Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Voor een verloren soldaat - Dantzig, Rudi vanNiveau 3

Voor een verloren soldaat

Auteur:Dantzig, Rudi van
Jaar uitgave:1986
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:254
Genre:autobiografisch proza, ontwikkelingsroman
Tags:christelijk milieu, eenzaamheid, geheim, homoseksualiteit (mnl), jeugdervaringen, seks, verliefdheid, WO 2, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-Book.
Verfilmd in 1992 door Roeland Kerbosch.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 november 2016.

 

Over de auteur

Rudi van Dantzig (1933–2012) was al een beroemd Nederland balletdanser en choreograaf voor hij schrijver werd. Hij maakte een groot aantal balletten die door gezelschappen over de hele wereld worden uitgevoerd.
Als auteur schreef hij biografieën, verhalen, herinneringen en de autobiografische roman Voor een verloren soldaat.

Inhoud

De elfjarige Jeroen wordt in 1944 met een aantal andere kinderen vanuit Amsterdam naar Friesland gebracht waar nog genoeg voedsel is. Hij komt in Laaxum terecht bij een omvangrijk maar kleinbehuisd vissersgezin, dat hem gastvrij ontvangt. Aanvankelijk moet hij erg wennen aan de totaal andere wereld van het christelijke gezin, maar na verloop van tijd voelt hij zich steeds meer thuis. Bij de bevrijding wordt hij door een geallieerde soldaat verleid. Vanaf dat moment zijn er geregeld ontmoetingen tussen hen waarbij de soldaat Jeroen ten slotte inwijdt in de liefde – tot grote verwarring van de jongen. Als de soldaat plotseling met zijn eenheid vertrokken blijkt, is Jeroen radeloos. Zijn moeder neemt hem mee terug naar Amsterdam, waar hij nog een paar maanden de stad doorkruist in de hoop zijn verloren soldaat terug te vinden.
Bij de herdenking van de bevrijding in 1980 probeert hij tevergeefs Wolt te ontdekken tussen de oude soldatenkoppen. 

Leesaanwijzingen

Het boek is niet lastig om te lezen, maar je moet niet een spannend oorlogsboek met gevechtshandelingen verwachten. Het verhaal is spannend door wat Jeroen overkomt bij de bevrijding. Sommige lezers hebben moeite met de gedetailleerde beschrijvingen van wat er tussen Jeroen en Wolt gebeurt.

Om over na te denken

Zou jij het kunnen accepteren als je 'voor je eigen bestwil' een jaar ver weg van je ouders zou moeten leven? Hoe zou jij omgaan met de ontdekking dat je 'anders' bent dan de anderen? En stel dat je homoseksueel bent, hoe ga je daar dan mee om? Zou je proberen er met iemand over te praten, bijvoorbeeld in het gastgezin? Wat zou jij doen als een volwassene een seksuele relatie met je wil? Kun jij je voorstellen dat je verliefd zou worden op die volwassene?

Waardering

'Ik heb het boek in een ruk uitgelezen, want het is wel een boek dat je niet goed los kan laten, omdat het chronologisch geschreven is en je wilt weten hoe het verder gaat.'
Roos, op: Scholieren.com

'Ik vond het een heel aangrijpend en mooi boek. De scènes van Jeroen en Wolt (de soldaat waarmee hij seksuele contacten heeft) zijn heel aangrijpend. Ik vind het mooi beschreven, maar ook heel moeilijk. Deze scènes zijn zo aangrijpend omdat Jeroen naar de seksuele contacten gaat verlangen.'
Kaat, 5 havo, op: Scholieren.com

'Ik vond dat het verhaal over Wolt zeer langdradig was en dat hij opeens vertrok, was ook zeer voorspelbaar.'
Anoniem, 4 havo, op: Scholieren.com

Meer weten?

literatuurplein.nl | Beknopte informatie over het boek
trouw.nl | Artikel uit 1998 over pedofilie in de literatuur, met Voor een verloren soldaat als voorbeeld

Geschreven door:

Gosse Koolstra

Suggesties


Voor een verloren soldaat - Dantzig, Rudi vanNiveau 3

Voor een verloren soldaat

Auteur:Dantzig, Rudi van
Jaar uitgave:1986
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:254
Genre:autobiografisch proza, ontwikkelingsroman
Tags:christelijk milieu, eenzaamheid, geheim, homoseksualiteit (mnl), jeugdervaringen, seks, verliefdheid, WO 2, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-Book.
Verfilmd in 1992 door Roeland Kerbosch.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 november 2016.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Voor een verloren soldaat - Dantzig, Rudi vanNiveau 3

Voor een verloren soldaat

Auteur:Dantzig, Rudi van
Jaar uitgave:1986
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:254
Genre:autobiografisch proza, ontwikkelingsroman
Tags:christelijk milieu, eenzaamheid, geheim, homoseksualiteit (mnl), jeugdervaringen, seks, verliefdheid, WO 2, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-Book.
Verfilmd in 1992 door Roeland Kerbosch.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 november 2016.

