Welke 'wijze les' kunnen we als publiek uit het verhaal halen? Reinaert ontloopt zijn straf, de trouwe ridders van koning Nobel worden beledigd en verminkt en in dit verhaal geen 'eind goed, al goed'. In deze opdracht buigen jullie je over de vraag wat de mogelijke betekenis zou kunnen zijn van dit gedicht. Hoe pak je dit aan?

  1. Na het lezen van het verhaal praten jullie over mogelijke doelen die Willem gehad kan hebben met het schrijven ervan. Je kunt bij dit brainstormen gebruik maken van een woordweb. In het midden schrijf je: Reinaert de vos. Eromheen zet je de dieren waarmee Reinaert te maken heeft gehad. Begin met Bruun de beer. Schrijf erbij wat er gebeurde in deze ontmoeting. Doe hetzelfde met Tibeert de kater, Grimbeert de das, koning Nobel de leeuw en Cuwaert de haas. Gebruik hierbij bron 1.
  2. Bekijk jullie woordweb en overleg welke les de dichter ons met deze verhalen wil leren. Formuleer zorgvuldig en schrijf jullie beste idee op.
  3. Bij deze wijze les past een bepaald soort man. Maak een uitgebreide profielschets van Willem. Gebruik hierbij het schema hieronder. Houd er rekening mee dat Willem leefde in de dertiende eeuw. Zoek eventueel informatie over deze tijd op in bron 2, 3 en 4.
  4. Nu gaan jullie Willem thuis opzoeken en je gaat hem een aantal vragen voorleggen. Begin met het verzinnen van goede vragen. Om op ideeën te komen, kun je dit gesprek samen ook spelen. Schrijf dan een kladversie van het zogenaamde interview met Willem. In het interview kunnen allerlei zaken aan de orde komen. Wat er in ieder geval in voorkomt, is de bedoeling van het boek over Reinaert. Let op: jullie interviewer (dat zijn jullie zelf) is uitermate kritisch en zij/hij is ook erg goed in doorvragen. Dat betekent dat Willem in dit gesprek heel hard moet werken om duidelijk te maken waar hij voor staat. De antwoorden op de vragen zijn minstens vijfmaal zo lang als de vraag. Het interview is minimaal een kantje lang. Gebruik lettergrootte 12. Breng  onderscheid aan tussen de vragen en de antwoorden door de vragen dikgedrukt te maken. Wanneer je van het antwoord naar een nieuwe vraag overgaat, gebruik je een witregel.
  5. Schrijf de netversie uit van jullie vraaggesprek met Willem. Zorg dat in de uiteindelijke netversie twee kolommen naast elkaar geplaatst worden, net als in de krant. Plaats een passende foto van Willem met onderschrift bij jullie artikel en bedenk een mooie titel en ondertitel. Uiteraard staan jullie namen bovenaan vermeld als interviewers en schrijvers.

Schema

Uit wat voor soort gezin komt Willem?  
Waar is hij geboren?  
Uit welk milieu komt Willem?
Wie zijn zijn ouders?
Hou oud is hij?  
Is hij getrouwd?  
Waar woont hij  
Wat doet hij voor de kost?  
Hoe ziet hij eruit?  
Hoe kijkt hij aan tegen de maatschappij met de indeling van boeren, ridders en priesters? Wat vindt hij van de steden die langzaam beginnen te verschijnen?   
Bronnen
  1. 'Van den vos Reynaerde', op:  www.literatuurgeschiedenis.nl
  2. 'De Nederlanden in de Middeleeuwen', op: nl.wikipedia.org
  3. 'Monniken en ridders', op: www.tijdvakken.nl
  4. 'Steden en staten', op: www.tijdvakken.nl
Gemaakt doorJudith de Lang




Van den vos Reynaerde - Willem die Madocke maecteNiveau 3

Van den vos Reynaerde

Auteur:Willem die Madocke maecte
Jaar uitgave:1260 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst in context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:104
Genre:dierenverhaal, satire
Tags:bedrog, dieren, humor, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De reeks Tekst in context biedt een tweetalige, ingekorte versie van Reinaert de vos en informatie over de historische context.
Ook als luisterboek.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 september.