 

Opdrachten

BoekDantzig, Rudi van, Voor een verloren soldaat
NummerN2/1
Niveau2
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonages
Je leert

na te denken over personages en wat je van hen vindt.

Opdracht

A

  1. Schrijf in kolom 1 van schema 1 de vijf namen van mensen die jij het beste kent.
  2. Noteer in kolom 2 minstens twee dingen die je leuk vindt in deze personen.
  3. In kolom 3 doe je hetzelfde, maar nu van vervelende dingen.
  4. In kolom 4 noteer je, als je dat wilt, of je contact wilt houden met deze persoon en waarom (niet).

Schema 1: jij

Personen              Leuke kanten       Vervelende kanten  Conclusie: verder? 
       
       
       
       
       
 

B

  1. Noteer in kolom 1 van schema 2 vijf personen die belangrijk zijn voor Jeroen; er zijn er al twee ingevuld.
  2. In kolom 2 schrijf je weer minstens twee dingen van deze persoon op die Jeroen leuk vindt of naar jouw idee leuk zal vinden.
  3. In kolom 3: minstens twee dingen die Jeroen niet leuk vindt of zal vinden aan deze persoon.
  4. In kolom 4: wat denk jij dat Jeroen wil? Wil hij verder met deze persoon? Waarom (niet)?

Schema 2: Jeroen

Personen              Leuke kanten       Vervelende kanten  Conclusie: verder? 
Jan       
Wolt      
       
       
       

 

C

Welke van de vijf personages uit schema 2 zijn naar jouw idee het belangrijkst voor Jeroen? Beschrijf van ieder wat jij van hen vindt en waarop je dat baseert. Laat eventuele verschillen tussen jouw mening en die van Jeroen goed uitkomen. Je gebruikt 30–50 woorden per persoon.

D

Zijn er ook overeenkomsten in leuke of vervelende kanten die zowel Jeroen als jij in mensen waardeert / afwijst? Beschrijf dit in maximaal 100 woorden.

Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekDantzig, Rudi van, Voor een verloren soldaat
NummerN2/2
Niveau2
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusbetekenis
Je leert

na te denken over het effect van wat iemand meemaakt op zijn leven. 

Opdracht

Ben je wel eens met school of met een club langere tijd van huis geweest? Je herinnert je misschien hoe onwennig je je kunt voelen in het begin: alles is anders en behalve een prettige spanning voel je ook wel een beetje onrust en misschien zelfs heimwee.
Jeroen uit Voor een verloren soldaat wil helemaal niet weg en leuk ziet het avontuur er ook niet uit. In het schema hieronder zie je een aantal zaken die ingrijpend veranderen voor hem. Bedenk nog een paar dingen die erg anders zijn en vul het schema verder in (A).
Daarna schrijf je een samenhangend verslag (B) van hoe alle veranderingen effect hebben op Jeroen en hoe hij zich voelt.

A

  1. In kolom 1 staan belangrijke aspecten in Jeroens leven. Je mag er aspecten aan toevoegen die jij mist. Als je niet precies weet wat een bepaald begrip betekent, zoek het dan op of vraag de betekenis aan je docent.
  2. In kolom 2 beschrijf je hoe het met dat aspect zat vóór Jeroens vertrek naar Friesland.
  3. In kolom 3 beschrijf je hoe dit was na zijn vertrek.
  4. In kolom 4 beschrijf je het effect van deze verandering op Jeroen en zijn leven.
Aspect       Amsterdam    Laaxum            Invloed / Effect 
Woonplaats       
Thuissituatie       
Levensbeschouwing       
Vriendschappen       
       
       
       

  

B  

Schrijf nu het verslag (300–500 woorden) van hoe alle veranderingen samen invloed hebben op hoe Jeroen zich voelt en hoe hij veranderd is.

Gemaakt doorGosse Koolstra




Voor een verloren soldaat - Dantzig, Rudi vanNiveau 3

Voor een verloren soldaat

Auteur:Dantzig, Rudi van
Jaar uitgave:1986
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:254
Genre:autobiografisch proza, ontwikkelingsroman
Tags:christelijk milieu, eenzaamheid, geheim, homoseksualiteit (mnl), jeugdervaringen, seks, verliefdheid, WO 2, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-Book.
Verfilmd in 1992 door Roeland Kerbosch.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 november 2016.

 

Opdrachten

BoekDantzig, Rudi van, Voor een verloren soldaat
NummerN3/1
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormindividueel of als tweetal
Focuspersonage
Je leert

te reflecteren op het handelen van de hoofdpersoon.

Opdracht

Als je deze opdracht individueel maakt, doe je alleen A en C. Als je met z'n tweeën werkt, doe je A ieder apart, en B en C samen.

A

  1. Deel jij alles wat je meemaakt en doet met je ouders? Waarom wel/niet?
  2. Vertel jij alles wat je denkt, meemaakt en doet aan je beste vriend(in)? Waarom wel/niet?
  3. Heb je er ooit wel eens over nagedacht waarom je dit zo doet?
  4. Ben je tevreden over hoe je dit doet? Leg uit.

B

  1. Wissel jullie resultaten uit; lees ze en bespreek ze.
  2. Welke overeenkomsten zijn er?
  3. a. Welke verschillen zijn er?
    b. Vinden jullie die groot en principieel of zijn ze klein en onbelangrijk?
  4. Bij grote verschillen: welk verschil in opvatting hebben jullie? Hoe komt dat?

C

  1. Noteer eens, puntsgewijs, drie dingen die Jeroen uit Voor een verloren soldaat in zijn eentje moet verwerken zonder er met anderen over te praten.
  2. Met wie had hij erover kunnen praten?
  3. Waarom doet hij dat niet?
  4. Zou het geholpen hebben als hij het had gedeeld?
  5. Wat is het effect van Jeroens zwijgen voor hemzelf en voor anderen?
  6. Wat vind je / vinden jullie uiteindelijk van zijn zwijgen?
  7. Kijk nog eens naar je antwoord bij A4 (en B4). Is er verband tussen je antwoorden bij C en dat bij A4 (en B4)? Zo ja, welk verband?
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekDantzig, Rudi van, Voor een verloren soldaat
NummerN3/2
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusperspectief
Je leert

te reflecteren op de werking van het gekozen perspectief.

Opdracht

A

Lees eerst de Literaire theorie. Maak eventueel gebruik van de bronnen.

Herlees de hoofdstukjes 10 en 11 van deel I, 'Hongerwinter'.

  1. Vat de inhoud van deze hoofdstukken samen.
  2. In welk perspectief zijn ze geschreven: belevend of beschouwend ik-perspectief?
  3. Waarom zou Van Dantzig hiervoor gekozen hebben?

B

Kies uit elk van beide hoofdstukjes een samenhangend deel, een of twee alinea’s, maar let erop dat het een stukje in belevend of een stukje in beschouwend perspectief is.

  1. Herschrijf de gekozen stukjes in het andere perspectief: als het belevend ik-perspectief was, herschrijf je het in beschouwend en omgekeerd.
  2. Geef aan: wat is het verschil in effect, of is er geen verschil?
  3. Welk perspectief vind je beter passen bij de gekozen tekstgedeelten: dat van Van Dantzig of dat van jou? Vul in: Ik vind ………, omdat ………

C

  1. Is er in Voor een verloren soldaat ook sprake van onbetrouwbaar perspectief? Lees hiervoor nog eens wat er staat onder Literaire theorie en gebruik die kenmerken.
  2. Licht je antwoord op de vorige vraag duidelijk toe, met verhaalvoorbeelden.
  3. Als het perspectief onbetrouwbaar is, hoe zou je dan Jeroens visie in de gekozen voorbeelden moeten opvatten?
(Literaire)theorie

In Voor een verloren soldaat gebruikt Van Dantzig overwegend belevend ik-perspectief: wat de ik-persoon beleeft en denkt is in de tegenwoordige tijd geschreven, waardoor het lijkt alsof de hoofdpersoon het op dat moment zelf meemaakt. Maar hij gebruikt ook beschouwend ik-perspectief: de hoofdpersoon, de ik-figuur, ziet als het ware terug op wat in het verleden al gebeurd is. De beleving wordt daardoor bij de lezer iets minder direct.
Beide soorten ik-perspectief kunnen onbetrouwbaar zijn: doordat we alleen maar de beleving van deze hoofdpersoon kennen, weten we soms niet precies of de beschreven situatie ook anders opgevat had kunnen worden. Soms krijgen we als lezer een sterk idee dat de hoofdpersoon in een eigen wereldje leeft en dingen anders beleeft dan wij ze zouden hebben ervaren. Soms ook merken we het door de reacties van andere personages.