 

Opdrachten

BoekWillem die Madocke maecte, Van den vos Reynaerde
NummerN3/1
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
FocusReinaert de vos versus John Doe
Je leert

reflecteren op Reinaerts daden.

Opdracht

'Reynaert is de levensgenieter bij uitstek. Al verwerft hij zijn hapjes meestal niet op de meest orthodoxe manier, hij weet in elk geval van het verworven lekkers te genieten.' Dit citaat komt van een Vlaamse toeristische site. Bijna iedereen kan zich wel op de een of andere manier met de snaakse Reinaert identificeren. Het is toch immers ook plezierig om het gezag te slim af te zijn? Bovendien zou je kunnen zeggen dat de slachtoffers het er zelf een beetje naar gemaakt hebben, met hun vraatzucht en hebzucht. Al zeven eeuwen is het verhaal van de slimme vos een hit. Voor jong en oud is dit verhaal steeds herschreven. Prettig, omdat op die manier het oude verhaal voor iedereen toegankelijk blijft. Nadeel van de grote populariteit is wel, dat Reintje soms een soort knuffeldier lijkt te worden, een herkenbaar en vertrouwd symbool uit onze cultuur. Of er meer gezegd kan worden over zijn streken, gaan jullie onderzoeken door het verhaal van Reinaert te vergelijken met een thriller uit 1995. Het gaat om een film van David Fincher, die destijds genomineerd  werd voor een Oscar. Het is een zeer gewelddadige film die in Nederland pas vanaf 16 jaar bekeken mag worden, vanwege de gruwelijke scènes en het harde taalgebruik. Hoe ga je te werk?

  1. Je bekijkt samen de film Seven. Deze duurt 127 minuten. Tijdens het kijken en erna maak je een synopsis. Je kunt hierbij gebruik maken van de informatie over deze film op de Nederlandstalige Wikipedia en van de informatie op de internationale filmdatabase imdb.com
  2. Je zet alle moorden op een rij (wie? hoe?) en het motief van de moordenaar noteer je ernaast.
  3. Maak een samenvatting van het verhaal van Reinaert. 
  4. Alle slachtoffers van Reinaert (niet alleen de vermoorde dieren) zet je op een rij met daarachter de zwakheden van de dieren waardoor ze een makkelijke prooi werden van de vos.
  5. Beide verhalen ga je vervolgens vergelijken met behulp van het schema hieronder.
  6. Tot slot maak  je een keuze voor de laatste verwerkingsopdracht. Wanneer je van mening bent dat Reinaerts misdaden in geen verhouding staan tot die van John Doe, ga je een wervingsposter maken voor de nieuw op te richten fanclub van Reinaert. Bij het geven van informatie maak je duidelijk waarom Reinaert een eigen fanclub verdient, oftewel: wat maakt hem een echte BN'er? In het andere geval maak je een opsporingsbevel voor Reinaert. Lees voor meer informatie hierover bron 1. Bij het vormgeven van je aanhoudingsbevel laat je - indirect - zien in hoeverre je Reinaerts misdaden overeen vindt komen met die van John Doe.

Schema

  Van den vosch Reynaerde Seven
Wie zijn de slachtoffers?    
Hoe worden de slachtoffers toegetakeld?    
Welke zwakke plek hadden de slachtoffers?    
Wie pogen de dader voor het gerecht te slepen?    

Hoe eindigt het verhaal? Met een open of een gesloten einde? Eind goed, al goed?

   
Hoe kijkt de dader tegen de slachtoffers aan?    
Via welke list van de daders raken de machthebbers op het laatst doordrongen van het feit dat de dader helemaal geen spijt heeft maar hen juist gebruikt heeft?    

 

Bronnen
  1. 'Europees aanhoudingsbevel', op: nl.wikipedia.org
Gemaakt doorJudith de Lang




Van den vos Reynaerde - Willem die Madocke maecteNiveau 3

Van den vos Reynaerde

Auteur:Willem die Madocke maecte
Jaar uitgave:1260 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst in context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:104
Genre:dierenverhaal, satire
Tags:bedrog, dieren, humor, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De reeks Tekst in context biedt een tweetalige, ingekorte versie van Reinaert de vos en informatie over de historische context.
Ook als luisterboek.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 september.

 

Opdrachten

BoekWillem die Madocke maecte, Van den vos Reynaerde
NummerN4/1
Niveau4
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focusde verbale kwaliteiten van de tekst
Je leert

de tekst van Reinaert als kleinkunst te beschouwen en te beoordelen.

Opdracht

Reinaert ontleent veel van zijn kracht aan het verbale talent van de maker. Het hedendaags cabaret is een kunstvorm die ook uitermate verbaal is. Een leeg podium, een persoon en hooguit een paar instrumenten zijn voldoende voor een avondvullend programma. In deze opdracht ga je die verbale kwaliteiten van Reinaert onderzoeken. Dit doe je door een fragment uit het verhaal te vergelijken met een scene uit een programma van Jochem Myjer.

Hoe ga je te werk?

  1. In bron 1 vind je een scène van Jochem Myjer over een schoolreisje. Deze scène is ruim vijf minuten lang. Je bekijkt eerst dit fragment.
  2. Het fragment van Myjer vergelijk je met een scène uit Reinaert. Het gaat om de scene waarbij Tibeert tijdens zijn jacht op de muizen van Martinet in het nauw gebracht wordt door Reinaert (vers 1226 t/m 1299). Lees dit fragment zorgvuldig door.
  3. Vervolgens lees je de bron over cabaret, bron 2. In deze bron wordt een aantal kenmerken van cabaret genoemd. Zet deze kenmerken op een rij. Gebruik hiervoor het schema.
  4. Tot slot beoordeel je de kwaliteiten van Willem als cabaretier. Er dient zich een goede gelegenheid aan: de schoolleiding wil namelijk jouw oordeel weten over deze nog tamelijk onbekende cabaretier Willem. Kan de school deze man uitnodigen voor een van de schoolfeesten van de onderbouw of de bovenbouw? Omdat jij gezien wordt als kenner van deze man zijn kunsten mag je in een brief aan de schoolleiding je mening geven over dit plan om hem op school uit te nodigen. Wees eerlijk en geef duidelijk aan waarom je van mening bent dat Willem wel of niet kan komen optreden. Wat maakt hem nu zo geschikt voor een programma tijdens het schoolfeest? Of wat juist niet? Voor welke leeftijdscategorie vind je Willems grappen het meest geschikt? Je gebruikt voor je argumenten de tekst van Reinaert, en met name het fragment van Tibeert, waarbij je deze tekst ziet als een neerslag van een theateroptreden. Voor het opstellen van je brief gebruik je de klikbrief, bron 3. Let op je spelling en gebruik de correcte voorletters en naam van de rector van jouw school.
  5. Het werk zit er bijna op. Formuleer voor jezelf in hooguit vijf zinnen of tien steekwoorden wat je geleerd hebt van deze opdracht. Betrek in je antwoord zowel het verhaal van Reinaert als kleinkunst.

Schema

Kenmerk

'Schoolreisje'

Van den vos Reynaerde

Vorm van entertainment die vaak bestaat uit een combinatie van komedie, zang, dans, poëzie en theater J.M. weet de lachers al op zijn hand te krijgen door zijn eigen manier van presenteren. Hij combineert theater met komedie Het verhaal R. combineert komedie met theater en poëzie
Plaats van handeling vaak theaters en nachtclubs Treedt op in theaters en schouwburgen R. werd opgevoerd op jaarmarkten en  andere gelegenheden in de buitenlucht
Creatief-ondernemend Hij weet zoiets gewoons als een schoolreisje speciaal te maken door zijn typetjes  
     
     
     
     
Bronnen
  1. Jochem Myjer. 'Schoolreisje', op: www.youtube.com
  2. 'Cabaret', op: nl.wikipedia.org
  3. www.klikbrief.nl
Gemaakt doorJudith de Lang



BoekWillem die Madocke maecte, Van den vos Reynaerde
NummerN4/2
Niveau4
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focusliterair systeem
Je leert

reflecteren op de manier waarop literatuur in de Middeleeuwen tot stand kwam.