Bronnen
  1. cambiumned.nl | uitleg over het vertelperspectief; bekijk ook het filmpje!
  2. 'Perspectief', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur, Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 101-106
Gemaakt doorGosse Koolstra




Voor een verloren soldaat - Dantzig, Rudi vanNiveau 3

Voor een verloren soldaat

Auteur:Dantzig, Rudi van
Jaar uitgave:1986
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:254
Genre:autobiografisch proza, ontwikkelingsroman
Tags:christelijk milieu, eenzaamheid, geheim, homoseksualiteit (mnl), jeugdervaringen, seks, verliefdheid, WO 2, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-Book.
Verfilmd in 1992 door Roeland Kerbosch.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 november 2016.

 

Opdrachten

BoekDantzig, Rudi van, Voor een verloren soldaat
NummerN4/1
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusoordeel
Je leert

hoe je met behulp van secundaire literatuur kunt oordelen over een roman.

Opdracht

A

  1. Wat is jouw oordeel over de relatie van Jeroen met een volwassen man? Schrijf dit oordeel op in maximaal 50 woorden.
  2. Lees wat er onder het kopje Literatuurgeschiedenis staat, en vervolgens de bronnen 1-3 (eventueel ook bron 4). Noteer:
    a. welke meningen van anderen worden er beschreven over de inhoud van de romans Voor een verloren soldaat en Een jongen met vier benen?
    b. hoe denken de schrijvers van deze teksten over die meningen, en wat is hun eigen oordeel over deze romans?
  3. Formuleer jouw mening over alle oordelen die je bij de vorige vraag hebt beschreven, voor zover ze betrekking hebben op de inhoud van Voor een verloren soldaat.

B

Schrijf nu een betoog van 500–750 woorden waarin je de oordelen uit de artikelen en die van jezelf noemt en met elkaar in verband brengt. Verdedig jouw standpunt met argumenten, en trek ten slotte een heldere conclusie.

Of: schrijf een beschouwing van 500–750 woorden waarin je de lezer aan het denken zet met de verschillende oordelen die je bent tegengekomen. Je mag hierbij ook je eigen standpunt naar voren brengen, maar draagt dit niet uit.

Literatuurgeschiedenis

In veel artikelen wordt commentaar gegeven op Voor een verloren soldaat van Rudi van Dantzig in samenhang met Een jongen met vier benen van Kees Verheul. Het accent ligt dan vaak op de morele aspecten van de relatie tussen een oudere man en een jongen. In een recente herdruk van het laatste boek heeft Kees Verheul een essay toegevoegd waarin hij hierop ingaat (bron 4).

Bronnen
  1. Tigrelle Uijttewaal, 'Pedofilie in de literatuur: een jongen met vier benen en een geallieerde soldaat' (Trouw, 1998), op: trouw.nl
  2. 'Een jongen met vier benen', op: platform-keelbos.org
  3. 'Een jongen met vier benen', op: pedofilie.nl
  4. Kees Verheul, 'Herinneringen aan herinneringen aan herinneringen; over Een jongen met vier benen' - nawoord van de schrijver vanaf de zevende druk (2010)
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekDantzig, Rudi van, Voor een verloren soldaat
NummerN4/2
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormtweetal of drietal
Focusthematische overeenkomst
Je leert

de thema's van verschillende romans met elkaar te vergelijken.

Opdracht

Jullie hebben in ieder geval allebei/alledrie Voor een verloren soldaat gelezen.
Kies daarnaast één van de volgende titels; neem allemaal een andere titel.

Bernlef, Een jongensoorlog
Tom Lanoye, Kartonnen dozen
Kees Verheul, Een jongen met vier benen

A Individueel

  1. Beschrijf drie tot vijf belangrijke thema’s waar het om gaat in de twee gelezen boeken. Je kunt je laten inspireren door de lijst van tags op deze site (maar het gaat niet om het toekennen van tags, maar om het kiezen van thema's).
  2. Breng hierin een ordening aan van belangrijk naar minder belangrijk.
  3. Beschrijf waarom je deze thema’s gekozen hebt.