Opdracht

De meeste middeleeuwse verhalen kennen beroemde hoofdpersonen die ook in het verhaal een belangrijke plaats krijgen toebedeeld. Denk bijvoorbeeld aan Karel ende elegast of de Arthurromans. Reinaert wijkt hierin af. In deze opdracht ga je onderzoeken welke standen in het verhaal aan de orde komen en hoe deze standen worden geportretteerd door Willem. Ook onderzoek je wat dit portret van de diverse standen zou kunnen zeggen over het wereldbeeld van de geldschieter van Willem. Wat zou een reden geweest kunnen zijn voor haar om het werk van Willem financieel te ondersteunen?

Hoe ga je te werk?

  1. Je leest de informatie uit bron 1. Welke figuren in Reinaert vertegenwoordigen de adel? Noteer hun naam en maak duidelijk hoe Willem deze figuur afschildert.
  2. Lees bron 2 en beperk je daarbij vooral tot de rol van de geestelijkheid. Welke figuren en bijfiguren in Reinaert vertegenwoordigen die geestelijkheid? Noteer hun namen en noteer ook hoe Willem hen neerzet.
  3. Is er enig verschil op te merken in de manier waarop Willem de adel en de geestelijken afschildert? Licht je antwoord toe aan de hand van een voorbeeld uit de tekst.
  4. In versregel 25 tot en met 32 vertelt Willem ons dat dit verhaal in opdracht van een mecenas is geschreven. Herlees deze versregels. In versregel 32 tot en met 36 zit een vrouwennaam verstopt: wanneer je van de eerste regel ook de l meeneemt lees je van boven naar beneden Aleide. Mogelijk doelt de auteur hier op Aleid van Holland. Zoek met behulp van bron 3 op wie zij was en tot welke stand zij behoorde.
  5. Aangezien het gedicht vol met grappen zit, hoeft deze informatie over Aleid niet te kloppen. Stel dat het wel waar is, wat zegt het dan over de instelling en het wereldbeeld  van Aleid dat zij bereid is een project als dit van Reinaert te financieren, terwijl dit gedicht overloopt van maatschappijkritiek?
  6. Is het voorstelbaar dat het gedicht van Reinaert ook een pleidooi is voor een betere wereld? Maak bij het beantwoorden van deze vraag ook gebruik van de vier kardinale deugden uit bron 4. Uiteraard mag je ook andere bronnen aanvoeren.
  7. Stel: Aleid heeft het schrijven van het verhaal van Reinaert mogelijk gemaakt. Aan haar sponsoring danken we het bestaan van dit verhaal. Ze steunde nog andere schrijvers en verder deed zij aan liefdadigheid binnen de kerkelijke gemeenschap. Een vrouw dus die veel betekende voor de wereld. Ga ervan uit dat er al kranten bestonden in de tijd waarin zij leefde (wat niet het geval was) en schrijf haar necrologie in de krant van het graafschap Holland. Hierin leg je vooral de nadruk op haar betekenis voor het maatschappelijk en cultureel leven. Betrek in je artikel ook de aard van het verhaal van Reinaert. Maak gebruik van de bronnen en zoek eventueel aanvullende informatie. 
Bronnen
  1. 'Van den vos Reynaerde', op: www.literatuurgeschiedenis.nl
  2. 'Aleid van Holland', op: www.historici.nl
  3. 'Reynaert', op: www.winiusenco.nl
  4. 'Goddelijke deugden', op: nl.wikipedia.nl
Gemaakt doorJudith de Lang




Van den vos Reynaerde - Willem die Madocke maecteNiveau 3

Van den vos Reynaerde

Auteur:Willem die Madocke maecte
Jaar uitgave:1260 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst in context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:104
Genre:dierenverhaal, satire
Tags:bedrog, dieren, humor, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De reeks Tekst in context biedt een tweetalige, ingekorte versie van Reinaert de vos en informatie over de historische context.
Ook als luisterboek.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 september.

 

Opdrachten

BoekWillem die Madocke maecte, Van den vos Reynaerde
NummerN5/1
Niveau5
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focusstijl
Je leert

nadenken over de redenen waarom een schrijver bepaalde stijlkenmerken inzet.

Opdracht

In Van den vosch Reynaerde maakt de auteur gebruik van stijlkenmerken die op de lezer een humoristisch effect zouden kunnen hebben.

  1. Noteer de versregels van vijf passages die jij humoristisch vindt en leg uit waarin volgens jou de grap zit.
  2. Geef bij elke passage aan of Willem zich bedient van een van de stijlkenmerken hieronder en zo ja, welk stijlkenmerk dat dan is. Het is ook mogelijk dat het stijlkenmerk er niet bij staat. Formuleer in dat geval zelf het bewuste kenmerk in algemene termen (dus hiermee creëer je zelf een nieuwe definitie). Licht je antwoord toe.
  3. Bestudeer op welke momenten in het verhaal Willem humor gebruikt. Waarom zou hij dat juist op die momenten doen? Plaats je vijf passages stuk voor stuk in de context van het verhaal en bespreek de functie van humor daarin.
  4. Het verhaal is door studio Vandersteen omgezet in een stripverhaal, De rebelse Reinaert, waarin in grote lijnen het oorspronkelijke verhaal gevolgd wordt. Het verhaal verscheen in 1998 in De Standaard en in Het Nieuwsblad. Er zijn enkele toevoegingen. Zo treedt naast Suske en Wiske ook Merlijn uit de Arthurromans op en er wordt verwezen naar De vier heemskinderen. In het verhaal wordt ook vele malen impliciet verwezen naar de zaak Dutroux. Lees eventueel bron 1. Kies een fragment uit Van den vos Reynaerde en zoek het gelijkende stuk op in De rebelse Reinaert. Vergelijk beide passages met elkaar. Let op gebruik van dialogen, woordkeus en humor.
(Literaire)theorie

Als je de stijl van een schrijver analyseert, kijk je naar de opvallende kenmerken van zijn taalgebruik. Bij humor kan een schrijver bijvoorbeeld gebruik maken van de volgende stijlmiddelen:

  • Allusie
  • Ambiguïteit
  • Antithese
  • Dysfemisme
  • Eufemisme
  • Hyperbool
  • Litotes
  • Neologisme
  • Onomatopee
  • Understatement
  • Zelfcorrectie

Zie voor de omschrijvingen van deze stijlfiguren: 'Semantische stijlfiguren', in: Joke van Balen e.a., Basisboek Literatuur, p. 164-169.

Bronnen
  1. 'Suske en Wiske gaan op de politieke tour', op: www.volkskrant.nl
Gemaakt doorJudith de Lang



BoekWillem die Madocke maecte, Van den vos Reynaerde
NummerN5/2
Niveau5
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focushertaling
Je leert

de waarde van het gebruik van hertalingen inschatten en beoordelen en onder woorden brengen.

Opdracht

A

In Het Vaderland van 26 december 1939 publiceerde Menno ter Braak een artikel over een nieuwe hertaling van Reinaert de vos. Lees dit artikel in bron 1 en beantwoord de volgende vragen:

  1. Wie was Menno ter Braak?
  2. Hoe kijkt Ter Braak  aan tegen het personage van Reinaert?
  3. Wat is de mening van Ter Braak over hertalingen van het oorspronkelijke verhaal?

Je mag bij je antwoord citaten uit dit artikel geven. Tracht echter ook de lastigere stukken in je eigen woorden weer te geven. Gebruik waar nodig het verhaal van Reinaert ter ondersteuning.

B

Vervolgens beantwoord je onderstaande vragen.

  1. Hoe beoordeel jij het personage van Reinaert?
  2. Wat is jouw kijk op gebruik van hertalingen? Gebruik bij je argumentatie een deel uit de oorspronkelijke tekst van Reinaert en uit een hertaling. Dit onderdeel wordt een beschouwing, waarbij je zowel de voors als de tegens behandelt. Doel is dus je lezers aan het denken te zetten over het onderwerp hertalingen.
Bronnen
  1. Menno ter Braak, 'De eeuwige Reinaert', op: www.mennoterbraak.nl