B Samen

  1. Bespreek je keuze en motivatie daarvan met je werkpartner(s).
  2. Als je aanleiding ziet je ordening te veranderen, doe je dat.
  3. Hebben jullie hetzelfde hoofdthema gekozen bij Voor een verloren soldaat? Schrijf de verantwoording daarvan op. Als jullie verschillende hoofdthema’s hebben gekozen, verantwoorden jullie dat ook.
  4. Hebben jullie andere boeken hetzelfde hoofdthema of verschillende hoofdthema’s?
  5. Beschrijf van overeenkomstige thema’s de overeenkomsten en verschillen in de manier waarop ze in de romans aan de orde worden gesteld.
  6. Welke manier van 'behandelen' vinden jullie het aantrekkelijkst?
  7. Waarom vinden jullie dat? Heeft dat met de manier van schrijven te maken of met wat er inhoudelijk gebeurt?

C Individueel

Schrijf een persoonlijk verslag van wat nu jouw eindoordeel is over de thema’s van de boeken en hoe dit oordeel tot stand gekomen is. Gebruik 300–500 woorden.

(Literaire)theorie

Thema: kwestie die of (abstract) gegeven dat door een verhaal aan de orde wordt gesteld.
Zie ook: 'Grondmotief', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur, Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 114  

Gemaakt doorGosse Koolstra




Voor een verloren soldaat - Dantzig, Rudi vanNiveau 3

Voor een verloren soldaat

Auteur:Dantzig, Rudi van
Jaar uitgave:1986
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:254
Genre:autobiografisch proza, ontwikkelingsroman
Tags:christelijk milieu, eenzaamheid, geheim, homoseksualiteit (mnl), jeugdervaringen, seks, verliefdheid, WO 2, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-Book.
Verfilmd in 1992 door Roeland Kerbosch.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 november 2016.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Voor een verloren soldaat - Dantzig, Rudi vanNiveau 3

Voor een verloren soldaat

Auteur:Dantzig, Rudi van
Jaar uitgave:1986
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:254
Genre:autobiografisch proza, ontwikkelingsroman
Tags:christelijk milieu, eenzaamheid, geheim, homoseksualiteit (mnl), jeugdervaringen, seks, verliefdheid, WO 2, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-Book.
Verfilmd in 1992 door Roeland Kerbosch.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 november 2016.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Voor een verloren soldaat - Dantzig, Rudi vanNiveau 3

Voor een verloren soldaat

Auteur:Dantzig, Rudi van
Jaar uitgave:1986
Uitgeverij:De Arbeiderspers
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:254
Genre:autobiografisch proza, ontwikkelingsroman
Tags:christelijk milieu, eenzaamheid, geheim, homoseksualiteit (mnl), jeugdervaringen, seks, verliefdheid, WO 2, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-Book.
Verfilmd in 1992 door Roeland Kerbosch.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 november 2016.

 

Introductie

Rudi van Dantzig (1933–2012) was al een beroemd Nederland balletdanser en choreograaf voor hij schrijver werd. Hij maakte een groot aantal balletten die door gezelschappen over de hele wereld worden uitgevoerd.
Als auteur schreef hij biografieën, verhalen, herinneringen aan collega’s en de autobiografische roman Voor een verloren soldaat.

Inhoud

De elfjarige Jeroen wordt in 1944 met een aantal andere kinderen vanuit Amsterdam naar Friesland gebracht waar nog genoeg voedsel is. Hij komt in Laaxum terecht bij een kleinbehuisd groot vissersgezin, dat hem gastvrij ontvangt. Aanvankelijk moet hij erg wennen aan de totaal andere wereld van het christelijke gezin, maar na verloop van tijd voelt hij zich steeds meer thuis. Bij de bevrijding wordt hij door een geallieerde soldaat ingepalmd. Vanaf dat moment zijn er geregeld ontmoetingen tussen hen waarbij de soldaat Jeroen ten slotte inwijdt in de liefde – tot grote verwarring van de jongen. Als de soldaat plotseling met zijn eenheid vertrokken blijkt, is Jeroen radeloos. Zijn moeder neemt hem mee terug naar Amsterdam, waar hij nog een paar maanden de stad doorkruist in de hoop zijn verloren soldaat terug te vinden.
Bij de herdenking van de bevrijding in 1980 probeert hij tevergeefs Wolt te ontdekken tussen de oude soldatenkoppen.