Gemaakt doorJudith de Lang




Van den vos Reynaerde - Willem die Madocke maecteNiveau 3

Van den vos Reynaerde

Auteur:Willem die Madocke maecte
Jaar uitgave:1260 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst in context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:104
Genre:dierenverhaal, satire
Tags:bedrog, dieren, humor, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De reeks Tekst in context biedt een tweetalige, ingekorte versie van Reinaert de vos en informatie over de historische context.
Ook als luisterboek.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 september.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Van den vos Reynaerde - Willem die Madocke maecteNiveau 3

Van den vos Reynaerde

Auteur:Willem die Madocke maecte
Jaar uitgave:1260 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst in context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:104
Genre:dierenverhaal, satire
Tags:bedrog, dieren, humor, middeleeuwen
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De reeks Tekst in context biedt een tweetalige, ingekorte versie van Reinaert de vos en informatie over de historische context.
Ook als luisterboek.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 26 september.

 

Introductie

De dichter die Van den vos Reynaerde op schrift zette, heette Willem. Zijn naam omsluit het verhaal: in het eerste vers maakt hij zich aan ons bekend en aan het slot verwerkt hij zijn naam in een acrostichon. Het lijkt erop dat zijn naam bij de luisteraars bekend was, maar voor hedendaagse lezers is hij onbekend. Ook de verwijzing naar het gedicht Madocke dat hij geschreven heeft brengt ons niet verder. Het enige wat we over hem weten, is op te maken uit de tekst zelf. Het feit dat hij zichzelf meteen aan de toehoorder presenteert, zou een aanwijzing kunnen zijn voor het feit dat hij een zeer zelfbewust kunstenaar was.
De dichter blijft bij veel middeleeuwse verhalen dus naamloos. Als deze zich al bekend maakte, gebeurde dat pas in de loop van de proloog. Willem heeft aan deze literaire conventie geen boodschap, zo lijkt het. Gzien zijn taalgebruik moet Willem afkomstig zijn geweest uit Oost-Vlaanderen. Hij kan een geestelijke geweest zijn of een schrijver aan een hof. We weten het niet. Wel is zeker dat hij een opleiding genoten had en op de hoogte was van juridische procedures en van de Franse literatuurgeschiedenis.

Rond 1150 ontstond in Gent het Latijnse dierenverhaal Ysengrimus.Het verhaal voert Reinardus de vos en Ysengrimus de wolf als aartsrivalen op. Enige tijd daarna werd in Noord-Frankrijk de cyclus Roman de Renart geschreven, een serie verhalen met een aantal vaste hoofdpersonen. Deze verhalencyclus verwierf zoveel faam, dat het oorspronkelijke Franse woord voor vos, 'goupil',  verdrongen werd door 'renard'. Een aflevering van Renard, 'Le plaid' (het pleidooi), is de belangrijkste bron van de Vlaamse Reinaert. Daarnaast verwerkte Willem ook andere verhaalfragmenten in zijn boek.
Het genre van dierenverhalen stamt uit de oudheid. In de zesde eeuw voor Christus ontstonden in Griekenland de fabels van Aesopus. Ook daarin wordt een vos opgevoerd, die als sluw en listig wordt afgeschilderd. De dichter heeft weliswaar een Oudfrans verhaal als vertrekpunt genomen, maar dat betekent geenszins dat hij trouw het oorspronkelijke verhaal volgt. Willem zet het verhaal naar zijn hand en zijn slotapotheose is nog veel schrijnender dan in het Franse verhaal. De Oudfranse auteur rondt na de veroordeling het verhaal af, terwijl Willem Reinaert laat ontsnappen aan de strop, ook ditmaal door middel van zijn mooie woorden. Terwijl de koning in 'Le plaid' sentimenteel genoemd kan worden, is Nobel in de Vlaamse versie immoreel.