Moeilijkheid

Het boek is beslist niet dun, maar in geen enkel commentaar van scholieren blijkt dit een probleem. De chronologische vertelwijze, het belevend ik-perspectief en het taalgebruik maken het tot een vlot leesbaar verhaal waarin jongeren zich goed kunnen inleven. Ook voor N2 is het lezen ervan goed te doen. N4-lezers zullen zich uitgedaagd voelen door de complexiteit van hoofdpersoon en problematiek. De gedetailleerd beschreven intieme scènes kunnen lastig zijn voor lezers voor wie deze inhoud nieuw is.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies 

Indicatoren 

Toelichting | complicerende factoren 

Algemene vereisten

Bereidheid  Ondanks de omvang van het boek zal informatie over de inhoud lezers van de verschillende niveaus aantrekken. Ze zullen nieuwsgierig zijn naar de ervaringen van een elfjarige jongen in de Tweede Wereldoorlog. 
  Interesses Er is geen sprake van een oorlogsroman met spannende gevechtsscènes, maar van een biografisch verslag van een problematische ervaring; N2-leerlingen zullen hier meer moeite mee hebben dan N3- en N4-leerlingen. De roman zal gewaardeerd worden door leerlingen die van realistische verhalen houden, maar ook door liefhebbers van 'intieme psychologie'.
  Algemene kennis Er is niet veel algemene kennis nodig. Enige kennis van de oorlogssituatie van 1944-1945 in Nederland verheldert het begrip. 
  Specifieke literaire en culturele kennis Specifieke literaire kennis is niet nodig. Voor N2, N3 en N4 is de uitwerking van de christelijke moraal op Jeroen wellicht lastig in te voelen. Dit hangt erg af van de achtergrond van de leerling. Kennis van deze moraal zal het begrip verhogen.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Eenvoudig, doordat Van Dantzig het taalgebruik en –begrip van een elfjarige heeft nagebootst. Geen probleem.
  Zinsconstructies Idem.
  Stijl Soms is Van Dantzig wat minder consequent in het schrijven vanuit een elfjarige. Maar ook in deze, vaak lyrische, passages kunnen lezers van de betreffende niveaus het gemakkelijk volgen.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters N2-lezers kunnen moeite hebben met een 'aparte' dromer als Jeroen. Maar verder wordt het verhaal bevolkt door personages die begrepen worden vanuit de elfjarige. Hierin kunnen alle lezers zich wel verplaatsen.
  Aantal karakters Het aantal personages is klein; overzichtelijk dus voor alle lezers.
  Ontwikkeling van de karakters N2-lezers zullen mogelijk de vele subtiele aanduidingen van verhoudingen missen; dit staat een vlot lezen van het verhaal niet in de weg. N3- en N4-lezers kunnen de zich ontwikkelende verhoudingen beter volgen. Begrip van en voor de complexe verhouding tussen Jeroen en de soldaat heeft meer met levenservaring te maken dan met niveau.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Spanning genoeg in dit verhaal: ook de N2-lezer zal zich voortdurend afvragen wat Jeroen zal overkomen en wat hij zal gaan doen. Die spanning ontstaat niet door actie, maar door psychologie.
  Chronologie Het grootste deel van het verhaal beslaat één jaar en is geheel chronologisch verteld, met sprongen in de tijd, die zijn aangegeven. Geen enkel probleem voor welk niveau dan ook. Ook van het slot is het na een aantal regels duidelijk dat het in 1980 speelt.
  Verhaallijn(en) Er is maar één verhaallijn.
  Perspectief De meeste delen zijn in belevend ik-perspectief verteld, een veel kleiner aantal in beschouwend ik-perspectief. Hiermee wordt het verhaal-heden en het verhaal-verleden aangeduid. Erg eenvoudig.
  Betekenis Jeroens eenzaamheid zal door geen enkele lezer worden gemist. Lastiger te begrijpen zijn z’n gemengde gevoelens voor de soldaat. Het begrip hiervan zal weer meer met levenservaring dan met leeservaring te maken hebben.

Relevante bronnen voor docenten

 

Twee artikelen in de Penta Pockets-uitgave van de roman (Groningen 2000):
J. Huisman, 'Het isolement van een puur kind' (oorspronkelijk: Algemeen Dagblad, 14 juni 1986)
P.M. Reinders, 'Verloren in een Fries dorp' (oorspronkelijk: NRC Handelsblad, 27 juni 1986)

Tigrelle Uijttewaal, 'Pedofilie in de literatuur: een jongen met vier benen en een geallieerde soldaat' (Trouw, 1998), op: trouw.nl 

 

Geschreven door:

Gosse Koolstra