Inhoud

Op de hofdag van de leeuw koning Nobel, een pinksterdag, reppen alle hovelingen zich naar het hof. Alleen Reinaert de vos laat verstek gaan. Dat heeft een reden. Het ene na het andere dier doet zijn beklag over de vos. Uiteindelijk is de komst van de haan Cantecleer met zijn dode dochter op een baar de aanleiding voor Nobel om zijn leenman te dagen. De trouwe vazal Bruun de beer wordt op pad gestuurd om dit te doen. Hij krijgt echter een behoorlijk pak ransel, dankzij de valstrik die Reinaert voor hem legt. Gehavend weet Bruun nog net het hof te bereiken om melding te maken van Reinaerts streken. Een tweede vazal gaat, minder naïef, op pad. Desondanks wordt ook deze vazal, Tibeert de kater, het slachtoffer van zijn eigen vraatzucht. Ten slotte wordt Grimbeert de das, een oomzegger van Reinaert, eropuit gestuurd. De slimme vos besluit berouw te tonen maar hij steekt zonder dat Grimbeert het in de gaten heeft de draak met de kerkelijke gebruiken rondom de biecht. Na het biechten komen ze aan bij het hof. Reinaert wordt ter dood veroordeeld en de galg wordt gereed gemaakt. Maar Reinaert heeft nog een verrassing in petto. Terwijl hij veinst dat hij publiekelijk schuld wil bekennen, dist hij een verhaal op waarin hij vooral Isengrijn zwart maakt. En passant rept hij van een schat die hij bezit. Deze schat zou afkomstig zijn van Reinaerts vader. Deze beraamde, aldus Reinaert, met Bruun, Grimbeert, Isengrijn en Tibeert een staatsgreep, waarbij de schat goed van pas zou komen om verzet te smoren. Reinaert komt achter dit plan en besluit het te verijdelen. Nobels hebzucht en de goedgelovigheid van het koningspaar leiden ertoe dat zij Reinaert vergeven en dat de vos een vrijgeleide krijgt, nadat hij verteld heeft waar de schat zich bevindt. De vos gaat zogenaamd op pelgrimage naar Rome. Hij verkrijgt daarbij attributen die gemaakt worden uit de vacht van de gevangengenomen vazallen Bruun en Isengrijn en Isengrijns vrouw Hersint. Cuwaert de haas en Belijn de ram begeleiden Reinaert een stuk op zijn pad. Daarna bijt de vos de keel door van de haas en voert deze aan zijn kinderen. De kop van de haas stopt hij in een tas en deze geeft hij mee aan Belijn, die hij wijsmaakt dat daarin een brief aan de koning zit. Wanneer Belijn trots de post aflevert bij de koning, dringt het eindelijk tot de laatste door dat de vos hem en zijn heerschappij belachelijk heeft gemaakt. Zijn trouwste vazallen heeft de koning op instigatie van de vos vernederd en het recht vindt niet zijn beloop; sterker nog: Belijn wordt als zondebok en zoenoffer uitgeleverd aan de gevangenen. De werkelijke aanstichter van al het kwaad gaat vrijuit.

Moeilijkheid

Leerlingen moeten bereid zijn zich in dit boek te verdiepen. Lezers van een laag niveau zouden wel eens bedrogen kunnen uitkomen. Qua verhaallijn is dit boek namelijk goed te lezen, maar de minder ervaren lezers zullen zeer veel zaken over het hoofd kunnen zien waardoor zij minder in staat zijn een adequate betekenis aan het verhaal toe te kennen. Voor N3-lezers biedt het verhaal veel herkenning, met de kennis die zij hebben over Reintje de Vos. Vooral de streken van de vos zullen zij weten te waarderen. N4-lezers zullen de maatschappelijke context van het verhaal interessant vinden en de mogelijke bedoeling van de schrijver.
De talige listen van Reinaert en de receptiegeschiedenis van het verhaal zullen de N5-lezers uitdagen. Ook zullen lezers op dit niveau openstaan voor de oorspronkelijke tekst.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid Door de bekendheid met de figuur van Reintje de Vos is er bij de N2- en N3-lezer weinig weerstand tegen dit verhaal, behalve dan de gebruikelijke tegen het lastige taalgebruik in een Middelnederlandse tekst. Deze laatste moeilijkheid valt te ondervangen door hertalingen toe te staan. 
  Interesses Door de vertrouwdheid met het genre van dierenverhalen zal de interesse bij N3-lezers gewekt worden. Daarnaast sluit het ontmaskeren van de gevestigde orde goed aan bij adolescenten, in de zin dat zij druk doende zijn hun eigen werkelijkheid te ontdekken versus de gegeven en vanzelfsprekende werkelijkheid die zij meekregen vanuit hun opvoeding. Grote kans dat zij Reinaert als een positief personage beschouwen, die de status quo ter discussie stelt.
  Algemene kennis Over het algemeen is het verhaal voor een N2- en N3-lezer te volgen zonder achtergrondkennis. 
  Specifieke literaire en culturele kennis De feodale verhoudingen worden gemaskeerd door het feit dat dieren in plaats van mensen de hoofdrol spelen. Voor een goed begrip van de kritiek die Van den vos Reynaerde levert op de maatschappij is het aan te raden dat N3-lezers (en hoger) hun kennis activeren van de rol van de adel en de geestelijkheid in de middeleeuwse maatschappij. Verder is enige kennis van het Middelnederlands voor N5-lezers raadzaam.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire De hertaling is zeer goed te volgen. De grappen die verstopt zitten in de tekst zullen echter zonder uitleg en toelichting vaak aan de lezers voorbij gaan. 
  Zinsconstructies De zinnen in de hertaling zijn kort en nergens ingewikkeld. De oorspronkelijke tekst daarentegen betekent een ware studie voor de N5-lezer, waarbij intrinsieke motivatie een must is. 
  Stijl De schrijver hanteert een speelse stijl, waarin hij er eer in stelt veel woordgrappen te verwerken in de tekst die voor zijn publiek hoogstwaarschijnlijk direct herkenbaar waren.  Dat is vandaag de dag niet meer zo, ook vanwege het feit dat de meeste leerlingen  de hertaling zullen lezen en niet de oorspronkelijke tekst. Dit betekent in dit geval dat er een deel van de kenmerkende stijl verloren zal gaan. Het verhaal is verder doorspekt met dialogen. Het zijn veel meer deze dialogen die de spanning opvoeren in dit verhaal dan de handelingen. Dat maakt dit verhaal minder geschikt voor N2-lezers.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Actie De actie in Reinaert blijft beperkt: de vos wordt aangeklaagd en wordt gedaagd om aan het hof te verschijnen. Door middel van zijn sluwheid en psychologisch inzicht weet de vos tweemaal de boodschapper afkomstig van het hof uit te schakelen. De derde keer gaat hij mee naar het hof en daar leidt hij Nobel zelf om de tuin. Ook deze derde maal zet hij zijn verbale kwaliteiten in om de strop te ontlopen en zijn vrijheid te herwinnen, wat hem alweer lukt.
  Chronologie Het verhaal is chronologisch beschreven, met terugblikken op het verleden in de aanklachten van de dieren.
  Verhaallijn(en) Er is een verhaallijn.
  Perspectief Het verhaal wordt verteld vanuit een niet-alwetende verteller, die als het ware samenvalt met de voordrachtskunstenaar (zie vers 3433: 'Ik wane, dat hij ze t'eerst ontbond').
  Betekenis Het verhaal zou door een N3-lezer herkend kunnen worden als een fabel, waarbij Reinaert de machthebbers (kerk en overheid) te slim af is. Het verhaal is voor alle niveaus herkenbaar als een soort moderne roman: het heeft geen gesloten einde en de opzet van de schrijver is duister. De hoofdpersoon is bovendien een schurk en moordenaar die alleen uit is op eigen gewin.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters De hoofdpersoon is Reinaert. Bijfiguren zijn koning Nobel met zijn trouwe vazallen Bruun, Tibeert en Grimbeert.
  Aantal karakters Is zeer overzichtelijk.
  Ontwikkeling van de karakters Er vindt geen ontwikkeling plaats van de karakters. Wat zich wel ontwikkelt is het aanzien van koning Nobel. Troffen we in het begin van het verhaal nog een stabiel rijk waarbij een ontspoorde schalk tot de orde geroepen moest worden, aan het slot van het verhaal is de heerschappij te grabbel gegooid door het koningspaar. Het recht zegeviert geenszins en er is een uiterst instabiele situatie ontstaan, zowel voor de koning als zijn vazallen, terwijl de aanstichter van dit alles op vrije voeten is.

Geraadpleegde literatuur

  André Bouwman en Bart Besamusca, Reynaert in tweevoud, Delta, Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam 2002 

 

Geschreven door:

Judith de Lang